پلیس فتا؛ نگهبان امنیت در فضای مجازی

گروه جامعه دفاع‌پرس: امروزه اینترنت دیگر صرفاً ابزاری برای ارتباط و سرگرمی نیست؛ بخش مهمی از خرید و فروش، پرداخت‌های بانکی، دریافت خدمات، آموزش، کسب‌وکار و حتی ارتباطات اجتماعی مردم از طریق بستر‌های آنلاین انجام می‌شود. به همین دلیل، هرگونه ناامنی در این فضا می‌تواند مستقیماً زندگی واقعی شهروندان را تحت تأثیر قرار دهد.

در همین راستا، فضای سایبری را نمی‌توان محیطی جدا از زندگی واقعی مردم دانست. حساب بانکی، اطلاعات شخصی، تصاویر، پیام‌ها، کسب‌وکار و حتی هویت افراد در فضای آنلاین، دارایی‌هایی واقعی هستند و تعرض به آنها می‌تواند خسارت‌های مالی و اجتماعی به دنبال داشته باشد.

در این میان، پلیس فتا به‌عنوان پلیس تخصصی مبارزه با جرائم سایبری، وظیفه رصد و مقابله با جرائم این حوزه، رسیدگی تخصصی به شکایت‌های شهروندان، شناسایی مجرمان سایبری و پیشگیری از وقوع جرائم را بر عهده دارد.

مأموریت و وظایف پلیس فتا را می‌توان در چند محور اصلی خلاصه کرد:

پیشگیری و مقابله با جرائم سایبری؛ شناسایی و دستگیری مجرمان اینترنتی؛ رسیدگی تخصصی به کلاهبرداری‌های اینترنتی؛ مقابله با برداشت‌های غیرمجاز از حساب‌های بانکی؛ شناسایی درگاه‌ها و لینک‌های جعلی و آلوده؛ مقابله با هک و دسترسی غیرمجاز به داده‌ها؛ رسیدگی به جرائم مرتبط با هتک حیثیت و انتشار اکاذیب؛ مقابله با مزاحمت‌های اینترنتی؛ رصد فعالیت‌های مجرمانه در سایت‌ها، شبکه‌های اجتماعی و پیام‌رسان‌ها؛ ارائه آموزش و هشدار‌های پیشگیرانه به شهروندان؛ مسدودسازی حساب‌ها و وجوه مرتبط با جرائم مالی سایبری با هماهنگی مراجع ذی‌صلاح؛ پاسخگویی و دریافت گزارش‌های مردمی از طریق مرکز فوریت‌های سایبری.

همچنین یکی از وظایف پلیس فتا صرفاً رسیدگی به شکایت‌های ثبت‌شده نیست. طبق صحبت‌های رئیس پلیس فتا برخی جرائم سایبری از طریق رصد تخصصی پلیس شناسایی می‌شوند و برای مقابله با آنها الزاماً منتظر شکایت یک فرد نمی‌مانند.

رصد سایت‌ها و کانال‌های مرتبط با فروش سلاح و مهمات، مدارک جعلی، کلاهبرداری و دیگر فعالیت‌های مجرمانه از جمله مواردی است که پلیس فتا اعلام کرده در دستور کار دارد.

کلاهبرداری اینترنتی؛ در صدر جرائم سایبری

بر اساس صحبت‌های اخیر سردار وحید مجید رئیس پلیس فتا فراجا، در پنج‌ماهه سال ۱۴۰۵ وقوع جرائم سایبری در مقایسه با مدت مشابه سال قبل ۱۹ درصد کاهش داشته و میزان کشف پرونده‌ها نسبت به وقوع جرائم به ۹۰ درصد رسیده است. اما با وجود این کاهش، کلاهبرداری اینترنتی همچنان یکی از مهم‌ترین تهدید‌های فضای سایبری به شمار می‌رود.

شیوه‌های کلاهبرداری نیز با تغییر رفتار کاربران و توسعه خدمات آنلاین، متنوع‌تر شده است؛ از فروش کالا و خدمات جعلی در صفحات و سایت‌های اینترنتی گرفته تا پیامک‌های جعلی، لینک‌های آلوده، درگاه‌های پرداخت تقلبی، وعده وام، استخدام، سهام عدالت، ابلاغیه قضایی و سایر عناوینی که با سوءاستفاده از اعتماد یا عجله کاربران، آنها را به دام می‌اندازند.

