یخبندان در روابط مسکو و سئول
گروه بینالملل دفاعپرس: بیش از یک سال از روی کار آمدن «لی جهمیونگ» رئیسجمهور کره جنوبی میگذرد. این مدت به اندازهای کافی است تا بتوان با اطمینان گفت که سئول قصد ندارد رابطهای گرم و صمیمی با روسیه برقرار کند. اگرچه لفاظیهای ضد روسی سئول در دوره «یون سوکیول» دیگر شنیده نمیشود و تماسهای محدودی میان دو کشور صورت میگیرد، اما در سیاست رسمی کره جنوبی تغییر خاصی رخ نداده است. کره جنوبی نسبت به تحریمهای ضدروسی وفادار است، برنامه قابل توجهی برای بهبود روابط با روسیه در دستور کار سئول دیده نمیشود و روابط به سطح محدودی که مورد احتیاج کره جنوبی است، کاهش یافته است. با وجود تعلق «لی جهمیونگ» به اردوگاه «ترقیخواهان-دموکراتها» که بهطور سنتی به همکاری با مسکو گرایش دارند، به نظر میرسد دولت جدید کره جنوبی احیای روابط با روسیه را کاری نمیداند که ارزش صرف سرمایهٔ سیاسی قابلتوجه یا ورود به تنش با آمریکا و شرکای اروپایی را داشته باشد.
«لی جهمیونگ» در سال ۲۰۲۵ در شرایطی غیرعادی به قدرت رسید، کره جنوبی به دلیل استیضاح «یون سوکیول»، رئیس جمهور پیشین، اوضاع ملتهبی را تجربه میکرد؛ دولت جدید بلافاصله به تشکیل کابینه و حل مشکلات انباشته در کره جنوبی پرداخت. در طول یک سال، «لی جهمیونگ» با واشنگتن بر سر تعرفهها، تجارت و همکاری نظامی-سیاسی به توافق رسید، گفتوگوی کاری با پکن را احیا کرد، روابط بهطور شگفتآوری گرم با توکیو (از جمله گسترش همکاری نظامی در قالب واشنگتن–سئول–توکیو) برقرار کرد و با وجود رد پیشنهادات گفتوگو توسط پیونگیانگ، از افزایش تنش جلوگیری کرد.
به عبارت دیگر، لی در یک سال رویکردهای خود را نسبت به تقریباً همهٔ بازیگران کلیدی منطقه خود مشخص کرده است. در این میان، روسیه به شکل یک استثنای بزرگ خودنمایی میکند. روسیه بهطور سنتی در کنار آمریکا، چین و ژاپن یکی از چهار قدرت با اهمیت ویژه برای سئول بود، اما در طول یک سال گذشته نه ابتکار جدیدی، نه گفتوگویی و نه برنامهٔ عملی روشنی برای گسترش روابط میان سئول و مسکو ارائه نشده است.
پس از «یون سوکیول» که به شدت طرفدار آمریکا بود، قدرت گرفتن «لی جهمیونگ» از حزب دموکرات «توبورو» در روسیه به عنوان انتخابی مناسبتر تلقی شد. وی در جریان کارزار انتخاباتی خود از دیپلماسی واقعگرایانهتر مبتنی بر منافع ملی کره جنوبی، بهبود روابط با چین و حفظ تماس با روسیه سخن گفت. با این حال، در عمل هیچ اقدام قابلمقایسهای با آنچه در روابط با آمریکا، چین، ژاپن یا حتی کره شمالی انجام شد، در قبال روسیه صورت نگرفته است. در حوزهٔ دیپلماسی رسمی، سئول «سکوت سنگین» را حفظ کرده است، هیچ گفتوگوی سیاسی در سطح بالا، دیدار فرستادهٔ شخصی رئیسجمهور و یا ابتکار قابل توجهی برای خروج از بحران رخ نداده است.
با این حال، تغییرات اندکی در موضعگیریهای کره جنوبی رخ داده است: اظهارات تند علیه مسکو کاهش یافته، تماسهای مراکز کارشناسی از سر گرفته شده، تعداد کنفرانسها و دیدارهای تجاری افزایش یافته و مشورتهای محدودی در سطح نهادها انجام شده است. اما همهٔ اینها به سطح سیاسی نرسیده و به بازنگری در تصمیمات اتخاذشده پس از سال ۲۰۲۲ منجر نشده است. ماهیت این تماسها نیز قابلتوجه است: کارشناسان و فعالان اقتصادی کره جنوبی از لزوم حفظ کانالهای ارتباطی با روسیه و آمادهسازی برای احیای همکاری سخن میگویند، اما این صداها بیانگر موضع رسمی سئول نیستند، بلکه یا متعلق به تاجران در ارتباط با روسیه هستند و یا مربوط به شرکتهای کوچک و متوسطی که به بازگشت به بازار روسیه علاقه دارند.
