پدافند درباری و پاتریوت‌های بی‌پناه عربستان/ ارتش قهرمان یمن حریف می‌طلبد
گروه بین‌الملل دفاع‌پرس- محمد زرچینی؛ ارتش یمن در روزهای اخیر با اجرای عملیات‌های کوبنده ضربات سنگینی را به زیرساخت‌های حیاتی عربستان وارد کرد. هدف گرفتن فرودگاه بین‌المللی «ملک خالد» در ریاض، تأسیسات گازی «شقدم» و «تنجیب» متعلق به «آرامکو»، و فرودگاه بین‌المللی «ملک فهد» در نزدیکی «دمام»، عمق بحران امنیتی دربار سعودی را آشکار ساخت. آنچه این حملات را متمایز می‌کند، نه صرفاً شدت تخریب، بلکه شکست آشکار گران‌ترین شبکه پدافند هوایی منطقه در برابر موشک‌ها و پهپاد‌های نسبتاً کم‌هزینه است. عربستان سعودی طی سال‌های گذشته بیش از ۸۳ میلیارد دلار صرف تسلیحات کرده و بزرگ‌ترین خریدار تسلیحات آمریکایی در جهان است؛ اما این سرمایه‌گذاری عظیم نتوانسته از فرودگاه‌های این کشور در برابر حملات مکرر ارتش یمن و جنبش انصارالله محافظت کند؛ شاید یکی از مهمترین دلیل شکست‌های دربار سعودی از ارتش یمن غیربومی بودن سامانه‌های دفاعی این کشور باشد.
شبکه پدافند هوایی عربستان، متشکل از سامانه‌های پاتریوت PAC-۳ و تاد، به عنوان یکی از پیشرفته‌ترین سیستم‌های دفاع موشکی جهان شناخته می‌شود. با این حال، گزارش‌های متعدد نشان می‌دهد این سامانه‌ها در رهگیری حملات اخیر انصار الله ناکام مانده‌اند. رسانه‌های آمریکایی، از جمله گزارش‌هایی به نقل از آسوشیتدپرس، شکست سامانه‌های پاتریوت و تاد در جلوگیری از اصابت موشک‌های بالستیک یمنی به اهداف خود در خاک عربستان را تأیید کرده‌اند. این نخستین بار نیست که چنین شکستی ثبت می‌شود؛ اما ابعاد و پیوستگی حملات اخیر، بحران را به سطح بی‌سابقه‌ای رسانده است.
راهبرد ترکیبی انصارالله؛ نقطه کور پدافند
عامل کلیدی در شکست پدافند سعودی، تاکتیک ترکیبی انصارالله است. ارتش یمن همزمان از موشک‌های بالستیک با سرعت بالا از ارتفاع زیاد، موشک‌های کروز با پرواز در ارتفاع پایین و همچنین پهپاد‌های کندتر و کوچک‌تر که شناسایی آنها روی رادار دشوارتر است، استفاده می‌کند. این ترکیب ناهمگون، فرآیند شناسایی، طبقه‌بندی و رهگیری را در شبکه پدافندی سعودی دچار اضافه‌بار می‌کند. یک منبع یمنی تأکید کرده که این حملات؛ پیچیده‌تر، پیگیرانه‌تر و دقیق‌تر در هدف‌گیری شده‌اند و موشک‌های جدیدتر از سرعت بالاتر و سامانه‌های حرارت‌یاب برای هدف‌گیری دقیق بهره می‌برند.
افزون بر این، ارتش یمن به موشک‌های بالستیک مجهز به کلاهک‌های مانورپذیر دست یافته که قادرند در میانه پرواز تغییر مسیر دهند. این ویژگی، توانایی رهگیری سامانه دفاع موشکی «پاتریوت» را به شدت کاهش می‌دهد؛ زیرا پنجره زمانی شناسایی و شلیک رهگیر بسیار کوتاه است و با تغییر مسیر هدف، محاسبات پیش‌بینی مسیر بی‌اعتبار می‌شود. موشک «فلسطین-۲» به عنوان پیشرفته‌ترین سلاح انصارالله، با پیشرانه سوخت جامد دو مرحله‌ای، قابلیت هایپرسونیک و برد بیش از ۲ هزار کیلومتر، تهدیدی جدی برای هر سامانه پدافندی محسوب می‌شود.
مساله جغرافیا و کمبود مهمات
عربستان سعودی با مساحت بیش از دو میلیون کیلومتر مربع، با چالش ساختاری گستردگی سرزمینی روبه‌روست. «آندریاس کریگ» تحلیلگر ریسک ژئوپلیتیک در شرکت MENA Analytica لندن، در این زمینه می‌گوید: حتی یک سامانه چندلایه ترکیبی از «پاتریوت»، «تاد»، جنگنده‌ها و سایر حسگر‌ها نیز نمی‌تواند گنبدی نفوذناپذیر بر فراز کشوری به اندازه عربستان سعودی ایجاد کند.
