روایتی از عملیات عاشورای ۴؛ غافلگیری دشمن و پیشروی نیروهای تیپ ۹ بدر
به گزارش خبرنگار حماسه و جهاد دفاع‌پرس، عملیات عاشورای ۴ از جمله عملیات‌های آبی‌ـ‌خاکی دوران دفاع مقدس بود که در سال ۱۳۶۴ با هدف آزادسازی کامل دریاچه‌ام‌النعاج در منطقه هورالهویزه عراق به اجرا درآمد.
این عملیات را تیپ ۹ بدر سپاه پاسداران انقلاب اسلامی به فرماندهی اسماعیل دقایقی انجام داد. نیروهای این تیپ که پیش‌تر در جریان عملیات قدس ۴ موفق به آزادسازی بخشی از دریاچه شده بودند، در عملیات عاشورای ۴ مأموریت یافتند باقی‌مانده منطقه را نیز آزاد کنند.
استفاده از اصل غافلگیری، شناسایی دقیق مواضع دشمن، بهره‌گیری از آبراه‌های منطقه و مقابله با پاتک‌های مکرر ارتش عراق، از ویژگی‌های مهم این عملیات بود. در نهایت، نیروهای عمل‌کننده به اهداف تعیین‌شده دست یافتند و بخش گسترده‌ای از مواضع و تجهیزات دشمن را به تصرف درآوردند یا منهدم کردند.
پیش‌زمینه عملیات؛ از موفقیت قدس ۴ تا طراحی عاشورای ۴
در مردادماه سال ۱۳۶۴، نیروهای تیپ ۹ بدر در جریان عملیات قدس ۴ توانسته بودند بخشی از دریاچه‌ام‌النعاج عراق را در منطقه هورالهویزه آزاد کنند. با این حال، برای تکمیل دستاورد‌های عملیات پیشین، آزادسازی کامل این دریاچه همچنان در دستور کار قرار داشت.
بر همین اساس، عملیات عاشورای ۴ با هدف آزادسازی کامل دریاچه‌ام‌النعاج و در محدوده‌ای به وسعت ۱۱۰ کیلومتر مربع طراحی شد. ترکیب نیروهای عمل‌کننده در این عملیات نیز همان ترکیبی بود که در عملیات پیشین به کار گرفته شده بود.
پس از آنکه قرارگاه خاتم‌الانبیا حدود منطقه عملیاتی را تعیین کرد و مسئولیت اجرای عملیات به تیپ بدر سپرده شد، مراحل شناسایی و آماده‌سازی منطقه آغاز شد. شناخت مسیر‌های آبی، بررسی مواضع دشمن و آگاهی از نحوه استقرار نیروهای عراقی، از جمله موضوعات مهم در این مرحله بود.
در جریان آماده‌سازی عملیات، پناهندگی دو تن از نیروهای عراقی که اطلاعات مناسبی در اختیار داشتند، به روند شناسایی کمک کرد و در فراهم شدن زمینه اجرای عملیات مؤثر بود.
آرایش نیروهای عراقی در دریاچه‌ام‌النعاج
ارتش عراق برای حفاظت از مواضع خود در دریاچه‌ام‌النعاج، نیروهایش را در قالب دو گروهان از گردان ۶ تیپ ۱۱۷ سازمان‌دهی کرده بود. این نیرو‌ها در چهار پاسگاه ثابت و یک پاسگاه شناور مستقر بودند و از این مواضع برای کنترل منطقه و مقابله با نفوذ نیروهای ایرانی استفاده می‌کردند.
علاوه بر این، گروه‌هایی با عنوان «فرسان‌الهور» نیز در سنگر‌های کمین عراق حضور داشتند. این نیرو‌ها که با محیط آبی و نیزار‌های منطقه آشنایی داشتند، بخشی از آرایش دفاعی عراق را تشکیل می‌دادند.
وجود پاسگاه‌های ثابت و شناور و استقرار نیروهای کمین در میان نیزارها، پیشروی در این منطقه را به عملیاتی نیازمند دقت، سرعت و شناخت محیط تبدیل می‌کرد. ازاین‌رو، بهره‌گیری از اطلاعات به‌دست‌آمده در مرحله شناسایی و استفاده از غافلگیری، در طرح عملیاتی تیپ بدر اهمیت ویژه‌ای داشت.
