«سرچشمه زندگی»؛ وقتی آیینها در قاب یک عکاس، روایت زندگی میشوند
«رها صلاحی مقدم» عکاس خبری، مستند و اجتماعی، سالهاست دوربین خود را به موقعیتهایی برده است که هر کدام بخشی از زندگی مردم را روایت میکنند؛ از رویدادهای خبری و اجتماعی گرفته تا آیینها، مناسک مذهبی، طبیعت و لحظههای ساده زندگی روزمره. نمایشگاه «سرچشمه زندگی» حاصل همین سالهاست؛ مجموعهای که در آن، عکسها تنها ثبت یک لحظه نیستند، بلکه تلاشی برای دیدن و روایت کردن انسانهایی هستند که در قاب دوربین او، بخشی از فرهنگ، باور و زندگی خود را به نمایش میگذارند.
در میان موضوعات متنوع این نمایشگاه، عکسهای آیینی و مذهبی جایگاه ویژهای دارند؛ تصاویری که عکاس برای ثبت آنها صرفاً به دنبال یک قاب زیبا یا یک لحظه متفاوت نبوده، بلکه تلاش کرده است فضای آیین، احساس آدمها و رابطه میان انسان و باورهایش را ثبت کند. در این تصاویر، گاهی جمعیت و شکوه یک مراسم دیده میشود و گاهی چهره یا حرکتی ساده که میتواند تمام معنای یک آیین را در خود جای دهد.
صلاحی مقدم درباره شکلگیری این مجموعه در گفتوگو با خبرنگار دفاعپرس از بیرجند اظهار داشت: «سرچشمه زندگی» حاصل سالهایی است که عکاسی برای من فقط یک حرفه نبوده و به شیوهای برای دیدن جهان تبدیل شده است. در طول این سالها، موضوعات مختلفی را عکاسی کردهام؛ اما در همه آنها چیزی که برایم اهمیت داشته، انسان و تجربهای بوده که پشت هر تصویر وجود دارد.
وی افزود: یکی از بخشهای مهم این مسیر، عکاسی از آیینها و مناسک مذهبی بوده است. حضور در چنین فضاهایی برای من همیشه با نوعی دقت و احترام همراه بوده؛ چون شما با بخشی از باور و احساس مردم مواجه هستید. در یک مراسم مذهبی، اتفاقات زیادی همزمان رخ میدهد؛ حرکت جمعیت، چهرهها، سکوت، اشک، دعا، انتظار، نذر و حتی لحظههایی که شاید در نگاه اول ساده به نظر برسند، اما برای آدمی که در آن فضا حضور دارد، معنای عمیقی دارند.
این عکاس معتقد است آیینها را نمیتوان صرفاً به عنوان یک مراسم دید؛ چراکه پشت هر آیین، مجموعهای از خاطرات، باورها و تجربههای انسانی قرار گرفته است.
وی در این باره گفت: وقتی از یک مراسم آیینی یا مذهبی عکاسی میکنم، تلاش میکنم فقط خود مراسم را ثبت نکنم. برای من آدمهایی که در آن حضور دارند اهمیت زیادی دارند؛ اینکه چرا آمدهاند، چه حسی دارند، چه چیزی را با خودشان حمل میکنند و این آیین چه جایگاهی در زندگیشان دارد.
صلاحیمقدم ادامه داد: شاید یک عکس از نظر ظاهری فقط تصویر یک مراسم باشد، اما اگر بتواند بخشی از احساس آدمها را منتقل کند، به نظرم ارزش بیشتری پیدا میکند. در عکاسی آیینی، گاهی یک نگاه، یک دست، یک حرکت یا حتی سکوت یک فرد میتواند بیشتر از یک قاب شلوغ درباره آن مراسم حرف بزند.
به گفته وی، عکاسی از مناسک مذهبی نیازمند صبر و مشاهده دقیق است؛ چراکه بسیاری از لحظههای مهم از پیش قابل پیشبینی نیستند.
این عکاس بیان کرد: در چنین موقعیتهایی باید بیشتر ببینید و کمتر دخالت کنید. خیلی از لحظهها اگر بخواهید آنها را بسازید یا تکرار کنید، دیگر همان معنای واقعی خودشان را ندارند. عکاس باید حضور داشته باشد، اما اجازه بدهد اتفاق خودش شکل بگیرد و در زمان مناسب آن را ثبت کند.
وی فعالیت حرفهای خود را با عکاسی خبری دنبال کرده است؛ تجربهای که به گفته خودش، تأثیر زیادی بر شکلگیری نگاهش داشته است.
صلاحیمقدم اظهار کرد: عکاسی خبری به من یاد داد که لحظه را بشناسم. در خبر، اتفاق منتظر عکاس نمیماند. باید در زمان درست در جای درست باشید و بدانید کدام لحظه ارزش ثبت شدن دارد. اما به مرور، این تجربه برای من تبدیل شد به چیزی فراتر از ثبت یک اتفاق؛ به اینکه پشت آن اتفاق را ببینم.
