کاربرد دوگانه سیستمهای فضایی
گروه بینالملل دفاعپرس: گسترش روزافزون فناوریهای فضایی و نقش حیاتی آنها در زندگی بشر، مرز میان کاربریهای صلحآمیز تجاری و عملکردهای حساس نظامی را بیش از هر زمان دیگری کمرنگ کرده است. اندیشکده «رند» در گزارش اخیر خود، به بررسی یکی از بزرگترین چالشهای امنیت بینالمللی در عصر حاضر یعنی «ماهوارهها و سیستمهای فضایی با کاربرد دوگانه» میپردازد.
بر اساس تحلیل این اندیشکده، نبود یک تعریف جهانی واحد و فقدان چارچوبهای حقوقی مشخص برای این تجهیزات دارای کاربرد دوگانه، ریسک سوءتفاهمهای راهبردی میان قدرتهای جهانی را بهشدت افزایش داده و میتواند رفتارهای عادی غیرنظامی را بهعنوان تهدیدهای امنیتی جلوه دهد. این گزارش ضمن بررسی پروژه سه ساله این اندیشکده، راهکارهایی عملی برای پر کردن خلاء میان نوآوریهای سریع فناوری و قوانین نظارتی ارائه میدهد و بر ضرورت تدوین هنجارهای رفتاری مشترک با مشارکت همهجانبه دولتها، بخش تجاری و مجامع علمی تأکید میکند.
متن کامل تحلیل اندیشکده رند بدین شرح است:
سیستمهای فضایی خدمات غیرنظامی مانند ارتباطات، ناوبری و نظارت بر محیط زیست را ارائه میدهند، در حالی که از عملکردهای نظامی و اطلاعاتی نیز پشتیبانی میکنند. این دوگانگی ذاتی که در آن یک ماهواره میتواند همزمان نقشهای صلحآمیز و نظامی داشته باشد، میتواند فعالیتهای ماهوارهای را برای دولتها، ارتشها و اپراتورهای تجاری دشوار کند. در نتیجه، ناظران میتوانند خدمات صلحآمیز را به اشتباه، موردی تهدیدآمیز تعبیر کنند.
علیرغم وجود این مسئله، هیچ هنجار بینالمللی یا چارچوب حاکمیتی به طور خاص به این خطرات مرتبط با سیستمهای فضایی با کاربرد دوگانه نمیپردازد. در این زمینه اندیشکده رند پروژه سه ساله «دوگانگی در فضا» را در سال ۲۰۲۴ آغاز کرد تا درکی بنیادی از فعالیتهای فضایی با کاربرد دوگانه ایجاد کند و توصیههایی را برای یک هنجار یا رژیم حاکمیتی واقعبینانه که ذینفعان بتوانند آن را اجرا و رعایت کنند، تدوین کند.
تیم پروژه توصیههایی را برای اطلاعرسانی در مورد هنجارها یا توسعه چارچوب حاکمیتی ارائه میدهد و تأکید میکند که این چارچوب باید ماهیت کاربرد دوگانه هر سیستم فضایی را در نظر بگیرد، بر رفتارها و اثرات قابل مشاهده تمرکز کند، ورودیهایی از طیف کامل ذینفعان سیستم فضایی، از جمله کشورهایی با قابلیتهای فضایی تثبیتشده و در حال ظهور، صنعت و جوامع دانشگاهی و تحقیقاتی را در بر بگیرد و به شکاف بین نوآوری و حاکمیت بپردازد.
نکات کلیدی:
۱- ذینفعان به طور گسترده سیستمهای فضایی را به عنوان کاربرد دوگانه درک میکنند و هیچ تعریف جهانی پذیرفته شدهای از کاربرد دوگانه برای سیستمهای فضایی وجود ندارد.
۲- عدم تقارن بین ذینفعان، طراحی و پذیرش حاکمیت را پیچیده میکند؛ کشورهایی که دارای قابلیتهای فضایی نوظهور یا نوپا هستند ممکن است فاقد نمایندگی باشند و بازیگران تجاری ممکن است با مقررات و راهنماییهای نامشخص مواجه شوند.
۳- نوآوری سریع فناوری، به ویژه در قابلیتهای کاربرد دوگانه مانند سرویسدهی در مدار یا پلتفرمهای مستقل، از مقررات پیشی میگیرد و باعث ایجاد تأخیر در واکنش به سیاستها و شکاف در نظارت میشود.
توصیهها:
۱- ذینفعان باید ماهیت کاربرد دوگانه سیستمهای فضایی را در نظر بگیرند و از تلاش برای تمایز سیستمهای کاربرد دوگانه از سیستمهای غیرکاربرد دوگانه خودداری کنند.
۲- ذینفعان باید یک چارچوب مبتنی بر رفتار را بر اساس فعالیتهای مشخص دنبال کنند تا خطرات تشدید یا درگیری را کاهش دهند. ذینفعان میتوانند عواملی را که اغلب تشخیص آنها دشوار است، مانند قصد یا هویت کاربر را نیز در نظر بگیرند.
در صورت رعایت توصیههای اندیشکده از سوی ذینفعان سیستمهای فضایی، خطر بالقوه وقوع ناهماهنگی و ایجاد سوء تفاهم میان شرکتهای خدماتی فضایی و ناظران بینالمللی از بین رفته و از حجم خطرات احتمالی حول این موضوع کاسته خواهد شد.
انتهای پیام/ ۹۹۹
