بازخوانی نامه تاریخی حاج قاسم سلیمانی به رهبر شهید انقلاب؛

از پایان سیطره داعش تا آزمون‌های امروز جبهه مقاومت

در فضای سیاسی و رسانه‌ای ایران، نامه حاج قاسم سلیمانی به یکی از نماد‌های مهم پیروزی بر داعش تبدیل شد. استقبال از آن، تنها به موضوع شکست یک گروه تروریستی محدود نبود؛ بلکه با چند موضوع عمیق‌تر پیوند داشت.
کد خبر: ۸۷۹۶۵۴
تاریخ انتشار: ۳۰ آبان ۱۴۰۵ - ۱۲:۳۹ - 21November 2026

به گزارش خبرنگار حماسه و جهاد دفاع‌پرس، ۳۰ آبان ۱۳۹۶، نامه‌ای از سوی سردار سپهبد قاسم سلیمانی به حضرت آیت‌الله سید علی خامنه‌ای منتشر شد که در آن، پایان سیطره سرزمینی داعش در عراق و سوریه اعلام شده بود؛ نامه‌ای که روایت یک دوره پرهزینه از تحولات منطقه، تبیین نگاه جمهوری اسلامی ایران به جنگ با تروریسم تکفیری و ترسیم افق تازه‌ای از رقابت‌های سیاسی و امنیتی در غرب آسیا به شمار می‌رفت.

حاج قاسم سلیمانی

این نامه در فضایی نوشته شد که داعش، پس از سال‌ها پیشروی، خشونت سازمان‌یافته، تخریب شهرها، فروپاشی ساختار‌های امنیتی و ایجاد موجی گسترده از آوارگی، در آستانه از دست دادن آخرین قلمرو‌های مهم خود قرار داشت. آزادسازی ابوکمال، در مرز سوریه و عراق، به‌عنوان یکی از آخرین نقاط مهم حضور سرزمینی داعش، در آن مقطع نماد پایان پروژه تشکیل یک دولت خودخوانده تکفیری تلقی شد.

اما اهمیت تاریخی این نامه را نباید تنها در اعلام یک پیروزی نظامی خلاصه کرد. آنچه در این نوشته و پاسخ رهبر شهید انقلاب بازتاب یافته، مجموعه‌ای از برداشت‌های سیاسی، ایدئولوژیک، امنیتی و ژئوپلیتیکی است که برای فهم سیاست منطقه‌ای ایران، تحولات عراق و سوریه و فراز و فرود جبهه مقاومت همچنان اهمیت دارد.

متن نامه سردار سپهبد قاسم سلیمانی

۳۰ آبان ۱۳۹۶

بسم الله الرحمن الرحیم
انّافَتَحنا لَکَ فتحاً مُبینا
محضر مبارک رهبر عزیز و شجاع انقلاب اسلامی
حضرت آیت‌الله العظمی امام خامنه‌ای مدظله‌العالی
سلام علیکم

شش سال قبل فتنه‌ای خطرناک شبیه فتنه‌های زمان امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) که فرصت و حلاوت درک حقیقی اسلام ناب محمدی (ص) را از مسلمانان سلب نمود این بار پیچیده و آغشته به سمّ صهیونیسم و استکبار همچون طوفانی ویرانگر، عالم اسلامی را درنوردید.

