حاجتمند: سینمای دفاع مقدس نباید به روایت شخصیت‌های تاریخی محدود شود
به گزارش دفاع‌پرس از خراسان رضوی، «هادی حاجتمند» کارگردان سینما در هشتمین نشست از سلسله جلسات انجمن عصر سینما که عصر روز گذشته در نگارخانه رضوان برگزار شد، با اشاره به ضرورت شکل‌گیری جهان‌بینی مستقل در سینمای ایران، از غلبه نگاه‌های مهندسی و غیرسینمایی در برخی تصمیم‌گیری‌های فرهنگی انتقاد کرد و اظهار داشت: فیلم‌ساز باید بتواند جهان موردنظر خود را روایت کند و نباید برای ساخت اثر، به هر قیمتی از نگاه و باور شخصی‌اش فاصله بگیرد.
وی با اشاره به مسیر فیلم‌سازی برخی کارگردانان سینمای ایران اظهار کرد: وقتی آثار یک فیلم‌ساز را در کنار یکدیگر قرار می‌دهیم، به‌تدریج با جهان فکری و فلسفی او آشنا می‌شویم. شخصیت‌هایی که در آثار مختلف خلق می‌شوند، در کنار یکدیگر هویت و جهان‌بینی فیلم‌ساز را شکل می‌دهند.
این کارگردان با بیان اینکه شناخت جهان یک فیلم‌ساز از طریق شخصیت‌های آثارش امکان‌پذیر است، افزود: در سینما باید به دنبال جهان انسانی شخصیت‌ها گشت؛ جهانی که از دل تردیدها، انتخاب‌ها، ضعف‌ها و ویژگی‌های انسانی بیرون می‌آید.
حاجتمند با اشاره به برخی آثار سینمای دفاع مقدس تصریح کرد: ممکن است فیلمی با امکانات مناسب و صحنه‌های اکشن جذاب ساخته شود، اما با وجود برخورداری از این ویژگی‌ها، جهان سینمایی منسجمی نداشته باشد. صرف داشتن صحنه‌های جنگی و جلوه‌های جذاب، به معنای برخورداری از نگاه سینمایی نیست.
شخصیت‌های خیالی هم می‌توانند قهرمان باشند
وی با تأکید بر اینکه سینما نباید به روایت مستقیم و بازسازی صرف رویداد‌های تاریخی محدود شود، بیان کرد: یکی از مشکلاتی که گاهی در مواجهه با سینمای دفاع مقدس وجود دارد، این است که تصور می‌شود هر فیلمی که درباره جنگ ساخته می‌شود، الزاماً باید درباره یک شهید یا شخصیت تاریخی مشخص باشد؛ درحالی‌که چنین الزامی وجود ندارد.
این کارگردان ادامه داد: همان‌طور که در ادبیات و رمان‌نویسی، شخصیت‌های خیالی می‌توانند جهانی باورپذیر و تأثیرگذار خلق کنند، در سینما نیز می‌توان شخصیتی خیالی داشت که مخاطب با او ارتباط برقرار کند. این جهان باید باورپذیر، جذاب، سینمایی و دراماتیک باشد؛ اما لزوماً قرار نیست تمام شخصیت‌ها و اتفاقات آن عیناً در واقعیت تاریخی وجود داشته باشند.
حاجتمند با اشاره به ایده ساخت فیلمی درباره یک رزمنده معمولی گفت: می‌توان درباره یک مکانیک در یکی از روستا‌های اطراف نیشابور در دهه ۶۰ فیلم ساخت؛ انسانی معمولی که عاشق امام است، سواد چندانی ندارد و آنچه از دستش برمی‌آید، برای دفاع از کشور انجام می‌دهد. او قهرمان قصه است، بدون اینکه حتماً نام یک شهید شناخته‌شده را بر خود داشته باشد.
وی افزود: گاهی اصرار بر استفاده از نام‌ها و شخصیت‌های شناخته‌شده باعث می‌شود فرصت پرداختن به چنین آدم‌هایی از دست برود. این مسئله برای من دردناک است؛ زیرا فیلم‌ساز باید بتواند آنچه را به آن باور دارد، روایت کند، نه اینکه صرفاً برای ساخت فیلم و جلب حمایت، به سراغ موضوعاتی برود که الزاماً انتخاب شخصی او نیست.
