عملیات نامنظم فتح ۲؛ نفوذ رزمندگان قرارگاه رمضان به عمق مواضع دشمن

به گزارش خبرنگار دفاع‌پرس از البرز، عملیات نامنظم فتح ۲ یکی از مأموریت‌های برون‌مرزی رزمندگان اسلام در دوران دفاع مقدس بود که با هدف ضربه زدن به زیرساخت‌های راهبردی رژیم بعث صدام در منطقه کردستان این کشور طراحی و اجرا شد. این عملیات در آبان سال ۱۳۶۵ و در چارچوب مأموریت‌های قرارگاه رمضان سپاه پاسداران انقلاب اسلامی انجام گرفت و از نمونه‌های عملیات‌های نامنظمی بود که نیرو‌های ایرانی با عبور از خطوط دفاعی دشمن، اهداف مهمی را در عمق خاک عراق مورد حمله قرار می‌دادند.

قرارگاه رمضان با مأموریت اجرای عملیات‌های نامنظم و برون‌مرزی در خاک عراق فعالیت می‌کرد. این قرارگاه در سال ۱۳۶۵ سلسله عملیات‌هایی با عنوان «فتح» را در دستور کار قرار داد تا با هدف قرار دادن مراکز مهم اقتصادی، نظامی و پشتیبانی رژیم بعث، توان این کشور را در ادامه جنگ تحت فشار قرار دهد. نخستین عملیات این سلسله با نام فتح ۱ در ۱۹ مهرماه ۱۳۶۵ در منطقه کرکوک و با هدف حمله به تأسیسات نفتی و مراکز نظامی و اطلاعاتی عراق اجرا شد. پس از آن، طراحی و اجرای عملیات فتح ۲ با هدف قرار دادن نیروگاه برق سد دوکان در شمال‌شرقی عراق در دستور کار قرار گرفت.

سد دوکان در منطقه‌ای کوهستانی و در نزدیکی مرز‌های ایران قرار داشت. نیروگاه برق این سد با ظرفیت تولید ۳۵۰ مگاوات، یکی از مراکز مهم تأمین انرژی در بخش‌هایی از شرق عراق محسوب می‌شد و برق مناطقی از استان‌های اربیل و سلیمانیه و برخی مراکز نظامی و امنیتی اطراف را تأمین می‌کرد. قرار گرفتن این تأسیسات در محدوده تحت حفاظت نیرو‌های ارتش بعث و استقرار پایگاه‌های نظامی در ارتفاعات اطراف، دسترسی به آن را دشوار کرده بود.

بر اساس روایت ثبت‌شده در کتاب «جنگ در فراسوی مرز؛ قرارگاه رمضان در جنگ ایران و عراق» تألیف رضا صادقی، نیرو‌های عراقی حفاظت از تأسیسات سد دوکان را به واحد‌های نظامی و نیرو‌های وابسته به خود واگذار کرده بودند. موقعیت جغرافیایی منطقه، وجود ارتفاعات مشرف بر دریاچه و استقرار پایگاه‌های ارتش عراق در مسیر‌های منتهی به هدف، ضرورت شناسایی دقیق و انتخاب مسیر مناسب برای انتقال تجهیزات را دوچندان می‌کرد.

در جریان برنامه‌ریزی عملیات، قرارگاه رمضان ابتدا با همکاری اتحادیه میهنی کردستان عراق برای اجرای مأموریت‌های مشترک در این منطقه فعالیت می‌کرد؛ اما پس از بروز اختلافاتی در جریان عملیات فتح ۱، ادامه همکاری عملیاتی به توافق جدید میان طرفین موکول شد. از آنجا که طرح حمله به نیروگاه سد دوکان از قبل آماده شده بود، فرماندهی قرارگاه رمضان تصمیم گرفت این مأموریت را بدون مشارکت مستقیم نیرو‌های اتحادیه میهنی و با استفاده از توان گروه ادوات قرارگاه اجرا کند.

مرحله شناسایی و آماده‌سازی مسیر نفوذ، از مهم‌ترین بخش‌های این مأموریت بود. مسیر عبور نیرو‌های عمل‌کننده و انتقال تجهیزات از میان پایگاه‌های ارتش عراق در ارتفاعات مرزی می‌گذشت؛ محدوده‌ای که همواره در معرض آتش توپخانه دشمن قرار داشت. هرگونه جابه‌جایی نامناسب می‌توانست موجب شناسایی نیرو‌ها یا قطع ارتباط میان گروه‌های پیشرو و پشتیبانی شود. به همین دلیل، مسیر‌های دسترسی بررسی و محل استقرار ادوات با توجه به موقعیت نیروگاه و امکان اجرای آتش دقیق انتخاب شد.

