از اشغال تا آزادسازي - مرحله چهارم عمليات بيت المقدس
در نتيجه اين چند عمليات، لشكر4 پياده كوهستاني، لشكر7 پياده، لشكر8 پياده و لشكر 6 زرهي عراق، خسارات فراوان و لطماتي جدي متحمل شدند. در جبهه جنوب، عمليات "اللهاكبر"، "طريقالقدس"، "ثامنالائمه(ع)" و "فتحالمبين" موجب بيرون راندن عراقيها از بسياري از مناطق اشغالي گرديد. در جريان اين نبردهاي سنگين، لشكر10 زرهي، لشكر1 مكانيزه، لشكر9 مكانيزه و لشكر3 زرهي، خسارات فوق العادهاي متحمل شدند. به شكلي كه لشكر9 مكانيزه منحل شد و لشكر1 مكانيزه و لشكر10 زرهي با تجهيزات كامل به دست رزمندگان اسلام افتاد. بدين ترتيب، تا قبل از عمليات بيتالمقدس و آزادسازي خرمشهر، بخش عمدهاي از توان نيروي زميني ارتش عراق كاسته شده بود.
در طول يك سال و نيم نبرد سنگين با دشمن، علاوه بر روحيه الهي رزمندگان اسلام، قدرت و هماهنگي و نظم بين يگانهاي سپاه و ارتش و بسيج و همچنين سرعت عمل در سازماندهي و نقل و انتقال به مناطق عملياتي، مهمترين عامل پيروزي بود. پيامد مهم اين امر، سلب فرصت از دشمن براي بازسازي و تجديد قواي از دست رفته بود. اما خرمشهر، مهمترين دستاورد قادسيه صدام، براي حزب بعث بود كه هنوز در اشغال ارتش عراق باقي مانده بود. خرمشهر از جنبه سياسي، ادعاي حزب بعث مبني بر حق حاكميت بر اروند را به اثبات ميرساند و از جنبه نظامي، مبدا خوبي براي تجاوزات و تحركات نظامي عراق بود و اكنون وقت آن رسيده بود كه ضربه نهايي را به دشمن وارد آورده و نقشههاي شوم او نقش بر آب شود. لذا بلافاصله پس از مرحله سوم عمليات و در پي تلاشهايي كه براي دستيابي به جاده شلمچه صورت گرفت، فرصت لازم در اختيار يگانها گذارده شد تا به بازسازي و تجديد سازمان نيروهاي خود بپردازند. در اين حال، قرارگاه فجر همراه با تيپهاي 33 المهدي(عج) و امام سجاد(ع) و تيپ3 از لشكر77 وارد منطقه شدند. طي اين مدت جلساتي توسط فرماندهي سپاه اسلام برگزار گرديد كه در بخشي از آن به بررسي مشكلات و تصميم گيري براي آينده پرداخته شد.
تجارب به دست آمده حكايت از آن ميكرد كه سازمان رزم سپاه پاسداران ميبايست به منظور گسترش ظرفيت و جذب و به كارگيري نيروهاي بسيجي گسترش يابد. همچنين لازمه عمق بخشيدن به عمليات، برخورداري از پشتيباني آتش توپخانه و به كارگيري نيروي زرهي بود، چرا كه تداوم درگيري و پيش بيني چندين مرحله عمليات، صرفا با اتكا به نيروي پياده عملي نبود و با مشكلات عديدهاي روبهرو ميگرديد. همچنين آموزش كادر براي جايگزيني افرادي كه از فرماندهان و ديگر نيروهاي كادر كه به شهادت نايل شده بودند و نيز جبران ضعفهاي موجود در امر مهندسي، آتش، زرهي، بهداري، شناسايي و غيره، طي همين جلسات مورد بحث و بررسي قرار گرفت. در بخش ديگري از اين نشستها، طرح مانور مرحله چهارم عمليات و تلاشهاي دشمن مورد تجزيه و تحليل قرار گرفت. در اين جلسات افراد غالبا بر اين نظر بودند كه مقاومت دشمن در خرمشهر اساسا به اين منظور صورت ميگيرد كه بتواند زمان لازم را برايتخليهنيروهايش به دست آورد. ضمن اين كه مواضع دفاع در برابر بصره و حفظ جاده شلمچه، به عنوان عقبه نيروهاي دشمن در خرمشهر و معبر وصولي بصره، بخش ديگري از تلاشهاي دشمن را تشكيل ميداد. بر اين اساس و با درنظرگرفتن ساير شرايط و عوامل، مرحله چهارم عمليات بيتالمقدس، با هدف آزاد سازي خرمشهر، با سه قرارگاه به شرح زير طراحي شد:
1 قرارگاه فتح، با تيپهاي14 امام حسين (ع)، و8 نجف اشرف، در جناح چپ منطقه عمليات مامور تامين و پاكسازي شرق و غرب جاده آسفالته اهواز خرمشهر و ورود به خرمشهر و پاكسازي آن شد.
