پروژه «کاوش قمر‌های مریخی» شروع شد
گروه بین‌الملل دفاع‌پرس: آژانس کاوش‌های هوافضای ژاپن (JAXA) پیش از سپیده‌دم روز سه‌شنبه، کاوشگر ۵ تنی و بی‌سابقه خود را در قالب یک ماموریت ۵۷۸ میلیون دلاری و پنج‌ساله با موفقیت به سوی سیاره سرخ روانه کرد. این ماموریت که با هدف بررسی قمر‌های مریخ، فرود یک مریخ‌نورد مینیاتوری بر سطح قمر «فوبوس» و بازگرداندن نخستین نمونه‌های خاک و سنگ از سیستم مریخی به زمین تا سال ۲۰۳۱ میلادی طراحی شده، حاصل همکاری مشترک و بین‌المللی پنج آژانس فضایی بزرگ جهان است. مقامات فضایی ژاپن حدود یک ساعت پس از پرتاب، با جدا شدن موفقیت‌آمیز فضاپیما از مرحله دوم موشک در مرکز کنترل پرواز، موفقیت این مرحله اولیه را اعلام کردند.
پروژه «کاوش قمر‌های مریخی» (MMX) با رهبری و سرمایه‌گذاری ۳۵۰ میلیون دلاری ژاپن اجرا می‌شود و چهار آژانس فضایی دیگر نیز در تامین اعتبارات و تجهیزات فنی آن مشارکت جدی دارند. سازمان ملی هوانوردی و فضایی آمریکا (ناسا) با تخصیص ۸۷ میلیون دلار، آژانس فضایی فرانسه با حدود ۶۸ میلیون دلار، آژانس فضایی آلمان با حدود ۵۶ میلیون دلار و آژانس فضایی اروپا با حدود ۱۷ میلیون دلار، ابزار‌ها و بخش‌های مختلف این فضاپیما را تامین کرده‌اند.
بر اساس برنامه‌ریزی‌های صورت‌گرفته، این فضاپیمای مادر پس از طی مسیر در اعماق فضا، در اواخر تابستان آینده به مدار مریخ خواهد رسید و هم‌گام با مدار فوبوس که بزرگ‌ترین و نزدیک‌ترین قمر مریخ با قطری حدود ۲۲ کیلومتر است، به گردش درخواهد آمد.
در نخستین گام عملیاتی بر سطح فوبوس، فضاپیمای مادر یک مریخ‌نورد کوچک و چهارچرخ به نام «ایده‌فیکس» (Idefix) را که توسط متخصصان فرانسه و آلمان ساخته شده است، به سوی سطح این قمر رها می‌کند. ایده‌فیکس که ابعادی در حد یک دستگاه مایکروویو دارد، پس از سقوط و غلتیدن چنددقیقه‌ای به دلیل جاذبه بسیار ضعیف و ناچیز فوبوس، بر سطح آن مستقر می‌شود.
این ربات مینیاتوری به سیستم راست‌کننده خودکار مجهز است تا در صورت فرود چپه‌شده وضعیت خود را اصلاح کند؛ اما به گفته مسئولان آژانس فضایی فرانسه، در صورت فرو رفتن در خاک نرم یا گیر افتادن میان صخره‌ها و همچنین پس از باز شدن پنل‌های خورشیدی، دیگر امکان تغییر وضعیت نخواهد داشت. به همین علت، ایده‌فیکس با سرعت بسیار کندِ ۱ میلی‌متر بر ثانیه روی سطح حرکت خواهد کرد تا طی ۱۰۰ روز ماموریت خود، با شناسا‌یی زمین‌های پودری و صخره‌های خطرناک، نقش یک پیش‌قراول را برای فرود فضاپیمای اصلی ایفا کند.
پس از ارزیابی‌های ایده‌فیکس، فرودگر اصلی ژاپن که یک فضاپیمای چهارپایه است، در اواخر سال ۲۰۲۸ یا ۲۰۲۹ میلادی عملیات فرود بر سطح فوبوس را آغاز خواهد کرد. این فرودگر تنها به مدت دو ساعت بر سطح فوبوس توقف خواهد داشت؛ زمانی کوتاه، اما حیاتی که طی آن با استفاده از مته‌کاری و سیستم مکش، حداقل ۱۰ گرم از خاک و سنگ سطح قمر را جمع‌آوری و در کپسول ویژه بارگیری می‌کند.
فرودگر پس از اتمام نمونه‌برداری، بلافاصله از سطح فوبوس برخاسته و پیش از خروج نهایی از منظومه مریخی در سال ۲۰۳۰، چند پرواز نزدیک (Flyby) بر فراز قمر دوم یعنی «دیموس» انجام خواهد داد تا داده‌های تصویری و تحلیلی تازه‌ای از آن به دست آورد. سرانجام فضاپیما مسیر بازگشت به سمت زمین را پیش گرفته و کپسول حامل نمونه‌ها در سال ۲۰۳۱ در صحرای استرالیا فرود خواهد آمد.
ارزش علمی این نمونه‌های ۱۰ گرمی بسیار بالاست، زیرا می‌تواند راز‌های چندمیلیاردساله چگونگی شکل‌گیری فوبوس و دیموس را برملا کند. دانشمندان امیدوارند با بررسی ساختار خاک فوبوس پاسخ دهند که آیا این دو قمر حاصل یک برخورد عظیم و باستانی میان مریخ و یک جرم آسمانی دیگر بوده‌اند، یا سیارک‌های سرگردانی هستند که در دام جاذبه مریخ افتاده‌اند.
از سوی دیگر، احتمال می‌رود ذراتی از غبار سطح مریخ که بر اثر برخورد‌های سنگین فضایی به بیرون پرتاب شده‌اند، بر سطح فوبوس نشست کرده باشند؛ موضوعی که تحویل این نمونه‌ها را به یک دستاورد دوطرفه برای کشف نشانه‌های حیات باستانی و شناخت تاریخچه سیاره سرخ تبدیل می‌کند.
این ماموریت پیچیده در حالی دنبال می‌شود که سابقه کاوش‌های فضایی در مدار مریخ و قمر‌های آن با ناکامی‌های فراوانی همراه بوده است؛ به طور مثال، روسیه در هر سه ماموریت قبلی خود به مقصد فوبوس شکست خورد و ژاپن نیز در تنها ماموریت پیشین خود موفق به قرار دادن فضاپیما در مدار مریخ نشد. با این حال، ژاپن با اتکا به تجربه موفق خود در بازگرداندن نمونه از دو سیارک فضایی، موقعیت فنی مناسبی در این پروژه دارد.
هم‌اکنون رقابت فشرده‌ای میان قدرت‌های فضایی برای تحویل نخستین نمونه‌ها از سیستم مریخی در جریان است. چین برنامه‌ریزی کرده تا ماموریت نمونه‌برداری خود از مریخ را در سال ۲۰۲۸ آغاز کند و ناسا نیز در حال بررسی راه‌حل‌های بازیابی نمونه‌های جمع‌آوری‌شده توسط مریخ‌نورد «پرسیویرنس» است. بدین ترتیب، ژاپن و چین هر دو سال ۲۰۳۱ را به عنوان هدف نهایی خود برای رساندن نخستین خاک از سیستم مریخ به زمین نشانه رفته‌اند.
انتهای پیام/ ۴۶۱
