عربستان در مخمصهی انصارالله یمن
متن کامل این تحلیل بدین شرح است:
وزارت دفاع عربستان در بیانیه خود در تاریخ ۲۸ ژوئیه، اعلام کرد که پدافند هوایی عربستان پهپادهایی را که توسط «گروههای مقاومت» از خاک عراق پرتاب شده بودند، سرنگون کرد.
این حملات تأسیسات نفتی در استان «الشرقیه» و ریاض، پایتخت عربستان را هدف قرار داد. چند روز پیش نیز انصارالله یمن اعلام کرد که به سایتهای حمل و نقل نفتی «حساس» که استان الشرقیه را به «ینبع»، مرکز صادرات دریای سرخ متصل میکنند، حمله کردهاست. تصاویر ماهوارهای نیز دود را بر فراز مهمترین زیرساخت نفتی عربستان نشان میدادند.
هر دو حمله در بحبوحه تشدید تنشی رخ داد که با محاصره دریایی اعلام شده توسط انصارالله علیه بنادر عربستان آغاز و پس از حملات انصارالله به چندین کشتی و تبادل آتش با عربستان اوج گرفته است. انصارالله اعلام کرده است که تنها زمانی محاصره را لغو خواهد کرد که عربستان نیز به محاصره یمن پایان دهد. انصارالله همچنین خواستههای مالی جداگانهای دارد، صنعا خواهان پرداخت حقوق بخش دولتی از درآمد صنعت نفت یمن است که در قلمرو مزدوران سعودی در یمن واقع شده است.
پس از شعله کشیدن جنگ منطقهای ایران در غرب آسیا، عربستان اکنون از سه جهت تحت فشار قرار گرفته است؛ عراق در شمال شرقی، یمن در جنوب غربی آن و ایران در شرق این کشور. ناگفته نماند که در تاریخ ۱۸ جولای، تهران پایگاه هوایی شاهزاده سلطان در نزدیکی ریاض را هدف قرار داد که اولین حمله مستقیم آن به خاک عربستان در تقریباً چهار ماه گذشته بود.
گرفتاری عربستان در این مخمصه، یک گرفتاری چندلایه به شمار میرود:
عمیقترین لایه این مخمصه، جنگ داخلی در خود یمن است: نبردی یک دههای میان انصارالله که بر مناطق پرجمعیت شمال صنعا حکومت میکند و مزدوران سعودی در یمن. ریشههای این جنگ به انقلاب بهار عربی در سال ۲۰۱۱ برمیگردد که دیکتاتور یمن توسط مردم سرنگون و خلأ قدرتی در یمن ایجاد شد که انصارالله برای پر کردن آن اقدام کرده و در سال ۲۰۱۴ صنعا را تصرف کرد. عربستان و ائتلافی از شرکا نیز در سال ۲۰۱۵ با هدف کوتاه کردن دست انصارالله از یمن مداخله کردند و از آن زمان تاکنون جنگ به اشکال مختلف ادامه داشته است.
لایه میانی این مخمصه، رقابت گسترده عربستان با ایران است؛ رقابتی برای رهبری منطقه که از زمان انقلاب اسلامی ایران در سال ۱۹۷۹ آغاز شده و تا کنون ادامه داشته است.
از زمان تصرف صنعا توسط انصارالله در سال ۲۰۱۴، ایران این گروه را به محور مقاومت جذب کرده و با تأمین سلاح، بودجه و دانش فنی، یمن را به عرصه جنگ نیابتی میان تهران و ریاض تبدیل کرده است.
لایه بیرونی این مخمصه، جنگ منطقهای ایران است که اکنون در ششمین ماه خود قرار داشته و تنگه هرمز را دچار انسداد و قیمت نفت را به بالاترین حد خود رسانده است. این جنگ باعث به تحرک در آمدن لایههای درونیتر این مخمصه شده است.
از سال ۲۰۲۲، یک آتشبس غیررسمی، جنگ داخلی یمن، جنگ انصارالله و عربستان و رقابت عربستان و ایران در یمن را حتی با وجود جنجالهای ظاهری، آرام نگه داشت. این آرامش به هموار کردن راه برای آشتی عربستان و ایران در سال ۲۰۲۳ کمک کرد. اما اکنون تمامی گسلهای این مخمصه به صورت همزمان در حال فعال شدن است.
این ماه شاهد شدیدترین درگیریها در سالهای اخیر میان انصارالله و نیروهای همسو با عربستان در استان جنوبی «ضالع» بودیم که دهها کشته از هر دو طرف برجای گذاشت. «افراح الزعبه»، وزیر امور خارجه دولت دست نشانده یمن، در ریاض و در جمع خبرنگاران گفت: ما برای هرگونه تشدید تنش آمادهایم. وی همچنین هشدار داد که انصارالله میخواهد تجربه ایران در تنگه هرمز را در تنگه بابالمندب پیاده کند.
جرقه تنشهای فعلی، با پرواز هواپیمای ایرانی در تاریخ ۳ جولای زده شد، این پرواز که برای بردن هیئتی از انصارالله به مراسم تشییع پیکر رهبر شهید ایران، به حرکت در آمده بود، در فرودگاه صنعا فرود آمد. این اولین پرواز مستقیم میان ایران و یمن طی بیش از یک دهه بود. ریاض مدتها از ترس پرواز مستقیم میان ایران و یمن، حریم هوایی یمن را مسدود کرده بود.