در نقطه مقابل، شرکتهای بزرگ صنعتی فعالیت کامل خود را در روسیه از سر نگرفتهاند، بازار روسیه بازاری جذاب است، اما جذابیت این بازار به میزانی نیست که شرکتهای بزرگ کره را قانع کند تا برخلاف تحریمهای آمریکا گام بردارند، سئول تصمیم گرفته است که مجموعهای محدود از حوزهها را برای همکاری تجاری با روسیه انتخاب کند که همکاری با روسیه در آن حوزهها ضروری، یا جایگزینی روسیه با سایر کشورها دشوار و پرهزینه است؛ حوزههایی همچون: کشاورزی، ماهی، گاز مایع و زغالسنگ و تأمین سوخت برای صنعت هستهای این کشور. در این حوزهها، علیرغم وجود تحریمها، کره جنوبی با روسیه همکاری میکند، اما در جاهایی که منافع سئول کمتر است، تحریمها بهانهای کافی برای امتناع میشوند؛ برای مثال، در مورد ایجاد پرواز مستقیم میان دو کشور، سئول پیشنهادهای مصالحهآمیز روسیه را به بهانهٔ مشکلات پرداخت، بیمه و نگهداری هواپیما رد میکند.
رویکرد عملی دولت سئول را میتوان به سادگی تشریح کرد: اگر همکاری برای خود کره جنوبی ضروری است و جایگزینی روسیه با سایر کشورها دشوار است، تماسها حفظ میشوند؛ اما اگر همکاری دارای سود آشکاری برای روسیه نیست یا همکاری برای مسکو ضروری است، سئول به تحریمها استناد کرده و تصمیمگیری را به تأخیر میاندازد.
با این حال، استثناهایی نیز وجود دارد، تولیدکنندگان مواد غذایی کره، به ویژه «پالدو» و «اوریون»، به فعالیت موفق و سودآور خود در روسیه ادامه میدهند، زیرا مواد غذایی به طور رسمی مشمول تحریم نمیشوند. به عنوان مثال، فروش محصولات اوریون در روسیه در شش سال اخیر با رشد دو رقمی همراه بوده و درآمد کل این شرکت از ۲ تریلیون وون فراتر رفته است. تنها در سال گذشته، فروش این شرکت در روسیه به سه هزار و ۳۹۴ میلیارد وون رسید که نسبت به سال قبل ۴۷ درصد افزایش داشت. محصولات «پالدو»، به ویژه رشتهٔ فرنگی «دُشیراک»، به یکی از شناختهشدهترین برندها در بازار روسیه تبدیل شده است. سهم فروش این شرکت در فروشگاههای غیرزنجیرهای به ۵۴ درصد میرسد که به طور قابلتوجهی از رقبای خود پیشی گرفته است.
با این حال، در مجموع، حجم تجارت میان کره جنوبی و روسیه همچنان در حال کاهش است و پروژههای سرمایهگذاری جدیدی ظاهر نشده است. به عنوان مثال، حجم تجارت دوجانبه بین روسیه و کره جنوبی در سال ۲۰۲۵ به ۱۰.۹ میلیارد دلار رسید که نسبت به سال ۲۰۲۴، کاهشی ۴ درصدی را تجربه کرده و روند نزولی پس از سال ۲۰۲۲ را ادامه داده است. برای مقایسه، در سال ۲۰۲۱، تجارت دو کشور تقریباً ۳۰ میلیارد دلار بود که نشاندهنده کاهشی تقریباً سهبرابری در چهار سال است.
تضادهای رویهٔ کنونی به ویژه در مورد مسیر دریایی شمالی (سِمپی) به وضوح دیده میشود. دولت «لی جهمیونگ» توسعهٔ این مسیر را در شمار وظایف راهبردی خود قرار داده است. کره با بنادر، کشتیسازی و اقتصاد صادراتیاش، به کوتاهشدن مسیر میان آسیا و اروپا احتیاج مبرمی دارد. روسیه نیز به توسعهٔ این مسیر علاقهمند است.
به نظر میرسد که این مسیر، یکی از معدود حوزههایی باشد که در آن، منافع میان دو کشور مستقیماً همپوشانی دارد، به ویژه که استفاده کامل از مسیر دریایی شمالی بدون تعامل با مسکو ممکن نیست، زیرا بخش قابلتوجهی از آن از آبهای تحت حاکمیت روسیه (از جمله آبهای سرزمینی، مناطق مجاور و منطقهٔ اقتصادی انحصاری) عبور میکند.