سردار مجید همچنین با اشاره به گستردگی فعالیت بخش خصوصی در فضای مجازی می‌گوید: در کشور حدود ۱۸۰ حوزه مختلف فعالیت بخش خصوصی وجود دارد که برخی از آنها به دلیل ماهیت فعالیت خود، حجم قابل توجهی از اطلاعات و داده‌های مردم را در اختیار دارند. این اطلاعات از جمله دارایی‌های مهم سایبری کشور است و حفاظت از این دارایی‌ها اهمیت بسیار زیادی دارد و باید چرخه تأمین امنیت آنها به شکل صحیح انجام شود.

افزایش پرونده‌های مرتبط با رمزارز‌ها

در ادامه رئیس پلیس فتا فراجا درباره پرونده‌های مرتبط با رمزارز‌ها عنوان می‌کند: از سال ۱۳۹۹ شاهد شکل‌گیری و افزایش جرایم مرتبط با رمزارز‌ها در کشور بوده‌ایم. این جرایم شامل استفاده از رمزارز‌های جعلی، کیف پول‌های جعلی، دسترسی غیرمجاز به کیف پول‌ها و سایر شیوه‌های کلاهبرداری مرتبط با رمزارزها است.

سردار مجید با اشاره به روند تشکیل پرونده‌های این حوزه گفت: در سال ۱۳۹۹ حدود ۳۰۰ پرونده در حوزه رمزارز‌ها در کشور تشکیل شد و در سال‌های بعد نیز شاهد افزایش پرونده‌های مرتبط با این حوزه بوده‌ایم.

رئیس پلیس فتای فراجا همچنین در صحبت‌های خود بر ضرورت همکاری‌های بین‌المللی تأکید کرده و عنوان می کند: رسیدگی به جرایم سایبری بدون همکاری بین‌المللی امکان‌پذیر نیست. جریان سایبری محدود به مرزهای جغرافیایی نیست و ما مواردی داشته‌ایم که مجرمان سایبری در کشورهای دیگر فعالیت کرده‌اند، اما به دلیل غفلت داخلی، در کشور ما مرتکب تخلفات مالی شده‌اند. 

برداشت غیرمجاز؛ یک کلیک تا خالی شدن حساب

یکی از پرتکرارترین جرائم سایبری، برداشت غیرمجاز از حساب‌های بانکی است. در این شیوه، مجرمان معمولاً تلاش می‌کنند اطلاعات بانکی یا دسترسی لازم به حساب قربانی را به دست آورند.

ارسال لینک‌های جعلی یکی از روش‌های رایج است. مجرم ممکن است پیامکی با عنوان ابلاغیه قضایی، بسته معیشتی، وام، استخدام، سهام عدالت یا حتی یک تصویر برای کاربر ارسال کند. قربانی پس از ورود به لینک، ممکن است وارد یک صفحه جعلی شود یا با نصب یک بدافزار، زمینه دسترسی مجرم به اطلاعات خود را فراهم کند. اما موضوع تنها به لینک‌های جعلی محدود نمی‌شود. کپی کارت بانکی یا «اسکیمر»، سرقت اطلاعات کارت، سوءاستفاده از رمز‌ها و اطلاعات هویتی و روش‌های مهندسی اجتماعی نیز از جمله شیوه‌هایی هستند که در پرونده‌های پلیس فتا مشاهده می‌شود.

از مسدودسازی حساب تا بازگرداندن وجوه

یکی از مهم‌ترین اقدامات پلیس فتا پس از وقوع کلاهبرداری، شناسایی مسیر انتقال پول و مسدود کردن حساب‌های مرتبط با مجرمان است؛ اقدامی که سرعت عمل در آن اهمیت زیادی دارد.

رئیس پلیس فتا اعلام کرده بود که در سال ۱۴۰۳ حدود یک همت از وجوهی که کلاهبرداران سایبری از مردم سرقت کرده بودند، به‌صورت لحظه‌ای مسدود شده است.

