برترين استراتژيست جوان دوران دفاع مقدس

وي در حالي مسئوليت سنگين فرماندهي اطلاعات و عمليات سپاه را برعهده گرفت که بيش از 26 بهار از عمرش نگذشته بود.
شهيد حسن باقري که به واقع او را بنيان گذار سازمان اطلاعات و عمليات رزم سپاه ناميدند به دليل شايستگي هاي اخلاقي بي نظير و انديشه دفاعي والايي که داشت. در عمر کوتاه اما پر برکت خويش در دفاع مقدس منشاء تحولات بزرگي در ايجاد و توسعه اطلاعات و عمليات رزمي سپاه و فرمانده فکوري در جنگ نامتقارن بود.

وي همزمان با حضور در سپاه و شکل گيري هسته اوليه مديريت دفاعي - انقلابي، فعاليت خود را براي بنيان گذاري قلب سازمان نظامي يعني «واحد اطلاعات عمليات رزمي مناطق عملياتي جنوب» آغاز کرد و براي نخسين بار شيوه جديدي را براي دشمن شناسي در علوم نظامي بنا نهاد تا جايي که يکي از «بهترين نظريه پردازان جنگ» لقب گرفت و در طرح ريزي هاي عملياتي در سطح تاکتيکي به عنوان يکي از فرماندهان به نام اين عرصه ماندگار شد.

شهيد حسن باقري با کار مستمر و استفاده مؤثر از نقشه ها و عکسهاي هوايي و ماهواره اي به شناخت عميقي نسبت به عرصه نبرد و نقاط قوت و ضعف دشمن دست يافت و با بررسي و تجزيه و تحليل شرايط سياسي کشور که رئيس جمهور وقت (بني صدر) به دليل ناکامي در آزادسازي مناطق اشغالي در آن دوران ايجاد کرده بود به عرصه طراحي سازمان رزم ارتقاء و دستيابي به سطوح عالي فرماندهي و هدايت عمليات پاي نهاد.

نابغه نظامي به روايت شهيد سردار داوود کريمي

شهيد باقري پس از مشارکت در طراحي و حضور در چند عمليات محدود و گسترده به استراتژيست زبردستي مبدل شد و در شکل گيري آموزش نظامي و تبيين استراتژي نوين و مردمي جنگ نقش محوري و کليدي ايفا کرد، چندان که «شهيد سردار داوود کريمي» درباره حضور کارگشاي شهيد حسن باقري در اتاق جنگ در زمان بني صدر چنين مي گويد: " امام به تيمسار فلاحي و ظهير نژاد اعلام مي کنند که من سوسنگرد را مي خواهم. من هم خودم شنيدم که ظاهرا امام فرموده بودند که اگر بشود من خودم به آنجا مي آيم. سپس صبح همه در به در دنبال اين بودند که سپاه به اتاق جنگ بيايد. مدتي بود ما را راه نمي دادند. به اين اتاق رفتيم من اين قدر به اطلاعات و مجموعه داشته هاي ذهني ايشان (حسن باقري) متکي بودم که ديگر هفت -هشت نفر را همراه خودم نبردم در آنجا من در کنار ايشان نشستم و شهيد چمران و آقاي غرضي و تيمسار فلاحي ، ظهير نژاد و آقاي سرهنگ قاسمي و تمام فرماندهان آنجا جمع شده بودند.

آقاي ظهير نژاد هم 10 دقيقه اي وسط اتاق قدم مي زد و در فکر بود . همه منتظر تصميم گيري ايشان بوديم، يک دفعه با صداي بلند فرياد زد:" رکن دوم" سرهنگي داخل آمد و احترام نظامي گذاشت و گفت: "بله قربان" گفت:" برو پاي نقشه و وضعيت دشمن را براي ما بگو" ايشان رفت بيشتر از اين طرف (جبهه خودي) مي گفت. خدا رحمت کند هر چه آقاي ظهير نژاد مي گفت برو جلوتر او نمي رفت( درباره وضعيت خطوط مقابل، يعني دشمن). در اين لحظه من فرياد زدم:" رکن دو و بيست دقيقه" حسن باقري خدا بيامرز گفت: " بله حاجي"گفتم برو پاي نقشه". جوان 20 - 22 ساله اي پاي نقشه رفت. با آن جوي که در آن جلسه تمامي سران نظامي کشور، نماينده امام، شهيد چمران و... هم بودند، فردي در اين سنين بايد اتکا به نفس و روحيه داشته و به اندوخته هاي ذهني و اطلاعاتي خود متکي باشد. او يکي يکي محورها را توضيح داد و سريع از نيروهاي خودمان گذشت و به سراغ عراقي ها رفت و در مورد راهکارها گفت که از کي مي توان چه کارهايي را انجام داد يا نه. تمامي اينها را به خوبي توضيح داد اصلا جو جلسه کلا عوض شد بايد مي ديديد که مسئولان چطور خوشحال شدند"