با این وجود، در اظهارات رسمی کره جنوبی، گویی مسیر دریایی شمالی مستقلی از روسیه وجود دارد. مقامهای کره جنوبی مرتباً از چشمانداز این مسیر و سفرهای آزمایشی سخن میگویند، اما عمدتاً در پاسخ به سؤالات مستقیم خبرنگاران، بدون اشاره به ضرورت همکاری با مسکو از عدم نقض تحریمهای غربی سخن میگویند. سران کره جنوبی حتی از آوردن لفظ روسیه نیز پرهیز کرده و سعی میکنند به صورت غیرمستقیم از این کشور نام ببرند. سئول به شکلی متناقض، آغاز «عصر مسیر دریایی شمالی» را اعلام میکند و همزمان از تعامل سیاسی با کشوری که بدون همکاری آن تحقق این هدف غیرممکن است، اجتناب میورزد.
رویهٔ جدید کره جنوبی به وضوح در تماسهای «لی جهمیونگ» با اتحادیه اروپا و ناتو خود را نشان میدهد، در بروکسل، سئول و اتحادیه اروپا بیانیهٔ مشترکی صادر کردند که در آن، همکاری نظامی میان روسیه و کره شمالی را «غیرقانونی» خوانده، بر عدم به رسمیت شناختن کره شمالی به عنوان دولت هستهای تاکید و خواستار بهبود وضعیت حقوق بشر در این کشور شدند.
گسترش تعامل کره جنوبی با ناتو را میتوان پاسخی متقارن به نزدیکی روسیه و کره شمالی در نظر گرفت. مسکو بارها تأکید کرده که همکاری با پیونگیانگ علیه سئول نیست و ماهیتی دوجانبه دارد، اما در سئول این اظهارات جدی گرفته نمیشود. اکنون سئول نیز از استدلالی مشابه استفاده میکند، کره جنوبی رسما اعلام کرده است که صادرات تسلیحات و همکاری فناورانه کره جنوبی با اروپا علیه روسیه نیست و نحوهٔ استفادهٔ این دولتها از امکانات، خارج از مسئولیت اوست. اما این توضیحات، به همان اندازه که برای سئول پذیرفتنی نبود، برای مسکو نیز قانعکننده نیست. به همین دلیل، اقدامهای کره جنوبی در مسکو به طور فزایندهای نه به عنوان فعالیت تجاری، بلکه به عنوان نوعی رویارویی نظامی-سیاسی تلقی میشود. «آندری رودنکو» معاون وزیر خارجه روسیه، در دیدار با «لی سوکپه» سفیر کره جنوبی از غیرقابلقبول بودن تبدیل کره جنوبی به شریک همدست در فرایند تسلیح مجدد ناتو که آشکارا خود را برای جنگ با روسیه آماده میکند سخن گفت و نگرانی جدی خود را از حرکت فزایندهٔ سئول به سمت ناتو ابراز داشت.
از سوی دیگر، ترکیب تیم سیاست خارجی «لی جهمیونگ» نیز جالب توجه است. دولت کنونی کره جنوبی را به سختی میتوان به عدم درک کافی از واقعیتهای روسیه متهم کرد. در میان نزدیکترین مشاوران رئیسجمهور، افرادی با تجربهای چندساله در حوزهٔ روسیه حضور دارند. بارزترین نمونه، «وای سونگراک»، مشاور ارشد رئیسجمهور در امور سیاست خارجی و امنیت و سفیر پیشین کره جنوبی در روسیه است که به خوبی با منافع و رویکردهای سیاست خارجی روسیه آشناست.
علاوه بر او، سیاستمداران دیگری از جمله سفرای پیشین کره جنوبی در روسیه نیز در حلقهٔ نزدیکان «لی جهمیونگ» حضور دارند که از واقعیتهای روسیه آگاهاند، اما این آگاهی به هیچ ابتکار ویژهای از سوی سئول نسبت به ایجاد روابط با مسکو منجر نشده است. بنابراین، رویهٔ کنونی را نمیتوان به کمبود اطلاعات یا شرایط تصادفی نسبت داد؛ این انتخابی آگاهانه از سوی افرادی است که روسیه را میشناسند، اما به این نتیجه رسیدهاند که در شرایط فعلی، روسیه در زمرهٔ اولویتهای اصلی کره جنوبی قرار ندارد.
انتهای پیام/ 999
