غزه برای خاکسپاری شهدا جا ندارد

گروه بین‌الملل دفاع‌پرس: در پی استمرار درگیری‌های مرگبار و ویرانی گسترده ساختار‌های شهری در نوار غزه، بحران انسانی در این منطقه به ابعاد تازه‌ای از ناکارآمدی زیستی و زیرساختی رسیده است؛ به‌طوری‌که گزارش‌های رسمی و محلی نشان می‌دهند غزه با کمبود حاد و بی‌سابقه‌ای در فضای دفن جان‌باختگان مواجه شده است. با به شهادت رسدین بیش از ۷۳ هزار فلسطینی از زمان آغاز جنگ در اکتبر ۲۰۲۳ و تخریب مستقیم ده‌ها آرامگاه توسط نیرو‌های نظامی، مسئولان شهری و خانواده‌ها دیگر فضایی برای خاک‌سپاری پیکر‌های جدید یا جان‌باختگانی که از زیر آوار بیرون کشیده می‌شوند، ندارند.

بر اساس آمار‌های ارائه شده توسط وزارت «اوقاف و امور دینی غزه»، بیش از ۴۰ گورستان از مجموع ۶۰ گورستان فعال در نوار غزه در جریان حملات هوایی و زمینی به‌طور کامل یا جزئی تخریب شده‌اند. این در حالی است که پیش از آغاز جنگ نیز بخش عمده‌ای از ظرفیت این آرامگاه‌ها تکمیل شده بود. علاوه بر تخریب مستقیم، محاصره شدید جاده‌ها، تبدیل زیرساخت‌های شهری به مناطق نظامی تحت کنترل و تسلط بر دسترسی‌های جغرافیایی باعث شده تا گورستان‌های باقی‌مانده عملا خارج از دسترس باشند یا گنجایش پذیرش پیکر‌های جدید را نداشته باشند.

فروپاشی کامل خدمات عمومی و خطرات ناشی از بمباران‌های مداوم، هزاران فلسطینی را در طول ماه‌های گذشته مجبور کرد تا پیکر عزیزان خود را به ناچار در فضا‌های غیرمعمول مانند حیاط بیمارستان‌ها، محوطه مدارس، اردوگاه‌های آوارگان و حتی باغچه‌های منازل دفن کنند. پس از کاهش نسبی شدت حملات در پی آتش‌بس‌های شکننده، روند تخلیه و انتقال این مزار‌های موقت به آرامگاه‌های رسمی آغاز شد؛ فرآیندی پیچیده که بر بحران کمبود جا دامن زده است. 

تنها از زمان اعلام آتش‌بس‌های موقت اخیر، مسئولان محلی موفق به کشف و خارج‌سازی صد‌ها پیکر از گور‌های دسته‌جمعی متعدد در محوطه بیمارستان‌ها و زیر آوار ساختمانی شده‌اند. این نبش قبر تلخ قربانیان، نیاز مبرم و فوری به ایجاد فضا‌های جدید دفن را به یک چالش حاد زیربنایی بدل کرده است. با این حال، مسئولان اعلام کرده‌اند که انتقال رسمی پیکر‌ها باید تحت نظارت‌های دقیق محلی و اداری صورت گیرد تا از بی‌نظمی بیشتر و مفقود شدن هویت قربانیان جلوگیری شود.

چالش‌های خاک‌سپاری در غزه تنها به نایاب بودن زمین محدود نمی‌شود؛ چراکه بحران اقتصادی عمیق و نایاب شدن مواد اولیه، هزینه یک دفن ساده را به شدت افزایش داده است. در حال حاضر، هزینه ساخت و آماده‌سازی یک قبر استاندارد بین ۵۰۰ تا ۱۰۰۰ شِکِل (حدود ۱۶۷ تا ۳۳۵ دلار) متغیر است؛ هزینه‌ای که برای اکثر خانواده‌های آواره و بدون درآمد غزه غیرقابل پرداخت است. 

این تمکن مالی اندک همراه با نبود مصالح ساختمانی مانند بتن، سنگ و آجر، شکل متفاوتی به قبرستان‌های غزه داده است. در بسیاری از موارد، خانواده‌ها به ناچار از نخاله‌های ساختمانی، بلوک‌های سیمانی شکسته، گل و ملات ساختگی، یا تکه‌های آهن گالوانیزه به عنوان نشانگر‌های موقت استفاده می‌کنند. در موارد عدیده، هویت جان‌باختگان تنها روی تکه‌ای کاغذ یا مقوا نوشته شده و با سنگی روی خاک ثبت می‌شود تا پس از تامین مالی یا آرام‌تر شدن اوضاع، بنایی مناسب برای آن ساخته شود. همچنین، بسیاری از خانواده‌ها به دلیل فقدان هرگونه جای جدید، مجبور شده‌اند پیکر درگذشتگان تازه را در مقبره‌های خانوادگی و روی باقی‌مانده پیکر‌های قدیمی‌تر دفن کنند.

ابعاد بحران مسکن و آوارگی مجدد صد‌ها هزار نفر نیز بر پیچیدگی وضعیت افزوده است. با صدور دستورات تخلیه اجباری و تخریب گسترده مناطق مسکونی، بخش زیادی از فضا‌هایی که پیش‌تر برای توسعه گورستان‌ها یا دفن موقت پیش‌بینی شده بودند، اکنون به چادرشهر‌ها و پناهگاه‌های آوارگان تبدیل شده‌اند. این تداخل عمیق میان زندگی آوارگان و خاک‌سپاری جان‌باختگان، فضای شهری را به شدت مضطرب کرده است. 

مسئولان آرامگاه‌ها و کارکنان امر تدفین گزارش می‌دهند که حجم کار و فشار روانی طی این دوره به بالاترین حد تاریخی خود رسیده است؛ به‌طوری‌که برخی گورستان‌ها که قبل از جنگ تنها چند ده قبر در خود جای داده بودند، اکنون میزبان هزاران پیکر هستند. آمار روزانه دفن در مقاطعی از درگیری‌ها به ده‌ها مورد در روز می‌رسید که بخش عمده‌ای از آنان را زنان، کودکان و اعضای کامل خانواده‌هایی تشکیل می‌دادند که خانه‌هایشان بر اثر حملات سنگین ویران شده بود. نهاد‌های متولی در غزه تاکید می‌کنند که بدون مداخله بین‌المللی برای باز کردن مسیر‌های امدادی، ورود مصالح ساختمانی و اختصاص زمین‌های جدید و امن، بحران دفن جان‌باختگان به یک فاجعه بهداشتی و زیست‌محیطی ثانویه در کنار فاجعه انسانی موجود تبدیل خواهد شد.

در نهایت، بحران بی‌سابقه کمبود فضای دفن در نوار غزه فراتر از یک چالش لجستیکی، نمادی از عمق فاجعه انسانی و فروپاشی کامل زیرساخت‌های زیستی در این منطقه است. مواجهه هم‌زمان مردم با سوگ، آوارگی و عجز از تامین حداقل‌های یک خاک‌سپاری شایسته، پیامد‌های روانی و اجتماعی عمیقی به همراه داشته که مدیریت آن نیازمند اقدام فوری بین‌المللی است؛ چراکه ادامه این وضعیت بدون تخصیص زمین‌های مناسب، تامین مصالح و بازسازی گورستان‌های تخریب‌شده، غزه را در آستانه یک بحران زیست‌محیطی و بهداشتی ثانویه قرار خواهد داد.

انتهای پیام/ ۴۶۱