این فتنه‌ی خطرناک و مسموم با هدف آتش‌افروزی وسیع در عالم اسلامی و درگیر نمودن مسلمانان با یکدیگر، توسط دشمنان اسلام ایجاد گردید. حرکت خبیثانه‌ای که تحت نام "حکومت اسلامی عراق و شام" در همان ماه‌های اولیه موفق شد با اغفال ده‌ها هزار جوان مسلمان، دو کشور بسیار اثرگذار و سرنوشت‌ساز عالم اسلامی "عراق" و "سوریه" را دچار بحران بسیار خطرناکی کند و صد‌ها هزار کیلومتر مربع از اراضی این کشور‌ها را همراه با هزاران روستا، شهر و مراکز مهم استانی به تصرف درآورد و هزاران کارگاه و کارخانه و زیرساخت‌های مهم این کشور‌ها از جمله، راه‌ها، پل‌ها، پالایشگاه‌ها، چاه‌ها و خطوط نفت و گاز و نیروگاه‌های برق و موارد دیگری از این نوع را تخریب نمودند و شهر‌های مهمی همراه با آثار گران‌بهای تاریخی و تمدن ملی آنها را با بمب‌گذاری از بین برده و یا سوزاندند.

اگرچه آمار خسارت‌های وارده قابل احصاء نیست، اما بررسی‌های اولیه حاکی از پانصد میلیارد دلار می‌باشد.

در این حادثه، جنایات بسیار دردناکی که غیر قابل نمایش است رخ داد؛ از جمله: سربریدن کودکان یا پوست کندن زنده‌زنده‌ی مردان در مقابل خانواده‌های خود، به اسارت گرفتن دختران و زن‌های بی‌گناه و تجاوز به آنان، سوزاندن زنده‌زنده‌ی افراد و ذبح دسته‌جمعی صد‌ها جوان.

مردم مسلمان این کشور‌ها متحیر از این طوفان مسموم، بخشی گرفتار خنجر‌های برنده‌ی جنایتکاران تکفیری گردیدند و میلیون‌ها نفر دیگر خانه و کاشانه‌ی خود را رها کرده و آواره‌ی شهر‌ها و کشور‌های دیگر شدند.

در این فتنه‌ی سیاه، هزاران مسجد و مراکز مقدس مسلمانان تخریب و یا ویران گردید و بعضاً مسجد را به همراه امام جماعت و نمازگزاران آن با هم منفجر نمودند.

بیش از شش هزار جوان فریب‌خورده به نام دفاع از اسلام به‌صورت انتحاری با خودرو‌های پر از مواد منفجره خود را در میادین، مساجد، مدارس، حتی بیمارستان‌ها و مراکز عمومی مسلمان‌ها منفجر کردند؛ که در نتیجه‌ی این اعمال جنایتکارانه ده‌ها هزار مرد، زن و کودک بی‌گناه به شهادت رسیدند.

تمامی این جنایت‌ها بنا به اعتراف عالی‌ترین مقام رسمی آمریکا که هم‌اکنون ریاست جمهوری این کشور را بر عهده دارد توسط رهبران و سازمان‌های مرتبط با آمریکا طراحی و اجرا گردیده است کما اینکه همچنان این روش توسط رهبران کنونی آمریکا در حال طراحی و اجرا است.

آنچه پس از لطف خداوند سبحان و عنایت خاص رسول معظم اسلام (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله) و اهل‌بیت گرانقدرش باعث شکست این توطئه‌ی سیاه و خطرناک گردید، رهبری خردمندانه و هدایت‌های حکیمانه‌ی حضرت مستطاب عالی و مرجع عالیقدر حضرت آیت‌الله العظمی سیستانی بود که موجب بسیج کلیه‌ی امکانات برای مقابله با این طوفان مسموم گردید.

یقیناً پایداری دولت‌های عراق و سوریه و پایمردی ارتش‌ها و جوانان این دو کشور خصوصاً حشدالشعبی مقدس و دیگر جوانان مسلمان سایر کشور‌ها با حضور مقتدرانه و محوری حزب‌الله به رهبری سید پر افتخار آن، جناب سید حسن نصرالله (حفظه‌الله‌تعالی) نقش تعیین‌کننده‌ای در به شکست کشاندن این حادثه‌ی خطرناک داشتند.

قطعاً نقش ارزشمند ملت و دولت خدمتگزار جمهوری اسلامی خصوصاً ریاست محترم جمهوری اسلامی، مجلس، وزارت دفاع و سازمان‌های نظامی و انتظامی و امنیتی کشورمان در حمایت از دولت‌ها و ملت‌های کشور‌های فوق‌الذکر قابل تقدیر است.