شهيد غلامحسين افشردي که با عضويت در سپاه با نام مستعار «حسن باقري» معروف شد، همواره بر جمع آوري اطلاعات از محيط و موقعيت دشمن و شرايط سياسي و حتي شرايط روحي نيروهاي دشمن به عنوان اهداف عمده و اصلي در خلال جنگ تأکيد مي کرد و مي گفت: "خود بحث اطلاعات هدف است بکوشيد اين را در ذهنتان جاي دهيد که اطلاعات هدف واسطه نيست بلکه خود هدف اصلي است و حتي ديگر اين اطلاعات هيچ به درد نخورد، نخستين نکته اي که يک فرمانده در عمليات بدان نياز دارد اين است که از جوانب خودش اطلاع داشته باشد تا وضعيت کلي خود را ندانيد نمي توانيد اطلاعاتي جمع آوري کنيد"

وي آگاهي از نقاط قوت و ضعف دشمن را فراتر از تعداد تانک ها و نفربرها دانسته و تأکيد مي کند:" ضعف و قوت دشمن داشتن تانکها نيست بلکه تأثير فرهنگ ارتش روي افراد است که هنوز نتوانسته ايم برآورد کاملي از روحيه ارتش عراق داشته باشيم و بدانيم که چه زمان اين ارتش از هم مي پاشد"

شهيد حسن باقري يکي از روشهاي شناسايي موقعيت را مسئله کيفيت آرايش دشمن مي دانست و معتقد بود که يکي از اشکالات دفاعي ما در آرايش نيروهاست چراکه در روشهاي شرقي، نيروي ضعيف در خطوط مي ماند و نيروي احتياط با قوت بيشتري در پشت سر آن قرار مي گيرد در حاليکه آرايش نيروهاي ما برعکس است و همواره احتياط ما از نيروي اصلي ضعيف تر است.

شهيد باقري به گفته همرزمانش غالبا يک تا دو ساعت پس از هدايت اوليه عمليات در خط نبرد حضور مي يافت و خود شخصا وضعيت خطوط تصرف شده را با اهداف از پيش تعيين شده ( روي نقشه) کنترل مي کرد و نقاط ضعف را بر روي نقشه مشخص و عملکرد واحدهاي رزمي و يگان ها را در خط ارزيابي و دستور العمل لازم را ابلاغ مي کرد و بيش از همه به وضعيت جسماني بسيجيان مي انديشيد و براي اوضاع روحي - رواني آنها به ويژه هنگام عقب نشيني اهميت ويژه اي قائل بود به طوري که در خصوص حفظ نيروهاي رزمنده تأکيد مي کند:" اگر در شناخت دشمن هزار شهيد هم تقديم شود مي پذيريم اما در اثر نا آگاهي از وضعيت دشمن، منطقه و زمين يک شهيد هم پذيرفتني نيست."

روايت سرلشکر صفوي از ساکن پايگاه «منتظران شهادت»

«سردار صفوي» فرمانده سابق کل سپاه پاسداران به مناسبت نوزدهمين سالگرد شهادت شهيد حسن باقري طي سخناني به نبوغ فکري شهيد باقري اشاره کرده و مي گويد:" اين شهيد بزرگوار نه تنها يک فرمانده بلکه بايد يکي از استراتژيست هاي 8 سال دفاع مقدس دانست که در تدوين جنگ انقلابي و استراتژي آن در مقابله با دشمن بعثي عراق از نبوغ در طرح ريزي هاي عملياتي، راه اندازي واحدهاي اطلاعاتي، سازماندهي يگان هاي رزم و آموزش نيروهاي مردمي برخوردار بود."

سردار صفوي که فرماندهي ستاد عمليات جنوب کشور را در سال 59 برعهده داشت ( شهيد باقري معاونت اطلاعات اين ستاد را عهده دار بود) با اشاره به نابساماني ماههاي آغازين جنگ تحميلي در مناطق جنوبي کشور، نخستين کار منسجم در آموزش و سازمان رزم سپاه را از جمله اقدامات شهيد حسن باقري در جبهه هاي جنوب عنوان مي کند.

وي با يادآوري روزهاي پر التهاب سپري شده در قرارگاه کربلا(گلف سابق) که نام آن را«پايگاه منتظران شهادت» گذاشته بودند، نوشتن فعاليت ها و عملکردهاي روزانه را از ديگر ويژگي هاي برجسته شهيد باقري برمي شمارد و مي گويد: "... شهيد باقري هر شب پيش از خواب عملکرد آن روزش را مي نوشت ...و آخرين چراغي که خاموش مي شد اتاق شهيد باقري بود."

دست نوشته هاي شهيد باقري، بخشي از تاريخ جنگ و چکيده اي از روشهاي نظامي سه سال نخست جنگ تحميلي

در واقع افکار و دست نوشته هاي شهيد باقري بخشي از واقعيت سه سال نخست دوران دفاع مقدس است که مي توان آن را چکيده اي از ابداعات و روشهاي نو از تکنيک و تاکتيک گرفته تا روشهاي پيچيده نظامي و راهبردي آن دوران عنوان کرد.

