نوفل‌لوشاتو به کانون ارتباطی انقلاب تبدیل شد
«طلعت ده‌پهلوان» عضو هیأت علمی دانشگاه رازی در گفت‌وگو با خبرنگار دفاع‌پرس از کرمانشاه، با اشاره به هجرت امام خمینی (ره) از عراق به فرانسه در سال ۱۳۵۷، اظهار داشت: این جابه‌جایی یکی از نقاط مهم در تحولات منتهی به پیروزی انقلاب اسلامی بود و در شرایطی رخ داد که هم فشارهای سیاسی بر امام در عراق افزایش یافته بود و هم اعتراضات و نارضایتی‌های اجتماعی در ایران به اوج رسیده بود.
وی افزود: هجرت امام خمینی (ره) از عراق را نباید تصمیمی ناگهانی و صرفاً ناشی از فشار دولت عراق دانست؛ بلکه این رویداد باید در تقاطع سه تحول، شامل تشدید فشارهای سیاسی در عراق، اوج‌گیری جنبش اجتماعی در ایران و تغییر شرایط ارتباطی و سیاسی مبارزه بررسی شود.
زمینه‌های سیاسی و اجتماعی هجرت امام از عراق
عضو هیأت علمی دانشگاه رازی تصریح کرد: امام خمینی (ره) از سال ۱۳۴۴ در نجف اقامت داشت و این شهر به تدریج به یکی از مراکز مهم فعالیت سیاسی ایشان تبدیل شده بود، اما در سال ۱۳۵۷ با اوج‌گیری اعتراضات در ایران، شرایط تغییر کرد و حکومت عراق که خود با مخالفان سیاسی مواجه بود، بیش از گذشته نسبت به فعالیت سیاسی امام حساس شد و محدودیت‌ها بر فعالیت‌های ایشان افزایش یافت.
ده‌پهلوان اذعان کرد: از سوی دیگر، جنبش اعتراضی داخل ایران در سال ۱۳۵۷ وارد مرحله‌ای متفاوت شده بود و حوادثی مانند قیام ۱۹ دی قم، تبریز، یزد و به‌ویژه کشتار ۱۷ شهریور، اعتصابات گسترده و گسترش اعتراضات شهری نشان می‌داد که مسئله دیگر صرفاً مخالفت گروه‌های سیاسی محدود با حکومت نیست، بلکه به یک بحران فراگیر سیاسی ـ اجتماعی تبدیل شده است.
وی ادامه داد: فشار دولت عراق عملاً فضای فعالیت سیاسی امام را محدود می‌کرد و از سوی دیگر، ضرورت حفظ ارتباط با داخل ایران اهمیت بیشتری یافته بود. بنابراین، تغییر محل اقامت امام را باید در ارتباط با مجموعه این تحولات سیاسی و اجتماعی بررسی کرد.
عضو هیأت علمی دانشگاه رازی گفت: پس از خروج امام از نجف و عدم پذیرش ورود ایشان به کویت، گزینه‌هایی مانند الجزایر، لبنان و سوریه نیز مطرح بود، اما در نهایت فرانسه به گزینه بعدی تبدیل شد و امام ابتدا در کَشان و سپس در نوفل‌لوشاتو مستقر شد.
تفاوت محیط ارتباطی نجف و نوفل‌لوشاتو
ده‌پهلوان تفاوت اساسی نجف و نوفل‌لوشاتو را در محیط ارتباطی این دو مکان دانست و بیان کرد: نجف یک شهر مذهبی و حوزوی بود و ارتباط امام با شاگردان، روحانیون، زائران و شبکه مذهبی گسترده شکل می‌گرفت و پیام‌های ایشان از طریق اعلامیه‌ها، نوارهای صوتی و شبکه روحانیون به ایران منتقل می‌شد.
وی افزود: اما نوفل‌لوشاتو در نزدیکی پاریس قرار داشت و به‌دلیل دسترسی گسترده‌تر به رسانه‌های بین‌المللی، محل اقامت امام به یک کانون خبری تبدیل شد. نمایندگان رسانه‌های جهان در نوفل‌لوشاتو منتظر فرصت مصاحبه با امام بودند و این شرایط در دوران اقامت ایشان در عراق به این شکل وجود نداشت.
عضو هیأت علمی دانشگاه رازی عنوان کرد: یکی از مهم‌ترین تفاوت‌های دوره نجف و فرانسه، تغییر در شیوه و سرعت انتقال پیام بود. در نجف، پیام‌های امام از طریق یک شبکه چندلایه شامل امام، شاگردان و روحانیون، فعالان سیاسی و مردم منتقل می‌شد، اما در نوفل‌لوشاتو این زنجیره تا حد زیادی کوتاه‌تر شد و تلفن، نوار، خبرنگار و پیام مستقیم، ارتباط با مردم را تسهیل کرد.
ده‌پهلوان ادامه داد: به همین دلیل، سرعت انتقال پیام افزایش یافت و نوفل‌لوشاتو به محل رفت و آمد ایرانیان، دانشجویان، فعالان سیاسی و خبرنگاران تبدیل شد؛ امام نه‌تنها با مردم ایران ارتباط داشت، بلکه پیام سیاسی خود را در معرض مخاطبان جهانی نیز قرار می‌داد.