این موضوع نشان می‌دهد که در جرائم مالی سایبری، زمان اهمیت ویژه‌ای دارد؛ چرا که مجرمان پس از برداشت وجه ممکن است آن را به حساب‌های متعدد منتقل کنند و ردیابی و بازگرداندن آن دشوارتر شود.

چرا آموزش مردم به اندازه برخورد با مجرمان اهمیت دارد؟

در بسیاری از پرونده‌های کلاهبرداری، مجرم از یک نقص فنی پیچیده استفاده نمی‌کند؛ بلکه از اعتماد، عجله یا ناآگاهی قربانی بهره می‌گیرد.

به همین دلیل، پیشگیری بخش مهمی از مأموریت پلیس فتاست. شهروندان باید بدانند که هیچ پیامک یا لینکی صرفاً به دلیل داشتن عنوان‌هایی مانند «ابلاغیه»، «یارانه»، «سهام عدالت»، «ثبت‌نام»، «وام» یا «استخدام» قابل اعتماد نیست.

همچنین نباید اطلاعات کارت بانکی، رمز پویا یا اطلاعات شخصی را در اختیار افراد ناشناس قرار داد و هنگام خرید اینترنتی نیز باید از معتبر بودن سایت و درگاه پرداخت اطمینان حاصل کرد.

وقتی از حسابمان پول برداشت شد چه کنیم؟

در صورت مشاهده برداشت غیرمجاز، مهمترین اقدام، سرعت عمل است. شهروند نباید منتظر بماند تا بعداً موضوع را پیگیری کند.

مرکز فوریت‌های سایبری پلیس فتا با شماره ۰۹۶۳۸۰ برای دریافت گزارش‌ها و ارائه راهنمایی فعال است. همچنین در صورت وقوع جرم، ثبت شکایت از مسیر‌های رسمی قضایی و پلیس فتا باید در اسرع وقت انجام شود.

با توجه به توضیحات،‌گسترش اینترنت به این معنا نیست که همه مسئولیت امنیت بر عهده پلیس یا دستگاه‌های دولتی باشد. امنیت سایبری یک زنجیره به‌هم‌پیوسته است که شهروندان، بانک‌ها، کسب‌وکار‌های اینترنتی، پلتفرم‌ها و دستگاه‌های مسئول، هرکدام در آن نقش دارند.

پلیس فتا در خط مقدم مقابله با مجرمان سایبری قرار دارد، اما بخش مهمی از موفقیت در مقابله با کلاهبرداری‌های اینترنتی به رفتار کاربران وابسته است؛ اینکه روی چه لینکی کلیک می‌کنند، اطلاعات خود را در اختیار چه سایتی قرار می‌دهند و هنگام مشاهده یک پیام یا پیشنهاد غیرعادی، تا چه اندازه آن را بررسی می‌کنند.

گسترش استفاده از اینترنت، شبکه‌های اجتماعی، خدمات بانکی و خریدوفروش‌های آنلاین، بخش قابل توجهی از زندگی روزمره مردم را به فضای سایبری منتقل کرده است؛ فضایی که اگرچه «مجازی» نامیده می‌شود، اما آثار و تبعات آن کاملاً واقعی است. در چنین شرایطی، پلیس فتا به‌عنوان پلیس تخصصی حوزه سایبری، مأموریت مقابله با کلاهبرداری‌های اینترنتی، برداشت‌های غیرمجاز، هک و دسترسی غیرمجاز، جرائم حیثیتی و سایر تخلفات فضای سایبری را بر عهده دارد؛ جرائمی که آمارهای پلیس نشان می‌دهد بخش قابل توجهی از پرونده‌های سایبری را تشکیل می‌دهند.

در نهایت، اینترنت اگرچه در ظاهر «فضای مجازی» نامیده می‌شود، اما پول، هویت، اعتبار و زندگی واقعی مردم در آن جریان دارد؛ بنابراین امنیت در این فضا نیز بخشی از امنیت واقعی جامعه است.

انتهای پیام/ 261