این ارزیابی تحلیلگران نشان می‌دهد مشکل صرفاً فنی نیست، بلکه ناشی از عدم تناسب میان دکترین دفاعی مبتنی بر نقاط خاص و واقعیت جغرافیایی کشوری است که باید همزمان از «ریاض»، فرودگاه‌ها، تأسیسات نفتی، پایگاه‌های نظامی و شهر‌های مقدس محافظت کند.
در کنار محدودیت جغرافیایی، کمبود مهمات رهگیر به بحرانی جدی تبدیل شده است؛ بر اساس گزارش‌های منتشرشده، عربستان از مجموع ۲۸۰۰ موشک رهگیر پاتریوت PAC-۳ خود، حدود ۸۶ درصد را مصرف کرده و تنها نزدیک به ۴۰۰ فروند باقی مانده است. این در حالی است که تولید این موشک‌ها بسیار پرهزینه و زمان‌بر است و حتی ارتش آمریکا نیز با کمبود تسلیحات این‌چنینی مواجه است. تحلیلگران هشدار داده‌اند که ذخایر دفاع موشکی عربستان و سایر کشور‌های خلیج فارس در جریان درگیری‌های اخیر به شدت کاهش یافته و تکمیل مجدد آن به‌سرعت امکان‌پذیر نیست.
ضعف در سامانه هشدار زودهنگام
یکی از نگران‌کننده‌ترین ابعاد این بحران، اختلال در سامانه هشدار زودهنگام است. گزارش‌ها حاکی از آن است که پیام‌های هشدار دفاع مدنی به شهروندان در جریان حملات اخیر به‌طور محسوسی کاهش یافته که نشان‌دهنده ضعف توانایی پیش‌بینی و کاهش زمان واکنش پدافند سعودی است. یک منبع آگاه در با اشاره به توانایی ارتش و انصارالله در وارد آوردن ضربات موشکی به عربستان، می‌گوید: انصار الله ابتدا چند پهپاد را برای «باز کردن مسیر» و مشغول کردن رادار‌ها پرتاب کرده و سپس موشک‌های بالستیک را به سمت فرودگاه بین‌المللی ملک خالد روانه ساخته است. این تاکتیک «اشباع Saturation Attack»، ظرفیت پردازش همزمان رادار‌ها و سامانه‌های فرماندهی را از کار می‌اندازد.
کارشناسان همچنین از شکاف‌های اطلاعاتی و عدم یکپارچگی کافی میان حسگر‌ها و رادار‌های مختلف به عنوان یکی از دلایل اصلی ناکامی در شناسایی حملات یاد می‌کنند. این مسئله نشان می‌دهد که خرید تسلیحات پیشرفته به‌تنهایی کافی نیست؛ بلکه ادغام عملیاتی، فرماندهی یکپارچه و آموزش نیروی انسانی نیز نقشی تعیین‌کننده دارند.
پارادوکس قدرت در دربار سعودی
عربستان سعودی بین سال‌های ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۵ حدود ۱۲ درصد از کل صادرات تسلیحات آمریکا را دریافت کرده و بزرگ‌ترین خریدار سلاح‌های آمریکایی در جهان بوده است. با این حال، این وابستگی ساختاری به تأمین‌کننده خارجی، خود به یک آسیب‌پذیری راهبردی تبدیل شده است. عربستان فاقد توانایی تولید داخلی موشک‌های رهگیر و قطعات یدکی سامانه‌های پیشرفته است و در شرایط جنگ فرسایشی، نرخ مصرف مهمات آن بسیار سریع‌تر از توان تأمین مجدد است. تحلیلگران تأکید کرده‌اند که چالش بنیادین این است که هیچ سامانه‌ای در حال حاضر، از جمله سامانه‌هایی که از خود آمریکا محافظت می‌کنند، نمی‌تواند تضمین کند که حملات مکرر و همزمان موشک‌های بالستیک، کروز و پهپاد را می‌تواند به طور کامل و صد در صدی رهگیری کند.
حملات اخیر انصارالله و ارتش یمن، محدودیت‌های ذاتی رویکرد عربستان به امنیت را آشکار کرده است؛ رویکردی مبتنی بر خرید تسلیحات گران‌قیمت به جای توسعه توانمندی‌های بومی و اتخاذ دکترین دفاعی متناسب با تهدیدات نامتقارن. پادشاهی سعودی با کشوری به وسعت بیش از دو میلیون کیلومتر مربع، در وضعیتی قرار گرفته که حتی پیشرفته‌ترین سامانه‌های آمریکایی نیز قادر به ایجاد امنیت مطلق برای این کشور (و حتی خود آمریکا با توجه به تجربه جنگ رمضان) نیستند. تجربه اخیر نشان می‌دهد که امنیت واقعی نه در گنبد‌های موشکی، بلکه در کاهش تنش‌های منطقه‌ای و پایان دادن به مخاصماتی نهفته است که هر روز هزینه‌های آن بر دوش غیرنظامیان و زیرساخت‌های حیاتی سنگین‌تر می‌شود.
انتهای پیام/281