حقیر به‌عنوان سرباز مکلف‌شده از جانب حضرت‌عالی در این میدان، با اتمام عملیات آزادسازی ابوکمال آخرین قلعه‌ی داعش با پایین کشیدن پرچم این گروه آمریکایی – صهیونیستی و برافراشتن پرچم سوریه، پایان سیطره‌ی این شجره‌ی خبیثه‌ی ملعونه را اعلام می‌کنم و به نمایندگی از کلیه‌ی فرماندهان و مجاهدین گمنام این صحنه و هزاران شهید و جانباز مدافع حرم ایرانی، عراقی، سوریه‌ای، لبنانی، افغانستانی و پاکستانی که برای دفاع از جان و نوامیس مسلمانان و مقدسات آنان جان خود را فدا کردند، این پیروزی بسیار بزرگ و سرنوشت‌ساز را به حضرت‌عالی و ملت بزرگوار ایران اسلامی و ملت‌های مظلوم عراق و سوریه و دیگر مسلمانان جهان تبریک و تهنیت عرض می‌نمایم و پیشانی شکر را در مقابل پیشگاه خداوند قادر متعال به شکرانه‌ی این پیروزی بزرگ بر زمین می‌سایم؛ و ما النصرالّا من عندالله العزیز الحکیم

فرزند و سربازتان
قاسم سلیمانی

پاسخ رهبر انقلاب

بسم الله الرحمن الرحیم

سردار پر افتخار اسلام و مجاهد فی سبیل‌الله آقای سرلشکر حاج قاسم سلیمانی دام توفیقه

خدای بزرگ را با همه‌ی وجود سپاسگزارم که به مجاهدات فداکارانه‌ی شما و خیل عظیم همکارانتان در سطوح مختلف، برکت عطا فرمود و شجره‌ی خبیثه‌ئی را که به دست طواغیت جهان غرس شده بود، به دست شما بندگان صالح در کشور سوریه و عراق ریشه‌کن کرد.

این تنها ضربه به گروه ستمگر و روسیاه داعش نبود، ضربه‌ی سخت‌تر به سیاست خباثت‌آلودی بود که ایجاد جنگ داخلی در منطقه و نابودی مقاومت ضدّ صهیونیستی و تضعیف دولت‌های مستقل را به وسیله رؤسای شقیّ این گروه گمراه هدف گرفته بود. ضربه بود به دولت‌های قبلی و کنونی آمریکا و رژیم‌های وابسته به آن در این منطقه که این گروه را به وجود آوردند و همه‌گونه پشتیبانی کردند تا سلطه‌ی نحس خود را در منطقه‌ی غرب آسیا بگسترانند و رژیم غاصب صهیونیست را بر آن مسلط سازند. شما با متلاشی ساختن این توده‌ی سرطانی و مهلک نه فقط به کشور‌های منطقه و به جهان اسلام بلکه به همه‌ی ملت‌ها و به بشریت خدمتی بزرگ کردید. این نصرتی الهی و مصداق: و ما رمیتَ اذ رمیت و لکن الله رمی بود که به‌خاطر مجاهدت شبانه‌روزی شما و همرزمانتان به شما پاداش داده شد.

اینجانب صمیمانه به شما تبریک میگویم و با این حال تأکید میکنم که از کید دشمن غفلت نشود.

آنهائی که با سرمایه‌گذاری سنگین این توطئه‌ی شوم را تدارک دیده بودند آرام نخواهند نشست، سعی خواهند کرد آن را در بخشی دیگر از این منطقه و یا به شکلی دیگر دوباره به جریان افکنند.