فرمانده سابق کل سپاه در بخشي از اين سخنراني، قدرت بيان، استدلال، منطق، اخلاص، دفاع و خدمت به اسلام، عشق به امام و بسيجيان، شجاعت را از ديگر ويژگي هاي شخصيتي شهيد باقري عنوان کرده و با يادآوري تأثر اين فرمانده نسبت به وضعيت رزمندگان در جبهه ها، اين پرسش را مطرح مي کند که:" آيا پس از جنگ بسيجيان و جانبازان را به فراموشي نسپرده ايم؟ چقدر به آنها که يک ميليون از جوانان اين مملکت بودند خدمت کرده ايم؟ براي 213 هزار شهيد چه کاري انجام داده ايم؟ براي 320 هزار جانبازي که 30 هزار آنها مجروح شيميايي هستند چه کرده ايم؟ اينها پرسشهايي از خودم و خودمان است. آيا تا آن حد که شهيد باقري نسبت به لباس، غذا و زندگي بسيجيان حساس بود، ما نيز حساس هستيم؟ ما نسبت به عزيزاني که در جنگ بودند يا پرسنلي که هم اکنون، زير مجموعه ما هستند تا چه حد حساسيت داريم؟"

سرلشکر صفوي با بيان اينکه اين شهيد بزرگوار زندگي خود را فداي امام حسين(ع) کرد و قلب او مالامال از عشق به اين امام بزرگوار بود، در خصوص نوحه خواني اين فرمانده جوان در ايام تاسوعا و عاشوراي حسيني مي گويد: "من هنوز چهره نوراني و اشکهاي شهيد باقري را در مراسم تاسوعا و عاشوراي حسيني به ياد دارم و هنوز صداي اين عزيز در مراسم به گوش من مي رسد. خدا کند که قلب هاي ما نيز همواره به عشق امام حسين(ع) بتپد و خود را در راه اين امام بزرگوار ببينيم و از راه ايشان و فلسفه قيام حسيني که پيروزي خون بر شمشير است غافل نشويم."

شهيد باقري اولين فرمانده قرارگاه مشترک سپاه و ارتش(قرارگاه نصر)

گفتني است؛ شهيد غلامحسين افشردي در 25 اسفند 1334 مصادف با سالروز ميلاد امام حسين(ع) در تهران بدنيا آمد. وي پس از گذراندن دوران دبستان در دبيرستان «مروي» ادامه تحصيل داد و با اخذ ديپلم در سال 54 در دانشگاه اروميه در رشته دامپروري پذيرفته شد اما پس از چندي به دليل فعاليت هاي مذهبي و مبارزاتي از دانشگاه اخراج شده و در سال 56 به خدمت سربازي اعزام مي شود و سرانجام با فرمان حضرت امام(ره) مبني بر فرار سربازان از پادگان ها، سربازي را ترک مي کند.

وي که با پيروزي انقلاب اسلامي وارد فعاليت هاي مختلف فرهنگي و اجتماعي از جمله خبرنگاري مي شود در سال 59 با شروع جنگ تحميلي راهي جبهه هاي جنوب شده و در بدو ورود به اهواز «واحد اطلاعات عمليات رزمي» را براي دستيابي دقيق از موقعيت دشمن راه اندازي مي کند که اين آغازي براي راه اندازي اين واحد در ستاد عمليات جنوب مي شود.

شهيد باقري به دليل بهره مندي از هوش و استعداد فوق العاده در طول دوران حيات خويش در سالهاي اوليه جنگ تحميلي منشأ برکات فراواني از جمله ايجاد اولين قرارگاه مشترک سپاه و ارتش(قرارگاه نصر) شد. وي که اولين فرمانده قرارگاه نصر بود پس از عمليات رمضان به سمت فرماندهي «قرارگاه کربلا» و جانشين فرماندهي کل در قرارگاه هاي جنوب منصوب مي شود.

پس از شکل گيري سازمان رزمي سپاه با توجه به توان و تجربه هاي شهيد باقري ، وي به عنوان جانشين فرماندهي يگان زميني سپاه برگزيده مي شود.

شهيد باقري که در بين رزمندگان به «سقاي بسيجيان» معروف بود، تفکر ويژه دفاعي- نظامي خويش را در عمليات هاي مختلفي همچون ثامن الائمه (شکست حصر آبادان)، طريق القدس(فتح بستان)، فتح المبين و بيت المقدس (فتح خرمشهر) به فعليت رساند و صادقانه در اين راه مجاهدت کرد و در حالي که ميقات خويش را در جبهه هاي نبرد يافته بود، ماندن در جبهه هاي جنوب را بر رفتن به سفر حج ترجيح داد و سرانجام در 9 بهمن 1361 به شهادت رسيد.

دوران دفاع مقدس مردان و قهرمانان بزرگ اما جواني را بر خود ديد که به خاطر اعتماد و اطمينايي که حضرت امام(ره) به آنان در دوره هاي انقلاب و 8 سال جنگ تحميلي داشت، خوش درخشيدند و نام افرادي چون شهيد حسن باقري، شهيد زين الدين، شهيد همت و... و ديگر شهداي گلگون کفن ايران عزيز تا ابد بر تارک اين سرزمين کهن هماره جاودان خواهد ماند.