2 قرارگاه فجر، با تيپ3 از لشكر77 خراسان و تيپهاي امام سجاد (ع) و 33 المهدي(عج) در بخش مياني منطقه عمليات، مامور تامين و پدافند غرب نهر عرايض، جلوگيري از فرار نيروهاي دشمن از خرمشهر و تامين "پل نو" شد.
3 قرارگاه نصر، با دو تيپ ادغام شده ارتش و سپاه تحت عنوان نصر2 و نصر3 ، در جناح راست منطقه عمليات، مامور پاكسازي خاكريزهاي شمال جاده آسفالته خرمشهر- شلمچه و تامين مرز تا جاده و در صورت موفقيت، تامين نهر خين اروند رود و قطع كامل راه ورودي دشمن در شلمچه شد.
مرحله چهارم عمليات، با هدف محاصره و آزادسازي خرمشهر در ساعت 22:25 دقيقه مورخ1/3/1361 آغاز شد. يگانهاي قرارگاه فتح پس از درگيري با دشمن و پيشروي موفق شدند كه با روشن شدن هوا در پليس راه خرمشهر، دشمن را منهدم نمايند. همچنين نيروهاي قرارگاه فجر، با عمليات خود توانستند پل نو را تصرف نموده و به سمت شطالعرب پيشروي نمايند. نيروهاي قرارگاه نصر نيز در امتداد مرز پيشروي كردند و با پاكسازي و انهدام دشمن، به سمت جنوب به حركت درآمدند.
بدين ترتيب، محاصره خرمشهر كامل شد، اما همچنان نيروهاي دشمن در داخل شهر مقاومت ميكردند. يكي از سندهاي به دست آمده از سنگرهاي دشمن در خرمشهر، بيانگر اهميت اين شهر براي دشمن و علت مقاومت آنان است. در اين سند آمده بود: "دفاع از محمره (خرمشهر) نگهباني از پيروزي است، دفاع از محمره، شرافت آزادگان عراقي را به همراه خواهد داشت، دفاع از محمره، نابودي دشمن فارسي را تضمين ميكند."
دستور اكيد فرماندهي قواي عراقي براي مقاومت در خرمشهر و وعدههاي فرمانده نيروهاي دشمن در اين شهر (سرهنگ احمد زيدان) مبني بر ارسال كمك و پشتيباني و همچنين تشويق آنها به مقاومت - كه از طريق شنود راديويي شنيده ميشد- نقش زيادي در ايستادگي نيروهاي عراقي داشت. در اين وضعيت، دشمن نيروهايش را از مثلث كارون- جاده خرمشهر فراخواني كرد تا پس از سازماندهي آنان اقدام به شكستن محاصره خرمشهر كند، ولي ضعف روحي قواي دشمن بيش از آن بود كه بتواند به پاتك و شكستن محاصره اقدام نمايد.
روز2/3/1361، حلقه محاصره خرمشهر تنگ تر شد و بخشي از نيروهاي دشمن به اسارت درآمدند. دشمن نااميد از شكستن محاصره، مذبوحانه براي نجات نيروهايش تلاش ميكرد. در اين حال، احمد زيدان فرمانده نيروهاي مستقر در خرمشهر، روي مين رفت و كشته شد. برخي از نيروهاي دشمن با استفاده از هروسيله ممكن، نظير تيوپ چرخ ماشين و كلمن آب، براي عبور از رودخانه اروند تلاش ميكردند. برخي از آنها نيز در ميان آب غرق شده و به هلاكت رسيدند، برخي نيز همچنان در انتظار بودند، طولي نكشيد كه صداي رزمندگان اسلام از بلندگوها پخش شد و باقيمانده نيروهاي دشمن- كه از هرگونه ارسال كمك و يا عبور از رودخانه اروند نااميد شده بودند- را دعوت به تسليم كرد. به دنبال آن، از حدود ساعت10 صبح3/3/1361 از گوشه و كنارشهر، عراقيها در حالي كه دستها را بر سر نهاده بودند و برخي هم قرآن و عكس امام خميني (ره) را در دست داشتند و "الموت لصدام" مي گفتند فوج فوج خود را تسليم كردند.