وقتی هواپیمای حامل مقامهای یمنی در ۱۳ جولای بازگشت، مزدوران سعودی به باند فرودگاه صنعا حمله کردند تا مانع از فرود مجدد آن شوند. هواپیما به جای فرود در صنعا به سمت حدیده تغییر مسیر داد و در فرودگاه این شهر فرود آمد.
این حمله یک تصمیم یکجانبه نبود. محمد بن سلمان ولیعهد عربستان، شخصاً در یک تماس تلفنی چند روز قبل از عملیات، حمایت ترامپ را برای این عملیات جلب و دریافت کرده بود. به نظر میرسد ریاض میدانست که با آتشبس قمار میکند و خطر شعلهور شدن تنش میان آمریکا و ایران را به جان میخرد و پیش از هرگونه اقدامی، با آمریکا هماهنگ کرد.
انصارالله ظرف چند ساعت تلافی کرده و موشکهایی را به فرودگاه «ابها» در جنوب عربستان شلیک کردند که اولین حمله مستقیم به عربستان توسط انصارالله در چهار سال گذشته بود. همه اینها نشان میدهد که جنگ یمن با مزدوران عربستان چقدر با جنگ منطقهای ایران گره خورده است.
علی اکبر ولایتی، مشاور رهبر معظم انقلاب، در دیدار با هیئت انصارالله گفت که محاصره یمن باید فوراً پایان یابد. محمد باقر قالیباف، رئیس مجلس نیز از وفاداری صنعا تمجید کرد و اظهار داشت که انصارالله همیشه در کنار مقاومت در دفاع از لبنان و فلسطین ایستاده است.
وزارت امور خارجه ایران لحن عمومی و محتاطانهتری را حفظ کرد. سید عباس عراقچی، وزیر امور خارجه گفت که هیچ راه حل نظامی برای مسئله یمن وجود ندارد و سخنگوی این وزارتخانه نیز خواستار اجرای کامل نقشه راه ۲۰۲۳ با میانجیگری سازمان ملل شد.
در جریان این مناقشه، عربستان مستقیماً ایران را به دامن زدن به تنشها در یمن متهم نکرده است. در عوض، مزدوران سعودی این اتهامات را مطرح کردهاند. «معمر الاریانی» وزیر اطلاعات دولت دست نشانده یمن، صراحتاً اظهار داشت که تصمیمات نظامی انصارالله اکنون بیشتر به دستورالعملهای سپاه پاسداران وابسته است.
ریاض به دولت وابسته به خود اجازه داده است اتهاماتی را مطرح کند که از بیان مستقیم آنها خودداری میکند، شاید به این دلیل که نام بردن مستقیم از ایران، فضای دیپلماتیکی را که ریاض هنوز میخواهد حفظ کند، مسدود میکند. این خویشتنداری با الگوی وسیعتری مطابقت دارد: طبق گزارشها، عربستان همواره مشتاق بوده است که تنشهای میان آمریکا و ایران به جای راه حل نظامی، از طریق دیپلماتیک حل و فصل شود، زیرا پیش از این، درخواست واشنگتن برای استفاده از حریم هوایی و پایگاههای عربستان برای پروژه آزادی (طرح آمریکا برای اسکورت کشتیها از طریق تنگه هرمز) را رد کرده است.
به عبارت دیگر، ریاض در حال طفره رفتن از تنش مستقیم با ایران است. این کشور از قطع کامل روابط با تهران اجتناب میکند، حتی در زمانی که با گروههای مقاومت در خاک عراق میجنگد.
این طفره رفتن، باعث شده است که راه مذاکره و دیپلماسی به صورت کامل مسدود نشود، در همین زمینه، عمان در ۲۳ جولای اعلام کرد که با عربستان، «احزاب یمنی» و فرستاده ویژه سازمان ملل متحد در امور یمن هماهنگی میکند تا تلاش کند روند سیاسی متوقف شده را احیا کند.
در همان آخر هفته، مقامهای عمانی در تهران و به صورت موازی مذاکراتی را در مورد تنگه هرمز پیش برده و میان مواضع ایران و آمریکا در مورد مسیر کشتیها و هزینههای ترانزیت تبادل نظر میکردند.
در واقع، عمان تلاش میکند تا همزمان در هر دو مناقشهی دشوار منطقه میانجیگری کند؛ این نکته نشان میدهد که دیپلماسی منطقهای اکنون از طریق مسقط جریان داشته و درگیریهای مختلف منطقه تا حد زیادی به یکدیگر وابسته هستند.
اما دیپلماسی در حال از دست دادن جایگاه خود است. رویترز هفتهی گذشته گزارش داد که مقامهای غربی درگیر در فرایند میانجیگری یمن، به طور فزایندهای نسبت به دستیابی به یک راهحل از طریق مذاکره بدبین هستند. در همین حال، اظهارات انصارالله علیه مزدوران سعودی و ریاض به طور فزایندهای آتشین شده است و عربستان ادعا کرده است که حملات به خاک و نفتکشهایش را بیپاسخ نخواهد گذاشت. در چنین شرایطی هر اتفاق ممکن است لایههای مختلف منازعه منطقه را فعالتر کرده و سطح گرفتاریهای چندلایه عربستان را چند درجه ارتقا دهد.
انتهای پیام/ 999
