فرمان «پاسخ بدون مرز»؛ نیرو‌های مسلح ایران چگونه دکترین جدید بازدارندگی را عملیاتی می‌کنند؟
گروه دفاعی امنیتی دفاع‌پرس- محمد زرچینی؛ نیرو‌های مسلح جمهوری اسلامی ایران در ۹ ماه اخیر عملکرد خارق‌العاده‌ای مقابل دشمن آمریکایی صهیونی در جنگ رمضان و نبرد هرمز به نمایش گذاشتند و این نمایش قدرت منجر شده تا آمریکایی‌ها در تصمیم‌گیری‌های نظامی خود با احتیاط بیشتری اقدام کنند. نیرو‌های مسلح جمهوری اسلامی ایران همچنین با دستور مستقیم فرمانده معظم کل قوا در ماه‌های اخیر نقاط ضعف و قوت خود را شناسایی کرده‌اند و در راستای تحقق فرامین معظم‌له حرکت می‌کنند.
اخیراً فرمانده معظم کل قوا به نیرو‌های مسلح جمهوری اسلامی ایران دستور داده‌اند که در صورت هجوم دشمن، پاسخی سخت و ویرانگر را برای آمریکا، رژیم صهیونی و متحدانش در منطقه در نظر بگیرند.
دستور فرمانده معظم کل قوا به نیرو‌های مسلح جمهوری اسلامی ایران مبنی بر اینکه پاسخ به دشمن متجاوز باید «فوری، اثرگذار و بدون محدودیت جغرافیایی» باشد، صرفاً یک موضعگیری سیاسی نیست؛ این فرمان، نقطه اتصال میان یک اراده راهبردی و یک ماشین نظامی چندلایه است که سال‌ها برای دقیقاً همین لحظه مهندسی شده است. گزارش پیشِ رو، معماری عملیاتی این دکترین را در چهار میدان موشکی، پهپادی، دریایی و اطلاعاتی واکاوی می‌کند.
برای درک عمق دستور اخیر، باید از یک تصور رایج فاصله گرفت؛ «بدون محدودیت جغرافیایی» به معنای هدف‌گیری کورکورانه هر نقطه از جهان نیست. معنای دقیق‌تر آن، انتقال معیار پاسخ از «محل شلیک» به «منشأ تهدید» است. اگر تهدید از یک پایگاه، یک ناو یا یک شبکه فرماندهی در هر مختصاتی سازماندهی شود، آن مختصات، بخشی از معادله پاسخ می‌شود. این همان نقطه عزیمت دکترینی است که در تحلیل‌های راهبردی از آن به «پاسخ پایان‌بخش» یا «بازدارندگی فعال» یاد می‌شود و تأکید می‌کند که دشمن باید بداند هزینه خطای محاسباتی، فراتر از مرز‌های فیزیکی خواهد بود؛ همچنین این پاسخ می‌تواند در لایه‌های مختلف انجام شود که در ذیل به لایه‌های مختلف این پاسخ همه‌جانبه و سناریو‌های محتمل در این زمینه می‌پردازیم.
لایه اول؛ موشک‌های بالستیک و پایان «امنیت فاصله»
ستون فقرات پاسخ بدون محدودیت جغرافیایی، زرادخانه موشکی بالستیک ایران است. برآورد‌های کارشناسی، برد این زرادخانه را حدود دو هزار و ۸۰۰ تا ۱۰ هزار کیلومتر و گاه فراتر از آن ارزیابی می‌کنند. خانواده موشک‌هایی همچون «خرمشهر»، «سجیل»، «عماد»، «قدر-۱۱۰»، «حاج قاسم»، «خیبرشکن» و «دزفول» طیفی از قابلیت‌ها را پوشش می‌دهند که از دقت نقطه‌ای تا قدرت نفوذ در لایه‌های پدافندی را در بر می‌گیرند.
آنچه این لایه را از یک تهدید صرفاً عددی به یک ابزار عملیاتی تبدیل می‌کند، پوشش جغرافیایی آن است. گزارش‌ها حاکی است که دستکم ۳۱ پایگاه کوچک و بزرگ آمریکایی در منطقه راهبردی غرب آسیا، شمال آفریقا و حتی بخش‌هایی از اروپا در برد این موشک‌ها قرار دارند. این یعنی دکترین «بدون محدودیت جغرافیایی» یک شعار نیست؛ بلکه یک واقعیت مبتنی بر نقشه برد است که در آن، فاصله جغرافیایی، دیگر برای آمریکا و متحدانش سپر مصونیت‌ساز نیست.