این عکاس افزود: بعدها وقتی وارد حوزههای مستند، اجتماعی و آیینی شدم، همین نگاه را با خودم بردم. دیگر فقط دنبال این نبودم که بگویم چه اتفاقی افتاده است؛ میخواستم ببینم این اتفاق برای آدمها چه معنایی دارد.
این نگاه در عکسهای مذهبی او نیز دیده میشود؛ عکسهایی که در آنها علاوه بر شکوه و فضای عمومی مراسم، بر جزئیات انسانی تمرکز شده است.
وی گفت: برای من عکس خوب الزاماً عکسی نیست که اتفاق بزرگی در آن افتاده باشد. گاهی یک لحظه بسیار معمولی، اگر درست دیده شود، میتواند تبدیل به یک تصویر ماندگار شود. در مراسمهای مذهبی هم همین است؛ ممکن است یک مادر، یک کودک، یک پیرمرد یا یک جوان در گوشهای از مراسم، لحظهای داشته باشد که تمام احساس آن فضا را منتقل کند.
این نگاه در طول سالهای فعالیت حرفهای صلاحی مقدم با حضور در جشنوارهها و رویدادهای مختلف عکاسی همراه شده و برای او عناوین و افتخارات متعددی به همراه داشته است.
صلاحی مقدم در سالهای فعالیت خود، بخشی از نگاه عکاسانهاش را به ثبت آیینهای مذهبی و عاشورایی در خراسان جنوبی اختصاص داده است؛ آیینهایی که هر کدام علاوه بر وجه مذهبی، بخشی از فرهنگ و حافظه جمعی مردم این منطقه را در خود جای دادهاند. آیینهایی مانند بیلزنی خوسف، علمبندان و دیگر مراسمهای عاشورایی از جمله سوژههایی بودهاند که او با دوربین خود به سراغشان رفته است.
وی درباره تجربه عکاسی از این آیینها گفت: عکاسی از آیینهای عاشورایی برای من همیشه جذاب بوده، چون در این مراسمها فقط با یک اتفاق مذهبی مواجه نیستیم؛ مجموعهای از احساس، باور، فرهنگ و خاطرات مردم در کنار هم شکل میگیرد. در آیینهایی مثل بیلزنی خوسف، حرکت جمعی مردم، صدای بیلها، چهرهها و حالوهوای خاص مراسم، مجموعهای از لحظههایی را ایجاد میکند که هر کدام میتوانند یک روایت تصویری مستقل باشند.
این عکاس ادامه داد: در علمبندان هم چیزی که برای من اهمیت دارد، فقط خود علم یا شکوه مراسم نیست؛ آدمهایی که سالها با این آیین زندگی کردهاند و نسل به نسل آن را حفظ کردهاند، بخش مهمی از داستان هستند. وقتی از این مراسمها عکاسی میکنم، سعی دارم هم شکوه و فضای آیین را ببینم و هم لحظههای انسانی آن را؛ یک نگاه، یک حرکت، یک اشک یا حتی سکوتی که شاید در میان آن همه هیاهو دیده نشود.
وی معتقد است ثبت چنین آیینهایی، نوعی ثبت بخشی از هویت فرهنگی یک منطقه نیز محسوب میشود و عکس میتواند حافظ تصویری این سنتها برای نسلهای آینده باشد.
صلاحی مقدم گفت: بعضی از این آیینها فقط یک مراسم در یک روز مشخص نیستند؛ بخشی از زندگی مردماند. ممکن است یک کودک امروز در کنار پدر یا پدربزرگش در مراسم حضور داشته باشد و سالها بعد خودش ادامهدهنده همان آیین باشد. برای من ثبت همین پیوستگی و انتقال احساس و باور میان نسلها اهمیت دارد.
این عکاس افزود: شاید سالها بعد، وقتی کسی عکس یک بیلزنی یا علمبندان را میبیند، دیگر فقط یک مراسم عاشورایی را نبیند؛ ممکن است چهره آدمها، فضای شهر و شکل برگزاری مراسم برایش تبدیل به تصویری از یک دوره تاریخی و فرهنگی شود. به همین دلیل فکر میکنم عکاسی از آیینها فقط ثبت یک لحظه نیست؛ ثبت بخشی از حافظه یک مردم است.
کسب رتبه نخست بخش عکس خبری در دومین جشنواره مطبوعات و خبرگزاریهای استان خراسان جنوبی در سال ۱۳۹۳ برای مجموعه عکسهای روستاهای سیلزده شهرستان نهبندان، رتبه نخست بخش تکعکس خبری در جشنواره مطبوعات و خبرگزاریهای استان در سال ۱۳۹۵ و رتبه نخست بخش عکس در سوگواره ملی شعر و عکس آیینی در سال ۱۳۹۶، بخشی از این افتخارات است.
عکس «در انتظار روشنایی» نیز در سال ۱۳۹۵ به عنوان عکس منتخب سال ایسنا انتخاب شد. کسب رتبه سوم بخش اجتماعی یازدهمین جشنواره ملی دوربین نت، رتبه دوم بخش حرفهای عکس در چهارمین جشنواره مطبوعات و خبرگزاریهای خراسان جنوبی و تقدیر هیئت داوران در بخش حرفهای عکس دومین سوگواره ملی عکس عاشورایی، از دیگر موفقیتهای این عکاس است.