رزمندگان اسلام در تاريخ3/3/1361، برخلاف تصور دشمن كه از دروازههاي شرقي و شمالي و جنوبي در كمين آنها بود، از ساعت13 روز3/3/61 از دروازههاي غربي (از همان جايي كه دشمن وارد خرمشهر شده بود) وارد شهر شدند و پاكسازي شهر را آغاز كردند و ضمن انهدام نيروهاي دشمن، بسياري از آنان را به اسارت درآوردند. ساعت16:45 دقيقه هليكوپتر دشمن- كه براي ياري باقيمانده نيروهاي عراقي برفراز شهر پرواز ميكرد - هدف گلولههاي رزمندگان قرار گرفت و سقوط كرد. با سرنگوني هليكوپتر عراقي باقيمانده نيروهاي دشمن كه عمدتا بعثي بودند - خود را تسليم كردند. ساير يگانها نيز قبل از تاريكي شب وارد خرمشهر شدند و بدين ترتيب تا شامگاه سوم خرداد، شهر به طور كامل از وجود اشغالگران پاكسازي شد. بدين ترتيب خرمشهر كه پس از24 روز مقاومت در برابر دشمن سقوط كرده بود، بعد از575 روز اشغال، ظرف كمتر از 48 ساعت آزاد و به طور كامل از لوث وجود اشغالگران پاكسازي شد.
رزمندگان اسلام در اولين اقدام خود پس از آزادسازي خرمشهر، نماز شكر را در مسجد جامع خرمشهر به جاي آوردند اين عمل رزمندگان اسلام ناشي از همان جنبه الهي و ايمان و عرفان و خلوص آنان بود.
اعلام خبر آزادسازي خرمشهر در ساعت14 از صداي جمهوري اسلامي ايران، امت حزبالله را- كه مدتها در آرزوي چنين لحظهاي بودند - مسرور ساخت.شهرهاي كشور، غرق در شادي و سرور شدند. حضور مردم در خيابانها پخش شيريني و برقراري جشن و شادي به قدري وسيع بود كه تنها با شادي
مردم در روز فرار شاه قابل مقايسه بود.
در پايان آن روز، امت شهيد پرور ايران با حضور در مساجد نماز شكر به جاي آورده و با فرارسيدن شب، به يمن پيروزي رزمندگان اسلام و غلبه حق بر باطل، بر پشت بامها، نداي "الله اكبر" سر دادند.
در طول يك سال و نيم نبرد سنگين با دشمن، علاوه بر روحيه الهي رزمندگان اسلام، قدرت و هماهنگي و نظم بين يگانهاي سپاه و ارتش و بسيج و همچنين سرعت عمل در سازماندهي و نقل و انتقال به مناطق عملياتي، مهمترين عامل پيروزي بود. پيامد مهم اين امر، سلب فرصت از دشمن براي بازسازي و تجديد قواي از دست رفته بود. اما خرمشهر، مهمترين دستاورد قادسيه صدام، براي حزب بعث بود كه هنوز در اشغال ارتش عراق باقي مانده بود. خرمشهر از جنبه سياسي، ادعاي حزب بعث مبني بر حق حاكميت بر اروند را به اثبات ميرساند و از جنبه نظامي، مبدا خوبي براي تجاوزات و تحركات نظامي عراق بود و اكنون وقت آن رسيده بود كه ضربه نهايي را به دشمن وارد آورده و نقشههاي شوم او نقش بر آب شود. لذا بلافاصله پس از مرحله سوم عمليات و در پي تلاشهايي كه براي دستيابي به جاده شلمچه صورت گرفت، فرصت لازم در اختيار يگانها گذارده شد تا به بازسازي و تجديد سازمان نيروهاي خود بپردازند. در اين حال، قرارگاه فجر همراه با تيپهاي 33 المهدي(عج) و امام سجاد(ع) و تيپ3 از لشكر77 وارد منطقه شدند. طي اين مدت جلساتي توسط فرماندهي سپاه اسلام برگزار گرديد كه در بخشي از آن به بررسي مشكلات و تصميم گيري براي آينده پرداخته شد.