برخی مدیران با زبان سینما آشنا نیستند
این کارگردان با اشاره به موانع موجود در مسیر تولید آثار سینمایی اظهار کرد: بخشی از مشکلات به این برمی‌گردد که برخی مدیران و تصمیم‌گیران، با وجود برخورداری از دانش و تحصیلات، نمی‌توانند سینمایی فکر کنند؛ زیرا ساختار ذهنی آنها بیشتر مهندسی است و با ساختار فرهنگی و هنری سینما ارتباط کافی ندارد.
حاجتمند ادامه داد: ساده‌ترین مسیر برای یک فیلم‌ساز این است که موضوعی را انتخاب کند که موردپسند دیگران باشد، بودجه بگیرد و فیلمش را بسازد؛ اما من ترجیح می‌دهم اثری را تولید کنم که به آن باور دارم و از جهان فکری خودم می‌آید. نمی‌خواهم به هر قیمتی فیلم بسازم.
جهان فیلم‌ساز از تجربه‌های زیسته او شکل می‌گیرد
وی همچنین به تأثیر کتاب‌خوانی و تجربه‌های شخصی در شکل‌گیری جهان ذهنی فیلم‌ساز اشاره کرد و گفت: از دوران نوجوانی و زمانی که در کتابخانه فعالیت می‌کردم، کتاب‌خواندن بخش مهمی از زندگی‌ام بود. کتاب‌هایی که در آن دوران خواندم، به‌ویژه خاطرات رزمندگان و آثاری مانند «یاد ایام» و «از معراج برگشتگان»، تأثیر زیادی بر من گذاشتند.
این کارگردان ادامه داد: با شخصیت‌های این کتاب‌ها زندگی می‌کردم و به‌تدریج آنها را می‌شناختم. این آدم‌ها، خاطرات، رفتارها، لباس‌ها، ادبیات و حتی موسیقی و مداحی‌هایی که با آنها ارتباط داشتم، بخشی از جهان ذهنی من شدند.
حاجتمند با بیان اینکه شخصیت‌های آثارش تا حد زیادی از همین تجربه‌های زیسته شکل گرفته‌اند، خاطرنشان کرد: وقتی درباره آدم‌هایی فیلم می‌سازم که دوستشان دارم و آنها را می‌شناسم، در حقیقت بخشی از جهان خودم را روایت می‌کنم. این شناخت حاصل مطالعه و ارتباط با آدم‌هایی است که در طول زندگی با آنها مواجه شده‌ام.
فیلم‌ساز برای رسیدن به جهان مطلوب خود باید تلاش کند
وی با اشاره به تجربه‌های خود در ساخت فیلم و بازخورد‌هایی که از مخاطبان و منتقدان دریافت کرده است، گفت: هنوز با فیلم‌سازی که بتواند اثری در تراز مطلوب خود بسازد و از طریق آن بر فرهنگ تأثیر بگذارد، فاصله دارم و برای رسیدن به این نقطه باید تلاش کنم.
این کارگردان با اشاره به اهمیت نقدپذیری در مسیر فیلم‌سازی افزود: دوست دارم اگر کسی به اثرم نقدی دارد، آن را صریح و مستقیم مطرح کند و بگوید کدام بخش فیلم ایراد دارد. شنیدن نقد برای من مشکلی ندارد؛ آنچه اهمیت دارد، شناخت ضعف‌ها و تلاش برای برطرف‌کردن آنهاست.
حاجتمند در پایان با تأکید بر ضرورت شناخت و حفظ جهان شخصی فیلم‌سازان خاطرنشان کرد: یکی از مشکلاتی که ممکن است برای فیلم‌سازان و حتی خود ما پیش بیاید، این است که خیلی زود احساس بی‌نیازی کنیم و تصور کنیم به مرحله استادی رسیده‌ایم؛ درحالی‌که برای شناخت جهان خود و رسیدن به سینمایی که به آن باور داریم، همچنان باید یاد بگیریم و تلاش کنیم.
انتهای پیام/