صلاحی مقدم همچنین در سومین سوگواره عکس عاشورایی بیرجند و جشنواره ملی عکس بازار تاریخی اراک به عنوان برگزیده و منتخب نمایشگاه حضور داشته و در دهمین جشنواره ملی عکس خبری دوربین نت نیز در بخش ورزشی به عنوان منتخب نمایشگاه معرفی شده است.
با این حال، او معتقد است ارزش یک عکس برایش صرفاً به جایزهای که دریافت میکند محدود نمیشود.
وی گفت: جشنوارهها و دیده شدن آثار برای هر هنرمندی ارزشمند است و باعث میشود آدم مسیر خودش را جدیتر دنبال کند، اما برای من مهمتر از جایزه، ارتباطی است که عکس با مخاطب برقرار میکند. اینکه یک نفر عکسی را ببیند و با آن ارتباط بگیرد یا بخشی از یک خاطره و احساس خودش را در آن پیدا کند، برای من اتفاق مهمی است.
به اعتقاد این عکاس، تصاویر مربوط به آیینها و مناسک مذهبی تنها ثبت یک مراسم در یک تاریخ مشخص نیستند؛ بلکه میتوانند به بخشی از حافظه تصویری یک جامعه تبدیل شوند.
وی بیان کرد: آیینها بخشی از هویت و حافظه جمعی ما هستند. خیلی از مراسمی که امروز برگزار میشوند، سالها بعد ممکن است شکل دیگری پیدا کنند. عکس میتواند چیزی از آن فضا، آدمها و حالوهوای آن زمان را حفظ کند.
صلاحی مقدم ادامه داد: وقتی از یک مراسم مذهبی عکاسی میکنم، به این فکر میکنم که شاید این عکس فقط برای امروز نیست. ممکن است سالها بعد، کسی آن را ببیند و با دیدن لباسها، چهرهها، شیوه برگزاری مراسم یا حتی نوع حضور مردم، بخشی از گذشته را به یاد بیاورد. همین موضوع برای من اهمیت عکاسی آیینی را بیشتر میکند.
وی معتقد است عکاس در این حوزه باید علاوه بر مهارت فنی، شناخت و درک مناسبی از فضای سوژه داشته باشد.
این عکاس گفت: شما نمیتوانید وارد یک مراسم شوید و بدون شناخت از فضا، فقط به دنبال گرفتن چند عکس باشید. باید بدانید کجا ایستادهاید، چه اتفاقی در حال رخ دادن است و مهمتر از همه، باید به آدمهایی که در مقابل دوربین شما هستند احترام بگذارید.
فعالیت صلاحی مقدم تنها به عکاسی خبری و آیینی محدود نشده و تجربههای او در حوزه مستند، اجتماعی، طبیعت و زندگی روزمره نیز بخش دیگری از مسیر حرفهای او را شکل داده است.
عکاسی فیلم مستند «چنشنیها»، عکاسی کتاب «پاسداشت نود سالگی سهراب سپهری» و انتشار اثر در کتاب «بیرجند در قاب ایران» از جمله دیگر فعالیتهای اوست؛ تجربههایی که هر یک نگاه متفاوتی به سوژه و روایت تصویری در اختیار این عکاس قرار دادهاند.
وی درباره این مسیر گفت: هر پروژه چیزی به نگاه آدم اضافه میکند. یک بار با یک اتفاق خبری مواجه هستید، یک بار با یک آیین، یک بار با طبیعت و یک بار با زندگی یک انسان. شاید اینها از نظر موضوعی خیلی با هم متفاوت باشند، اما همه آنها در نهایت به یک چیز برمیگردند؛ به زندگی و آدمهایی که در آن زندگی میکنند.
صلاحی مقدم درباره عنوان نمایشگاه اظهار کرد: برای من «سرچشمه زندگی» جایی است که همه این تصاویر از آن آمدهاند. انسان، طبیعت، آیینها، اتفاقات اجتماعی و لحظههای ساده روزمره، همه از یک سرچشمه میآیند و آن زندگی است.
این عکاس افزود: شاید عکسهای این نمایشگاه از نظر موضوعی شبیه هم نباشند، اما چیزی که آنها را کنار هم قرار داده، نگاه من به سوژههاست. این نمایشگاه در واقع بخشی از سالهایی است که با دوربین زندگی کردهام؛ سالهایی که هر تصویر، تجربهای تازه برای من ساخته است.
وی در پایان گفت: امیدوارم مخاطب در این عکسها فقط یک تصویر نبیند. دوست دارم هرکس با توجه به تجربه خودش، چیزی از زندگی، باور، خاطره یا احساس خودش را در میان این قابها پیدا کند. اگر عکس بتواند مخاطب را برای چند لحظه متوقف کند و به فکر یا خاطرهای ببرد، برای من به هدف خودش رسیده است.
انتهای پیام/