آغاز عملیات در نخستین ساعات بامداد
عملیات عاشورای ۴ ساعت ۲ بامداد روز اول آبان ۱۳۶۴، با رمز «یا موسی‌الکاظم علیه‌السلام» آغاز شد. نیروهای تیپ ۹ بدر به فرماندهی اسماعیل دقایقی، عملیات آبی‌ـ‌خاکی خود را برای آزادسازی کامل دریاچه‌ام‌النعاج شروع کردند.
نیروهای عمل‌کننده در بخش غربی دریاچه، با تکیه بر اصل غافلگیری و برخورداری از پشتیبانی مؤثر توپخانه ارتش، توانستند به‌سرعت به اهداف اولیه خود دست یابند. در جریان این پیشروی، پانزده سنگر کمین نیروهای عراقی سقوط کرد و عملیات تا دستیابی به هدف اصلی، یعنی آزادسازی کامل دریاچه، ادامه یافت.
پیشروی سریع نیروهای تیپ بدر، عراق را به واکنش واداشت. ارتش این کشور تلاش کرد با اجرای پاتک‌های متوالی، مواضع ازدست‌رفته را بازپس بگیرد و مانع تثبیت موقعیت نیروهای ایرانی شود.
مقابله با پاتک‌های عراق در روز نخست
نخستین پاتک عراق در روز اول عملیات، حوالی ساعت ۱۱:۰۵ صبح آغاز شد. در این مرحله، نیروهای عراقی تلاش کردند با حمله به مواضع نیروهای عمل‌کننده، روند پیشروی آنان را متوقف کنند؛ اما مجاهدان عراقی عضو تیپ بدر که در میان نیزارها استتار کرده و در کمین دشمن بودند، به نیروهای مهاجم حمله کردند و پاتک را ناکام گذاشتند.
عراق در ادامه، ساعت ۱۴ همان روز، دومین پاتک خود را با پشتیبانی توپخانه و همراهی هواپیما‌های پی‌سی۷ آغاز کرد. این حمله نیز با مقاومت نیروهای تیپ بدر روبه‌رو شد و مهاجمان نتوانستند مواضع ازدست‌رفته را بازپس بگیرند.
در نتیجه این درگیری‌ها، نیروهای عراقی با برجای گذاشتن شماری کشته، زخمی و اسیر و همچنین هشت فروند قایق، عقب‌نشینی کردند. در جریان تعقیب و گریز نیروهای دشمن، یکی از فرماندهان مجاهدان عراقی به نام ابوالخیر به شهادت رسید.
پاتک‌های پنجم آبان و نقش تاکتیک استتار
ارتش عراق در پنجم آبان ۱۳۶۴، بار دیگر تلاش گسترده‌ای برای بازپس‌گیری دریاچه‌ام‌النعاج انجام داد و سه پاتک متوالی را به اجرا گذاشت.
در نخستین حمله، هشت فروند قایق با پشتیبانی پنج فروند هواپیمای پی‌سی۷ وارد میدان شدند. در پاتک دوم، نیروهای عراقی با هشت فروند قایق، یک دستگاه نفربر خشایار و پشتیبانی هوایی به مواضع نیروهای تیپ بدر یورش بردند. سومین حمله نیز از منطقه المجری و با استفاده از دوازده بلم و پشتیبانی هواپیمای پی‌سی۷ آغاز شد.
در برابر این حملات، مجاهدان عراقی عضو تیپ بدر از ویژگی‌های طبیعی منطقه بهره گرفتند. آنان با استتار در میان نی‌ها و انتخاب زمان مناسب برای حمله، به نیروهای مهاجم یورش می‌بردند و تلاش می‌کردند برتری دشمن در استفاده از شناور‌ها و پشتیبانی هوایی را خنثی کنند.
یکی از رخداد‌های قابل توجه این مرحله، اقدام یکی از نیروهای تیپ بدر هنگام تعقیب قایق‌های عراقی بود. در جریان درگیری، دوشکای او دچار نقص فنی شد و امکان تیراندازی از بین رفت. این رزمنده در ادامه، قایق خود را به قایق نیروهای عراقی کوبید که در پی آن، قایق دشمن غرق شد.