تجارب به دست آمده حكايت از آن ميكرد كه سازمان رزم سپاه پاسداران ميبايست به منظور گسترش ظرفيت و جذب و به كارگيري نيروهاي بسيجي گسترش يابد. همچنين لازمه عمق بخشيدن به عمليات، برخورداري از پشتيباني آتش توپخانه و به كارگيري نيروي زرهي بود، چرا كه تداوم درگيري و پيش بيني چندين مرحله عمليات، صرفا با اتكا به نيروي پياده عملي نبود و با مشكلات عديدهاي روبهرو ميگرديد. همچنين آموزش كادر براي جايگزيني افرادي كه از فرماندهان و ديگر نيروهاي كادر كه به شهادت نايل شده بودند و نيز جبران ضعفهاي موجود در امر مهندسي، آتش، زرهي، بهداري، شناسايي و غيره، طي همين جلسات مورد بحث و بررسي قرار گرفت. در بخش ديگري از اين نشستها، طرح مانور مرحله چهارم عمليات و تلاشهاي دشمن مورد تجزيه و تحليل قرار گرفت. در اين جلسات افراد غالبا بر اين نظر بودند كه مقاومت دشمن در خرمشهر اساسا به اين منظور صورت ميگيرد كه بتواند زمان لازم را برايتخليهنيروهايش به دست آورد. ضمن اين كه مواضع دفاع در برابر بصره و حفظ جاده شلمچه، به عنوان عقبه نيروهاي دشمن در خرمشهر و معبر وصولي بصره، بخش ديگري از تلاشهاي دشمن را تشكيل ميداد. بر اين اساس و با درنظرگرفتن ساير شرايط و عوامل، مرحله چهارم عمليات بيتالمقدس، با هدف آزاد سازي خرمشهر، با سه قرارگاه به شرح زير طراحي شد:
1 قرارگاه فتح، با تيپهاي14 امام حسين (ع)، و8 نجف اشرف، در جناح چپ منطقه عمليات مامور تامين و پاكسازي شرق و غرب جاده آسفالته اهواز خرمشهر و ورود به خرمشهر و پاكسازي آن شد.
2 قرارگاه فجر، با تيپ3 از لشكر77 خراسان و تيپهاي امام سجاد (ع) و 33 المهدي(عج) در بخش مياني منطقه عمليات، مامور تامين و پدافند غرب نهر عرايض، جلوگيري از فرار نيروهاي دشمن از خرمشهر و تامين "پل نو" شد.
3 قرارگاه نصر، با دو تيپ ادغام شده ارتش و سپاه تحت عنوان نصر2 و نصر3 ، در جناح راست منطقه عمليات، مامور پاكسازي خاكريزهاي شمال جاده آسفالته خرمشهر- شلمچه و تامين مرز تا جاده و در صورت موفقيت، تامين نهر خين اروند رود و قطع كامل راه ورودي دشمن در شلمچه شد.
مرحله چهارم عمليات، با هدف محاصره و آزادسازي خرمشهر در ساعت 22:25 دقيقه مورخ1/3/1361 آغاز شد. يگانهاي قرارگاه فتح پس از درگيري با دشمن و پيشروي موفق شدند كه با روشن شدن هوا در پليس راه خرمشهر، دشمن را منهدم نمايند. همچنين نيروهاي قرارگاه فجر، با عمليات خود توانستند پل نو را تصرف نموده و به سمت شطالعرب پيشروي نمايند. نيروهاي قرارگاه نصر نيز در امتداد مرز پيشروي كردند و با پاكسازي و انهدام دشمن، به سمت جنوب به حركت درآمدند.
بدين ترتيب، محاصره خرمشهر كامل شد، اما همچنان نيروهاي دشمن در داخل شهر مقاومت ميكردند. يكي از سندهاي به دست آمده از سنگرهاي دشمن در خرمشهر، بيانگر اهميت اين شهر براي دشمن و علت مقاومت آنان است. در اين سند آمده بود: "دفاع از محمره (خرمشهر) نگهباني از پيروزي است، دفاع از محمره، شرافت آزادگان عراقي را به همراه خواهد داشت، دفاع از محمره، نابودي دشمن فارسي را تضمين ميكند."
