تهدید هستهای آمریکا، امنیت غرب آسیا را متزلزل میکند
«فرید آزادبخت» عضو هیأت علمی دانشگاه آزاد اسلامی کرمانشاه امروز در گفتوگو با خبرنگار دفاعپرس در کرمانشاه، با اشاره به پیامدهای تهدید هستهای آمریکا علیه ایران، اظهار داشت: چنین تهدیدی باید همزمان از سه منظر حقوق بینالملل، امنیت منطقهای و سیاست بینالملل بررسی شود؛ زیرا آثار آن تنها به روابط تهران و واشنگتن محدود نمیماند و میتواند معادلات امنیتی کل منطقه را تحت تأثیر قرار دهد.
وی افزود: تهدید به استفاده از سلاح هستهای، صرفاً ابزاری برای اعمال فشار سیاسی نیست، بلکه میتواند اصول بنیادین حقوق بینالملل، قواعد حقوق بشردوستانه و ساختار امنیت جمعی را با چالش مواجه کند.
تهدید هستهای و محدودیتهای حقوقی
عضو هیأت علمی دانشگاه آزاد اسلامی کرمانشاه با اشاره به ماده ۲ بند ۴ منشور ملل متحد، تصریح کرد: این ماده تهدید یا توسل به زور علیه تمامیت ارضی یا استقلال سیاسی دولتها را ممنوع کرده و استثناهای اصلی آن، دفاع مشروع در چارچوب ماده ۵۱ و اقدامات مجاز شورای امنیت ذیل فصل هفتم است؛ بنابراین برخورداری از قدرت نظامی یا ادعای ملاحظات امنیتی، بهخودیخود مجوز تهدید به حمله نیست.
آزادبخت ادامه داد: دیوان بینالمللی دادگستری نیز در رأی مشورتی سال ۱۹۹۶ اعلام کرد هیچ مجوز خاصی در حقوق بینالملل برای تهدید یا استفاده از سلاح هستهای وجود ندارد و هرگونه تهدید یا استفاده از آن باید با منشور ملل متحد و قواعد حقوق بشردوستانه بینالمللی سازگار باشد.
وی بیان کرد: آثار سلاح هستهای از جمله تشعشعات غیرقابل مهار و فرامرزی، تفکیک میان نظامیان و غیرنظامیان، تناسب، منع حملات کور، منع ایراد رنج غیرضروری و حفاظت از محیط زیست را با دشواریهای جدی مواجه میکند.
ناامنی منطقهای و مسابقه تسلیحاتی
عضو هیأت علمی دانشگاه آزاد اسلامی کرمانشاه با اشاره به پیامدهای امنیتی چنین تهدیدی، گفت: عملی شدن تهدید هستهای میتواند نقطه عطفی خطرناک در خاورمیانه باشد؛ زیرا واکنشهای آن محدود به ایران و آمریکا نخواهد ماند و احتمال افزایش فعالیتهای نظامی، اختلال در انرژی و تجارت، گسترش درگیریهای نیابتی و افزایش خطای محاسباتی را بیشتر میکند.
آزادبخت افزود: این وضعیت میتواند «معمای امنیتی» منطقه را تشدید کند؛ به این معنا که هر کشور برای افزایش امنیت خود به تقویت توان نظامی روی میآورد و همین اقدام، احساس ناامنی بیشتری در سایر کشورها ایجاد کرده و آنها را به اقدامات متقابل سوق میدهد.
وی خاطرنشان کرد: در چنین چرخهای، امنیت پایدار شکل نمیگیرد و ناامنی بهصورت ساختاری بازتولید میشود؛ به همین دلیل، ضرورت ایجاد خاورمیانه عاری از سلاحهای هستهای بیش از گذشته اهمیت پیدا میکند.
تهدید هستهای و هزینههای آمریکا
عضو هیأت علمی دانشگاه آزاد اسلامی کرمانشاه با اشاره به منافع ایالات متحده، گفت: تهدید یا استفاده از سلاح هستهای الزاماً به افزایش امنیت آمریکا منجر نمیشود و حتی میتواند هزینههای سیاسی، اقتصادی و نظامی سنگینی برای واشنگتن ایجاد کند.
آزادبخت ادامه داد: حمله گسترده میتواند روابط آمریکا با متحدان منطقهای را پیچیده کند، بازار انرژی جهانی را بیثبات سازد و زمینه شکلگیری ائتلافهای جدید ضدآمریکایی را فراهم آورد؛ بنابراین تضعیف ظرفیت نظامی ایران الزاماً به معنای حل مسئله امنیتی آمریکا نیست.
وی با اشاره به پیامدهای احتمالی استفاده واقعی از سلاح هستهای، گفت: چنین اقدامی میتواند «تابوی هستهای» را که پس از سال ۱۹۴۵ یکی از مهمترین محدودیتهای رفتاری در سیاست بینالملل بوده است، تضعیف کند و پیامدهای آن به ایران محدود نخواهد ماند.