نفوذ از آبراه هشت‌کیلومتری و ضربه به فرماندهی عراق
یکی از اقدامات مهم نیروهای تیپ بدر در شب نخست عملیات، ایجاد آبراهی به طول نزدیک به هشت کیلومتر بود. این مسیر امکان نفوذ نیروهای عمل‌کننده به پشت مقر فرماندهی عراق را فراهم کرد و زمینه سرکوب فعالیت نیروهای دشمن در آن محدوده را به وجود آورد.
ایجاد این آبراه و استفاده از آن برای نفوذ به عمق مواضع عراق، در کنار غافلگیری اولیه و شناسایی پیش از عملیات، از عوامل مهم پیشروی نیروهای تیپ بدر به شمار می‌رفت.
بر اساس گزارش‌های مربوط به عملیات، در جریان این نبرد ۷۶ نفر از نیروهای عراقی اسیر شدند و بیش از ۳۰۰ نفر از آنان در همان لحظات اولیه کشته شدند. همچنین، با وجود اجرای چندین پاتک از سوی ارتش عراق، شمار شهدای تیپ بدر در صبح روز عملیات حدود پانزده نفر گزارش شده است.
در روایت این عملیات، تدبیر و قدرت فکری اسماعیل دقایقی، فرمانده تیپ ۹ بدر، از عوامل مؤثر در دستیابی به اهداف و مقابله با حملات دشمن معرفی شده است.
دستاورد‌های عملیات عاشورای ۴
عملیات عاشورای ۴ در نهایت به تحقق اهداف تعیین‌شده و آزادسازی ۱۱۰ کیلومتر مربع از منطقه هورالهویزه عراق انجامید. در جریان این عملیات، ۶۴ پایگاه، هفت آبراه در غرب دریاچه و سه پاسگاه و سه سنگر کمین عراق به تصرف درآمد.
در گزارش نهایی عملیات، مجموع نیروهای عراقی کشته، زخمی یا اسیرشده ۴۱۶ نفر اعلام شده است. همچنین، نیروهای ایرانی شمار زیادی از تجهیزات و تسلیحات دشمن را به غنیمت گرفتند که از جمله آنها می‌توان به انواع دوشکا و آرپی‌جی، ۲۷ فروند قایق و بلم، ۹۹ قبضه سلاح نیمه‌سنگین، ده قبضه ضدهوایی تک‌لول با کالیبر ۱۴٫۵ میلی‌متری و چهار قبضه خمپاره‌انداز ۸۲ و ۶۰ میلی‌متری اشاره کرد.
در کنار این غنائم، خسارات واردشده به ارتش عراق نیز قابل توجه گزارش شده است. بر اساس آمار ارائه‌شده، ۲۵ پاسگاه، یک فروند هواپیمای پی‌سی۷ و صد فروند قایق و بلم عراقی در طول عملیات منهدم شدند.
عملیات عاشورای ۴ یکی از عملیات‌های آبی‌ـ‌خاکی سال ۱۳۶۴ بود که با هدف تکمیل آزادسازی دریاچه‌ام‌النعاج در منطقه هورالهویزه به اجرا درآمد. تیپ ۹ بدر سپاه پاسداران انقلاب اسلامی به فرماندهی اسماعیل دقایقی، با استفاده از شناسایی پیشین، اطلاعات به‌دست‌آمده از دو نیروی عراقی پناهنده، غافلگیری، پشتیبانی توپخانه و بهره‌گیری از نیزارها و آبراه‌های منطقه، توانست به اهداف تعیین‌شده دست یابد.
مقابله با پاتک‌های متعدد عراق، نفوذ از آبراهی نزدیک به هشت کیلومتر و تصرف مواضع و تجهیزات دشمن، از رویداد‌های برجسته این عملیات بود. حاصل نهایی آن، آزادسازی ۱۱۰ کیلومتر مربع از منطقه هورالهویزه و وارد آمدن خسارات قابل توجه به نیروهای عراقی بود؛ دستاوردی که جایگاه عملیات عاشورای ۴ را در میان عملیات‌های آبی‌ـ‌خاکی دوران دفاع مقدس برجسته می‌کند.
انتهای پیام/ 122