حفظ انگیزه، حفظ هوشیاری، حفظ وحدت، زدودن هر پسماند خطرناک، کار فرهنگی بصیرت‌افزا و خلاصه، آمادگی‌های همه‌جانبه نباید فراموش شود. شما را و همه‌ی برادران مجاهد از کشور‌های عراق و سوریه و دیگران را به خدای بزرگ می‌سپارم و به همه‌ی شما سلام و دعا می‌کنم.

والسلام علیکم و رحمةالله
۳۰ آبانماه ۱۳۹۶
سید علی خامنه‌ای

نامه‌ای که یک پیروزی نظامی را به روایت سیاسی تبدیل کرد

نامه حاج قاسم سلیمانی را می‌توان از سه زاویه متفاوت بررسی کرد: زاویه نظامی، زاویه سیاسی و زاویه نمادین. اهمیت آن در این است که هر سه سطح، هم‌زمان در متن نامه و پاسخ رهبر جمهوری اسلامی حضور دارند.

داعش؛ از یک گروه تروریستی تا پروژه‌ای برای برهم‌زدن نظم منطقه‌ای

داعش صرفاً یک گروه شورشی با توانایی‌های محدود نظامی نبود. این گروه در اوج قدرت خود، بخشی از قلمرو عراق و سوریه را تحت کنترل داشت، از شبکه‌های مالی و قاچاق نفت بهره می‌برد، ساختار اداری و تبلیغاتی ایجاد کرده بود و با استفاده از رسانه‌های دیجیتال، برای جذب نیرو از کشور‌های مختلف اقدام می‌کرد.

سقوط موصل در سال ۲۰۱۴، ضعف ساختار‌های امنیتی عراق، بحران سیاسی و اجتماعی در سوریه و عراق، فروپاشی بخش‌هایی از اقتدار دولتی و گسترش شبکه‌های افراطی، مجموعه‌ای از شرایط را فراهم کرد که داعش توانست در آن رشد کند. در کنار این عوامل، حمایت‌ها و ارتباطات برخی بازیگران منطقه‌ای و بین‌المللی، ضعف در مقابله اولیه با این گروه و تناقض‌های سیاست‌های خارجی قدرت‌های مختلف نیز در پیچیده‌تر شدن بحران نقش داشتند.

با این حال، برای تحلیل واقع‌گرایانه، باید میان وجود شواهد درباره حمایت، تسهیل، ارتباط یا خطا‌های سیاستی برخی دولت‌ها و ادعای طراحی و هدایت یکپارچه داعش توسط یک دولت مشخص تمایز قائل شد.

داعش محصول یک عامل واحد نبود؛ بلکه از تلاقی بحران‌های حکمرانی، جنگ‌های داخلی، افراط‌گرایی، مداخلات خارجی، رقابت‌های ژئوپلیتیکی و فروپاشی نظم امنیتی در بخش‌هایی از منطقه پدید آمد. فهم این مجموعه، به‌مراتب دقیق‌تر از تقلیل تمام بحران به یک بازیگر خارجی است.

آزادسازی ابوکمال؛ اهمیت راهبردی یک نقطه مرزی

ابوکمال، در شرق سوریه و نزدیک مرز عراق، صرفاً یک شهر در نقشه جنگ نبود. موقعیت جغرافیایی آن، در اتصال بخش‌هایی از عراق و سوریه، برای جابه‌جایی نیروها، تجهیزات، ارتباطات و کنترل مسیر‌های مرزی اهمیت داشت.

از دست دادن ابوکمال و سایر قلمرو‌های اصلی داعش، به معنای از بین رفتن امکان اداره یک قلمرو پیوسته و تشکیل یک شبه‌دولت با مشخصات پیشین بود. از این منظر، اعلام پایان سیطره سرزمینی داعش در آبان ۱۳۹۶، از نظر نظامی و سیاسی قابل فهم بود.