تهدید هستهای علیه مسیر دیپلماسی
عضو هیأت علمی دانشگاه آزاد اسلامی کرمانشاه در ادامه با اشاره به آینده روابط ایران و آمریکا، اذعان کرد: تهدید هستهای دقیقاً در جهت معکوس دیپلماسی عمل میکند؛ زیرا مذاکره زمانی معنا دارد که طرفین حداقلی از اعتماد به تعهدات و امنیت متقابل داشته باشند.
آزادبخت تصریح کرد: وقتی یک طرف همزمان با سخن گفتن از مذاکره، گزینه استفاده از سلاح هستهای را نیز بهعنوان ابزار فشار مطرح میکند، اعتبار دیپلماسی کاهش مییابد و این برداشت تقویت میشود که تضمینهای سیاسی خارجی بهتنهایی برای تأمین امنیت کافی نیست.
وی ادامه داد: چنین شرایطی میتواند امنیتیشدن بیشتر برنامه هستهای، کاهش انگیزه اعتمادسازی و تقویت منطق بازدارندگی را به دنبال داشته باشد.
نتیجه معکوس سیاست عدم اشاعه
عضو هیأت علمی دانشگاه آزاد اسلامی کرمانشاه گفت: اگر هدف واقعی سیاست آمریکا جلوگیری از اشاعه هستهای باشد، تهدید هستهای علیه ایران میتواند نتیجهای کاملاً معکوس داشته باشد؛ زیرا افزایش احساس ناامنی، انگیزه کشورها برای دستیابی به ظرفیتهای بازدارنده را بیشتر میکند.
آزادبخت ادامه داد: در شرایطی که یک دولت غیرهستهای احساس کند قواعد بینالمللی قادر به تضمین امنیت آن نیستند و احتمال استفاده از سلاح هستهای علیه آن وجود دارد، گرایش به توسعه توان موشکی، پدافندی، ائتلافهای امنیتی و ترتیبات بازدارندگی افزایش خواهد یافت.
وی خاطرنشان کرد: حتی در بلندمدت، چنین شرایطی میتواند انگیزه برخی کشورها برای حرکت به سمت ظرفیتهای هستهای را تقویت کند؛ بنابراین تهدید برای جلوگیری از اشاعه، اگر بدون پشتوانه دیپلماتیک و بیش از اندازه اعمال شود، خود میتواند به محرک اشاعه تبدیل شود.
راهبرد ایران؛ صلابت همراه دیپلماسی
این استاد دانشگاه درباره رویکرد مناسب ایران در برابر تهدیدهای هستهای، گفت: مهمترین پیام ایران باید ترکیبی از صلابت حقوقی، خویشتنداری راهبردی و آمادگی دفاعی باشد؛ نه ادبیات احساسی و نه عقبنشینی از اصول.
وی افزود: ایران باید بهصراحت اعلام کند امنیت و تمامیت ارضی خود را در چارچوب حقوق بینالملل دفاع خواهد کرد، اما همزمان مسیر دیپلماسی، مذاکره و سازوکارهای بینالمللی را باز میگذارد.
آزادبخت تأکید کرد: پیام اصلی باید این باشد که تهدید هستهای، ایران را از دیپلماسی دور و به سمت بیاعتمادی سوق میدهد؛ در حالی که تضمین امنیت، احترام به حاکمیت دولتها و گفتوگوی مبتنی بر حقوق متقابل، مسیر پایدار برای جلوگیری از بحران هستهای و نظامی در منطقه است.
مسئولیت جامعه جهانی در برابر تهدید
آزادبخت در پایان با اشاره به نقش جامعه جهانی اظهار داشت: مسئولیت سازمان ملل متحد، شورای امنیت، آژانس بینالمللی انرژی اتمی و سایر نهادهای ذیربط نباید به صدور بیانیه محدود شود، بلکه باید میان عدم اشاعه، خلع سلاح و امنیت برابر دولتها پیوند برقرار شود.
وی تصریح کرد: اگر جامعه جهانی تهدید به استفاده از سلاح هستهای را فقط زمانی محکوم کند که از سوی رقیب سیاسی صادر شده باشد، اعتبار حقوق بینالملل آسیب میبیند؛ بنابراین قاعده باید عام، برابر و غیرگزینشی باشد.
این کارشناس روابط بینالملل در جمعبندی گفت: مسئله اصلی تنها احتمال استفاده از سلاح هستهای علیه ایران نیست، بلکه خطر تضعیف هنجارهایی است که استفاده از این سلاح را به یک استثنای تقریباً نامتصور در سیاست بینالملل تبدیل کردهاند.
آزادبخت افزود: اگر تهدید هستهای به ابزار عادی سیاست خارجی تبدیل شود، خاورمیانه با مسابقه امنیتی جدیدی مواجه خواهد شد و نظام عدم اشاعه نیز با بحرانی عمیقتر روبهرو میشود؛ از این رو راهبرد عقلانی، بازگرداندن مناقشه به مسیر حقوق بینالملل، دیپلماسی، کنترل تسلیحات، تضمینهای امنیتی متقابل و ایجاد تدریجی ترتیبات امنیت جمعی در خاورمیانه است.
انتهای پیام/