لایه دوم؛ هایپرسونیک‌ها و شکستن معادله رهگیری
اگر موشک‌های بالستیک سنتی تهدیدی قابل محاسبه برای سامانه هایی چون «تاد» و «پاتریوت» تلقی می‌شوند، ورود نسل هایپرسونیک معادله را تغییر می‌دهد. موشک «فتاح» با برد حدود ۱۴۰۰ کیلومتر و سرعت ۱۳ تا ۱۵ ماخ، توان مانور در داخل و خارج جو را ترکیب می‌کند تا سامانه‌های رهگیری مرحله پایانی را با چالشی ساختاری مواجه کند. نسخه ارتقایافته «فتاح-۲» نیز با برد بیشتر و سرعت بالا، امکان واکنش پدافند دشمن را به حداقل می‌رساند.
اهمیت این لایه در نسبت آن با فرمان «فوری» است؛ پاسخ فوری بدون توان نفوذ، به یک نمایش نمادین فروکاسته می‌شود. هایپرسونیک، عنصر «اثرگذاری» را به عنصر «سرعت» گره می‌زند و تضمین می‌کند که تصمیم پاسخ، پیش از بازآرایی پدافند متجاوز، به هدف برسد.
لایه سوم؛ پهپاد‌های اشباعی و اقتصاد جنگ فرسایشی
هیچ ارتش مدرنی نمی‌تواند همه سناریو‌های پاسخ را فقط با موشک‌های گران‌قیمت و پیچیده مدیریت کند. اینجاست که لایه پهپادی، منطق اقتصادی جنگ را وارد معادله می‌کند. پهپاد‌های خانواده «شاهد» و «آرش» و مدل‌های مشابه این‌چنینی، با هزینه پایین و قابلیت تولید انبوه، برای «اشباع» سامانه‌های پدافندی طراحی شده‌اند. منطق عملیاتی این لایه «ترکیبی» است؛ امواج پهپادی ارزان‌قیمت، ظرفیت رهگیری دشمن را مصرف می‌کنند و همزمان، موشک‌های بالستیک دقیق و هایپرسونیک مسیر را برای اصابت به اهداف ارزشمند باز می‌کنند. این تاکتیک، پاسخ را از یک رویداد نقطه‌ای به یک «عملیات چندموجی» تبدیل می‌کند که در آن، دشمن ناچار است منابع پدافندی محدود خود را در چند جبهه همزمان تقسیم کند.
لایه چهارم؛ جغرافیای پایگاه‌ها و «بانک اهداف» به‌روزشده
دکترین بدون محدودیت جغرافیایی زمانی معنا پیدا می‌کند که اهداف، دقیقاً شناسایی و اولویت‌بندی شده باشند. فرمان فرمانده معظم کل قوا مدظله العالی بر به‌روزرسانی «بانک اهداف» تأکید دارد تا انواع دارایی‌های مادی و غیرمادی دشمن در تیررس قرار گیرد.
نگاهی به جغرافیای استقرار ارتش ایالات متحده آمریکا نشان می‌دهد این بانک اهداف، یک فهرست انتزاعی نیست:
-پایگاه هوایی «العدید» در قطر، بزرگترین تأسیسات آمریکا در منطقه با حدود ۱۰ هزار نیرو و مرکز فرماندهی سنتکام، تنها حدود ۲۷۴ کیلومتر با ایران فاصله دارد.
- پایگاه دریایی بحرین با حدود ۹ هزار نیرو و مرکز فرماندهی ناوگان پنجم، در فاصله حدود ۲۰۶ کیلومتری ایران قرار دارد؛ البته گزارش منابع میدانی نشان می‌دهد که این پایگاه نظامی در اثر حملات سنگین نیرو‌های مسلح جمهوری اسلامی ایران به یک ویرانه تبدیل شده است.
-کویت با حدود ۱۳ هزار و ۵۰۰ نیرو، اردن با حدود سه هزار و ۸۰۰ نیرو و پایگاه‌های پراکنده در عراق و سوریه، حلقه‌های بعدی این جغرافیا را تشکیل می‌دهند.
پایگاه «الظفره» در امارات، میزبان جنگنده‌های اف-۳۵ و پهپاد‌های پیشرفته است و می‌تواند طعمه خوبی برای حملات سنگین و ترکیبی نیرو‌های مسلح جمهوری اسلامی ایران باشد. بنا به گفته مسئولان ارشد جمهوری اسلامی ایران، این بار هیچ خط قرمزی وجود ندارد و همه اهداف ریز و درشت آمریکا در منطقه مورد اصابت قرار خواهد گرفت.