پس از تکمیل مقدمات، نیرو‌های قرارگاه رمضان نفرات، مهمات و تجهیزات مورد نیاز را از مسیر‌های پیش‌بینی‌شده عبور دادند و در مواضع تعیین‌شده مستقر شدند. در مرحله اجرای آتش، دو قبضه خمپاره‌انداز ۱۲۰ میلی‌متری برای هدف قرار دادن تأسیسات نیروگاه به کار گرفته شد. بر اساس گزارش منتشرشده از این عملیات، در چهارم آبان‌ماه سال ۱۳۶۵ حدود ۵۰ گلوله خمپاره به سمت نیروگاه برق سد دوکان شلیک شد و تأسیسات این مجموعه آسیب جدی دید.

نتیجه این حمله، اختلال در فعالیت نیروگاه و قطع برق بخش‌هایی از مناطق شرقی عراق بود. با آسیب دیدن مرکز تولید برق، مناطقی از استان اربیل، قلعه‌دیزه و محدوده اطراف سد دوکان برای مدتی با خاموشی مواجه شدند. همچنین برخی پایگاه‌های نظامی و امنیتی رژیم بعث در اطراف این تأسیسات تحت تأثیر حمله قرار گرفتند. اهمیت هدف انتخاب‌شده از آن جهت بود که نیروگاه سد دوکان تنها یک مرکز صنعتی نبود، بلکه بخشی از زیرساخت پشتیبانی و تأمین انرژی مناطق تحت کنترل ارتش عراق به شمار می‌رفت.

یکی از فرماندهان قرارگاه رمضان در تشریح چگونگی اجرای عملیات، به دشواری عبور نیرو‌ها و تجهیزات از میان پایگاه‌های دشمن و خطر قرار گرفتن مسیر در تیررس توپخانه اشاره کرده است. بر اساس این روایت، شناسایی دقیق و برنامه‌ریزی منظم موجب شد تجهیزات در مدت کوتاهی به پشت خطوط عراقی‌ها منتقل شود و عملیات آتشباری با موفقیت انجام گیرد. همچنین نیرو‌های عمل‌کننده پس از اجرای مأموریت و وارد آوردن خسارت به هدف، بدون آسیب جدی به نیرو‌های خودی به مواضع امن بازگشتند.

بازتاب این عملیات در رسانه‌های رژیم بعث نیز قابل توجه بود. رادیو بغداد در گزارش خود، حمله به تأسیسات نیروگاه را به اتحادیه میهنی کردستان عراق نسبت داد؛ در حالی که این گروه در اجرای مستقیم عملیات فتح ۲ مشارکت نداشت. این موضوع نشان می‌داد که اجرای عملیات در منطقه‌ای با اهمیت نظامی و اقتصادی بالا، برای دستگاه تبلیغاتی عراق نیز اهمیت پیدا کرده بود.

عملیات فتح ۲ از چند جهت در کارنامه فعالیت‌های قرارگاه رمضان اهمیت داشت؛ نخست آنکه نیرو‌های ایرانی توانستند با عبور از مواضع تحت حفاظت ارتش بعث، به یکی از مراکز مهم زیرساختی عراق دسترسی پیدا کنند. دوم آنکه انتقال ادوات سنگین و اجرای آتش در عمق خاک دشمن، نیازمند هماهنگی میان بخش‌های شناسایی، پشتیبانی و عملیاتی بود. سوم آنکه حمله به نیروگاه سد دوکان، علاوه بر وارد آوردن خسارت به یک تأسیسات صنعتی، در شبکه تأمین برق مناطق شرقی عراق نیز اختلال ایجاد کرد.

این عملیات در ادامه سلسله مأموریت‌های نامنظم قرارگاه رمضان انجام شد؛ مأموریت‌هایی که با تکیه بر شناسایی، تحرک و استفاده از شیوه‌های ویژه نفوذ، جبهه دیگری از رویارویی با ارتش بعث را در خارج از خطوط متعارف نبرد شکل داده بودند. تجربه به‌دست‌آمده از عملیات‌های فتح ۱ و فتح ۲، زمینه اجرای مأموریت‌های بعدی این قرارگاه را در مناطق مختلف شمال عراق فراهم کرد و نشان داد که در کنار عملیات‌های گسترده جبهه‌های جنوب و غرب، ضربه زدن به مراکز مهم دشمن در عمق خاک این کشور نیز بخشی از راهبرد نظامی ایران در سال‌های پایانی جنگ تحمیلی بود.

انتهای پیام/