اما باید به یک تفکیک مهم توجه کرد: پایان سیطره سرزمینی، به معنای نابودی کامل سازمان، شبکه‌های زیرزمینی، سلول‌های تروریستی و توانایی انجام عملیات نیست. داعش پس از شکست‌های سرزمینی نیز در نقاطی از عراق و سوریه به فعالیت‌های پراکنده، حملات تروریستی و بازسازی شبکه‌های خود ادامه داد.

بنابراین، پیروزی سال ۱۳۹۶ را باید شکست پروژه دولت‌سازی داعش دانست، نه پایان قطعی تروریسم تکفیری.

بازتاب نامه در ایران

در فضای سیاسی و رسانه‌ای ایران، نامه حاج قاسم سلیمانی به یکی از نماد‌های مهم پیروزی بر داعش تبدیل شد. استقبال از آن، تنها به موضوع شکست یک گروه تروریستی محدود نبود؛ بلکه با چند موضوع عمیق‌تر پیوند داشت.

نخست؛ امنیت ملی و تجربه تهدید مستقیم

داعش در مقاطع مختلف، تهدیدی فراتر از مرز‌های عراق و سوریه محسوب می‌شد. حملات تروریستی در ایران، از جمله حملات خرداد ۱۳۹۶ در تهران، نشان داد که تهدید گروه‌های افراطی می‌تواند به داخل کشور نیز منتقل شود.

در چنین فضایی، مقابله با داعش در عراق و سوریه برای بخشی از جامعه ایران، صرفاً دفاع از یک متحد خارجی نبود؛ بلکه اقدامی برای مهار تهدید در فاصله‌ای دورتر از مرز‌های کشور تلقی می‌شد. این برداشت، در میان حامیان سیاست منطقه‌ای ایران، یکی از مهم‌ترین توجیهات امنیتی حضور ایران در جنگ با داعش بود.

دوم؛ جایگاه حاج قاسم سلیمانی در حافظه سیاسی جامعه

نامه، تصویری از حاج قاسم سلیمانی را تثبیت کرد که در آن، فرمانده نظامی در قالب سرباز و تابع یک فرماندهی سیاسی و دینی معرفی می‌شود. عبارت «فرزند و سربازتان» در پایان نامه، از لحاظ ادبی و سیاسی، نقش مهمی در ساخت این تصویر داشت.

این عبارت در کنار تأکید بر شهدای مدافع حرم، نیرو‌های گمنام، فرماندهان میدانی و همکاری چندملیتی، نوعی روایت جمعی از پیروزی ارائه می‌کرد؛ روایتی که در آن فرمانده، خود را صاحب انحصاری پیروزی نمی‌داند، بلکه آن را به مجموعه‌ای از نیرو‌ها و مجاهدان نسبت می‌دهد.

در ایران، این نامه در میان طیف‌های حامی سیاست منطقه‌ای جمهوری اسلامی، به‌عنوان نمادی از وفاداری، مسئولیت‌پذیری و گزارش یک مأموریت بزرگ مورد استقبال قرار گرفت. در مقابل، منتقدان سیاست خارجی ایران، درباره میزان هزینه‌ها، اولویت‌های اقتصادی، دامنه نفوذ منطقه‌ای و پیامد‌های بلندمدت حضور نظامی ایران پرسش‌هایی مطرح کردند.

سوم؛ پیوند میان دفاع از حرم و دفاع از امنیت ملی

مفهوم دفاع از حرم، در سال‌های جنگ سوریه، به یکی از چارچوب‌های مهم بسیج نیرو در ایران تبدیل شد. این مفهوم، علاوه بر انگیزه‌های مذهبی، با برداشت امنیتی از ضرورت جلوگیری از گسترش تروریسم پیوند خورد.

برای بسیاری از خانواده‌های شهدای مدافع حرم، این جنگ تجربه‌ای انسانی، خانوادگی و عاطفی بود که نمی‌توان آن را صرفاً با تحلیل‌های ژئوپلیتیکی توضیح داد.

انتهای پیام/ 122

نظر شما
captcha
پربیننده ها
آخرین اخبار