دستور اكيد فرماندهي قواي عراقي براي مقاومت در خرمشهر و وعدههاي فرمانده نيروهاي دشمن در اين شهر (سرهنگ احمد زيدان) مبني بر ارسال كمك و پشتيباني و همچنين تشويق آنها به مقاومت - كه از طريق شنود راديويي شنيده ميشد- نقش زيادي در ايستادگي نيروهاي عراقي داشت. در اين وضعيت، دشمن نيروهايش را از مثلث كارون- جاده خرمشهر فراخواني كرد تا پس از سازماندهي آنان اقدام به شكستن محاصره خرمشهر كند، ولي ضعف روحي قواي دشمن بيش از آن بود كه بتواند به پاتك و شكستن محاصره اقدام نمايد.
روز2/3/1361، حلقه محاصره خرمشهر تنگ تر شد و بخشي از نيروهاي دشمن به اسارت درآمدند. دشمن نااميد از شكستن محاصره، مذبوحانه براي نجات نيروهايش تلاش ميكرد. در اين حال، احمد زيدان فرمانده نيروهاي مستقر در خرمشهر، روي مين رفت و كشته شد. برخي از نيروهاي دشمن با استفاده از هروسيله ممكن، نظير تيوپ چرخ ماشين و كلمن آب، براي عبور از رودخانه اروند تلاش ميكردند. برخي از آنها نيز در ميان آب غرق شده و به هلاكت رسيدند، برخي نيز همچنان در انتظار بودند، طولي نكشيد كه صداي رزمندگان اسلام از بلندگوها پخش شد و باقيمانده نيروهاي دشمن- كه از هرگونه ارسال كمك و يا عبور از رودخانه اروند نااميد شده بودند- را دعوت به تسليم كرد. به دنبال آن، از حدود ساعت10 صبح3/3/1361 از گوشه و كنارشهر، عراقيها در حالي كه دستها را بر سر نهاده بودند و برخي هم قرآن و عكس امام خميني (ره) را در دست داشتند و "الموت لصدام" مي گفتند فوج فوج خود را تسليم كردند.
رزمندگان اسلام در تاريخ3/3/1361، برخلاف تصور دشمن كه از دروازههاي شرقي و شمالي و جنوبي در كمين آنها بود، از ساعت13 روز3/3/61 از دروازههاي غربي (از همان جايي كه دشمن وارد خرمشهر شده بود) وارد شهر شدند و پاكسازي شهر را آغاز كردند و ضمن انهدام نيروهاي دشمن، بسياري از آنان را به اسارت درآوردند. ساعت16:45 دقيقه هليكوپتر دشمن- كه براي ياري باقيمانده نيروهاي عراقي برفراز شهر پرواز ميكرد - هدف گلولههاي رزمندگان قرار گرفت و سقوط كرد. با سرنگوني هليكوپتر عراقي باقيمانده نيروهاي دشمن كه عمدتا بعثي بودند - خود را تسليم كردند. ساير يگانها نيز قبل از تاريكي شب وارد خرمشهر شدند و بدين ترتيب تا شامگاه سوم خرداد، شهر به طور كامل از وجود اشغالگران پاكسازي شد. بدين ترتيب خرمشهر كه پس از24 روز مقاومت در برابر دشمن سقوط كرده بود، بعد از575 روز اشغال، ظرف كمتر از 48 ساعت آزاد و به طور كامل از لوث وجود اشغالگران پاكسازي شد.
رزمندگان اسلام در اولين اقدام خود پس از آزادسازي خرمشهر، نماز شكر را در مسجد جامع خرمشهر به جاي آوردند اين عمل رزمندگان اسلام ناشي از همان جنبه الهي و ايمان و عرفان و خلوص آنان بود.
اعلام خبر آزادسازي خرمشهر در ساعت14 از صداي جمهوري اسلامي ايران، امت حزبالله را- كه مدتها در آرزوي چنين لحظهاي بودند - مسرور ساخت.شهرهاي كشور، غرق در شادي و سرور شدند. حضور مردم در خيابانها پخش شيريني و برقراري جشن و شادي به قدري وسيع بود كه تنها با شادي
مردم در روز فرار شاه قابل مقايسه بود.
در پايان آن روز، امت شهيد پرور ايران با حضور در مساجد نماز شكر به جاي آورده و با فرارسيدن شب، به يمن پيروزي رزمندگان اسلام و غلبه حق بر باطل، بر پشت بامها، نداي "الله اكبر" سر دادند.
لینک کپی شد
نظر شما