وی تصریح کرد: در واقع، فرانسه فاصله جغرافیایی امام از ایران را افزایش داد، اما به دلیل امکانات ارتباطی و رسانه‌ای، فاصله ارتباطی ایشان با جامعه ایران را کاهش داد. این شاید مهم‌ترین پارادوکس تاریخی هجرت امام باشد؛ او از ایران دورتر شد، اما به دلیل امکانات ارتباطی و رسانه‌ای، صدایش سریع‌تر و مستقیم‌تر به ایران می‌رسید.
رسانه‌های بین‌المللی و بازتاب جهانی تحولات ایران
عضو هیأت علمی دانشگاه رازی درباره نقش رسانه‌های بین‌المللی در ماه‌های حضور امام در نوفل‌لوشاتو، گفت: باید میان دو مسئله تفاوت قائل شد؛ نخست اینکه رسانه‌ها انقلاب را به جهان معرفی کردند و دوم اینکه سخنان و مواضع امام را به مخاطبان داخل و خارج ایران منتقل کردند.
ده‌پهلوان افزود: نوفل‌لوشاتو به دلیل نزدیکی به پاریس و دسترسی خبرنگاران بین‌المللی، به یک نقطه مهم خبری تبدیل شد و مصاحبه‌های متعددی با امام انجام گرفت. در نتیجه، رسانه‌ها در بازتاب تحولات ایران و معرفی مواضع امام درباره حکومت، سلطنت، استقلال، آزادی و آینده سیاسی ایران در سطح بین‌المللی نقش داشتند.
وی تأکید کرد: رسانه‌ها صرفاً ناقل خبر نبودند و خودشان نیز بخشی از فرایند تبدیل انقلاب ایران به یک مسئله بین‌المللی شدند، اما در تحلیل تاریخی نباید نقش رسانه‌ها را مطلق کرد؛ رسانه‌ها انقلاب را ایجاد نکردند و زمینه‌های اجتماعی، سیاسی و اقتصادی داخل ایران بسیار مهم‌تر بودند؛ نقش رسانه‌ها بیشتر در تسریع ارتباط، افزایش دیده‌شدن و بین‌المللی‌شدن بحران سیاسی ایران بود.
عضو هیأت علمی دانشگاه رازی مهم‌ترین پیامد هجرت امام از عراق به فرانسه را تبدیل شدن مرکز رهبری نهضت به یک کانون ارتباطی بین‌المللی دانست و گفت: اهمیت فرانسه فقط در این نبود که امام در آنجا اقامت داشت، بلکه در این بود که جغرافیای مبارزه تغییر کرد.
ده‌پهلوان افزود: در نوفل‌لوشاتو سه جریان ارتباطی هم‌زمان به یکدیگر رسیدند؛ نخست جامعه ایران از طریق تلفن، پیام، نوار و شبکه مبارزان، دوم نیروهای سیاسی و ایرانیان خارج از کشور که به نوفل‌لوشاتو رفت‌وآمد می‌کردند و سوم رسانه‌های بین‌المللی که اخبار و سخنان امام را به جهان منتقل می‌کردند.
وی گفت: در نتیجه، نوفل‌لوشاتو از یک محل اقامت به یک مرکز ارتباطی و سیاسی انقلاب تبدیل شد؛ مسئله‌ای که در شرایطی رخ داد که داخل ایران نیز اعتراضات وارد مرحله نهایی شده بود و در آبان و آذر ۱۳۵۷ اعتصابات و اعتراضات گسترش یافت و در دی‌ماه شاه کشور را ترک کرد.
عضو هیأت علمی دانشگاه رازی خاطرنشان کرد: بنابراین، اقامت امام در فرانسه را باید در کنار بحران ساختاری حکومت پهلوی و گسترش اعتراضات اجتماعی بررسی کرد، نه به‌عنوان علت مستقل انقلاب.
پیامد ارتباطی هجرت در مرحله پایانی انقلاب
ده‌پهلوان گفت: هجرت از نجف به فرانسه علت انقلاب اسلامی نبود، اما در مرحله نهایی انقلاب، موقعیت ارتباطی و رسانه‌ای رهبری نهضت را به شکل چشم‌گیری تغییر داد و به تبدیل یک حرکت اعتراضی گسترده به یک فرایند سیاسی منسجم‌تر کمک کرد.
وی در پایان تأکید کرد: زمینه‌های انقلاب در ایران شکل گرفته بود، اما نوفل‌لوشاتو به یکی از مهم‌ترین کانون‌های هدایت، ارتباط و بازتاب بین‌المللی مرحله پایانی آن تبدیل شد و تبدیل این محل به یک مرکز ارتباطی ـ رسانه‌ای انقلاب در حساس‌ترین ماه‌های پیش از پیروزی، شاید مهم‌ترین پیامد هجرت امام به فرانسه بود.
انتهای پیام/