مجموع نیرو‌های آمریکایی در منطقه در بازه‌های مختلف بین ۴۰ تا ۵۰ هزار نفر برآورد شده است. پراکندگی این نیرو‌ها در پایگاه‌هایی که بسیاری از آن‌ها در برد کوتاه موشکی قرار دارند، به معنای آن است که «بدون محدودیت جغرافیایی» در عمل با یک محدودیت معکوس برای دشمن روبه‌رو است؛ همچنین هر نقطه از این جغرافیا می‌تواند به‌طور همزمان در معرض تهدید قرار گیرد و پدافند نقطه‌ای، توان پوشش همه آن‌ها را ندارد.
لایه پنجم؛ تنگه هرمز و عمق راهبردی دریایی
پاسخ بدون محدودیت جغرافیایی، صرفاً یک مفهوم زمینی نیست؛ در حقیقت توانایی ایران در ایجاد اختلال یا کنترل عملی تنگه هرمز، یک اهرم فشار راهبردی است که دامنه پاسخ را به شریان حیاتی اقتصاد جهانی گسترش می‌دهد. این قابلیت، در ترکیب با توان موشکی و پهپادی ساحلی، به دشمن یادآوری می‌کند که هزینه هر ماجراجویی، نه‌فقط در پایگاه‌های نظامی، بلکه در نظم انرژی و تجارت بین‌المللی نیز پرداخت می‌شود. در ادبیات راهبردی، این همان «وحدت ساحات» است که امنیت را یکپارچه می‌بیند و پاسخ را چندبعدی می‌کند.
لایه ششم؛ بعد نرم و اطلاعاتی؛ هدف قراردادن «هیبت»
دکترین جدید، هدف را فقط در اصابت فیزیکی خلاصه نمی‌کند. تحلیل‌های راهبردی تصریح می‌کنند که پاسخ پایان‌بخش می‌تواند «تعادل اطلاعاتی، امنیت فکری و هیبت تبلیغاتی متجاوز» را نیز در هم بشکند و آسیب‌پذیری ساختاری او را آشکار کند. این به معنای آن است که عملیات روانی، جنگ شناختی و اختلال در روایت دشمن از «برتری مطلق»، بخشی جدایی‌ناپذیر از معماری پاسخ است. دشمنی که پایگاه‌هایش قابل هدف‌گیری است و این آسیب‌پذیری را در رسانه‌ها و محافل راهبردی خود می‌بیند، پیش از هر درگیری، بخشی از بازدارندگی را از دست می‌دهد.
به نظر می‌رسد جدای از موارد فوق، ایران می‌تواند حتی منافع آمریکا در اروپا را نیز هدف قرار دهد که این اهداف می‌تواند پایگاه‌هایی در پرتغال و بلغارستان، پایگاه نظامی «فیرفورد» در انگلیس و «دیه گو گارسیا» در حدود سه هزار و ۸۰۰ کیلومتری مرز‌های ایران باشد. حتی گزارش منابع میدانی نشان می‌دهد که بخشی از موشک‌ها و پهپاد‌های ایرانی در صورت ارتقاء می‌توانند پاریس، برلین و رم را نیز مورد اصابت قرار دهند که این برای کشور‌های تروئیکای اروپای خبری ناگوار خواهد بود؛ همین موضوع است که موجب می‌شود تا «عباس عراقچی» وزیر امور خارجه در یک توئیت به دشمنان ایران اعلام کند که «دیگر هیچ خط قرمزی وجود ندارد».
فرمان «پاسخ فوری، اثرگذار و بدون محدودیت جغرافیایی» را نباید به‌عنوان یک اعلام موضع احساسی خواند؛ بلکه این فرمان، عصاره به هم پیوستن شش لایه از توانمندی است که هر یک، بخشی از معادله «هزینه‌سازی برای متجاوز» را تکمیل می‌کند؛ موشک‌های بالستیک، برد را حذف می‌کنند؛ هایپرسونیک‌ها، مصونیت پدافندی را به چالش می‌کشند؛ پهپادها، اقتصاد جنگ را به نفع ایران تغییر می‌دهند؛ بانک اهداف به‌روزشده، جغرافیای استقرار دشمن را به نقشه آسیب‌پذیری تبدیل می‌کند؛ تنگه هرمز، عمق راهبردی را به شریان جهانی گره می‌زند؛ و لایه اطلاعاتی، هیبت پوشالی را هدف می‌گیرد.
نکته نهایی، همان است که فرمانده کل قوا بر آن تأکید کردند؛ در این معماری، آغاز جنگ ممکن است با دشمن باشد، اما «زمان و شرایط پایان» را اراده ایران تعیین می‌کند. دکترین بدون محدودیت جغرافیایی، دقیقاً برای تحمیل همین واقعیت به محاسبات دشمن طراحی شده است.
انتهای پیام/ 281
