گفتگو با مرتضي شعباني، مستند ساز دفاع مقدس
*وضعيت مستند دفاع مقدس در حال حاضر از ديد شما چگونه است؟
**مستند در کشورها اساساً از بهاي کمي برخوردار است. بنابراين تفاوتي ميان مستند دفاع مقدس و مستند جنگ وجود ندارد و ظاهراً مسئولين هم دغدغه انجام دادن کار خوبي را هم ندارند اما اماکني چون مرکز گسترش سينمايي تجربي نگاه متفاوت تري را دارا هستند البته از طرفي بودجه آن ها هم محدود مي باشد. و طرح هايي که در آن جا پذيرفته مي شود بسيار محدود است. بدترين آن ها تلويزيون مي باشد زيرا که نگاه خيلي خوبي به مستند ندارد.به طوري که مرکز مستند سازي سيما هم منحل شد و کارهاي مستندي هم بوده است که به لحاظ ساختار توانسته باشد.
جايگاه خود را حفظ کرده باشد مانند روايت فتح که در زمان جنگ بوده و هنوز هم جايگاه خود را در بين مردم دارد. و بايد اضافه کرد که مردم از بيندگان خوب مستند جنگ هستند و حتي با کار خوب ارتباط هم برقرار مي کنند. با توجه به جمله قديمي «حرفي که از دل برآيد بر دل مي نشيند»شعار مرحله اول روايت فتح بوده که ازاستقبال خوب مردم برخوردار شد و در مرحله بعد بحث روايت و ساختار مطرح مي شود که موجب ارزشمندي اثر شده است. در روايات قصه هايي وجود دارد که موجب جذب بيننده مي شود.
*ما در حال حاضر مستندهاي خوبي هم داريم از جمله روايت فتح با ساختار جديد، اما چرا جذابيت سري اول کار را ندارد؟
**ديد مردم عوض نشده است، ولي در زمان گذشته جنگ بيشتر براي مردم قابل لمس بوده است، ديگر نکته ، فضاي جنگ وجود ندارد. کارهايي که در اين جا توليد شده به طور معمول از ساختار واحدي تشکيل شده است از جمله مستند بازسازي محض اثري از مرحوم ملاقلي پور به نام «گمنام آشنا» بود که بازسازي هاي بسيار خوبي هم دارا بوده است. ولي به طور طبيعي سلايق نسل ها با هم متفاوت است. جوانان امروز به اطلاعات بيشتري نيازمند هستند.
*شما به عنوان يک مستند ساز چه بيان و نگاهي را مي پسنديد؟
**ما بايد تمام ديدگاه ها را مورد ملاحظه قرار دهيم، و همه را در نظر بگيريم. و جوان امروزي نسبت به کساني که در گذشته و زمان جنگ بوده اند، اطلاعات بيشتري را خواهان هستند و اگر بخواهيم برنامه اي را براي نسل جنگ ديده و نسل جنگ نديده آماده کنيد کارمقداري با مشکل روبرو مي شود.
*نقش دانش تحقيق مستند سازي چگونه است؟
**رکن مهم مستند دانش تحقيق است، از طرفي مستند سازاني که با سازمان صدا و سيما قرارداد مي بندند، بودجه زيادي براي تحقيق ندارند و گاهي زمان هم محدود مي شود. و حمايت هاي نهادهاي هم چون سپاه و يا سازمان شرايط را بهتر مي کند. تحقيق نقش بسزايي در توليد کارهاي مستند را دارا مي باشد.
*مستند سازان ما تا چه حد توانستند ايثار و شهادت را منعکس کنند؟
**نوع قالب برنامه ها، احساسي بوده است، برنامه هاي احساسي داراي طيف خاصي است. اداي حق مطلب هم بسيار دشوار است.به همين دليل انتقال آن هم تا حدودي انجام شده است ولي زياده گويي هم موجب دلزدگي مخاطب مي شود.گاهي بدگويي ها هم موجب شده است که ماهيت موضوع روشن نشود. گاهي شاخ و برگ هاي اضافي هم موجب کليشه اي شدن موضوع مي شود و ما زندگي رزمندگان و شهدا را فراموش کرديم و به مقدار زيادي به جنگ پرداختيم . البته رسانه تلويزيون هم به اين موضوع دامن مي زند و همين توليد هم موجب ضرر شده است.
يکي ديگر از مشکلات مستند سازان عدم تمرکز مکاني است که در آن جا بتوان جوانب کار را بررسي کرد و اين موجب تداخل در کارها مي شود. اين عدم تمرکز باعث مي شود که موضوع ها تکراري کار شود و دليل آن مواضع کار مختلف است . همچنين فيلم سازان جديد کار خود را با جنگ شروع مي کنند و در نتيجه کارهاي توليدي از ساختار خوبي بهره مند نمي شوند و فقط راه را براي آنان ميسر مي کنند.
*در باره کار اخيرتان به نام «بمب هاي خوشه اي» چه صحبتي داريد؟
**موضوع آن مربوط به بمب هاي خوشه اي در لبنان مي باشد که حدود 4 ميليون و هشتصد هزار از اين نوع بمب ها را طي 72 ساعت پايان جنگ از اسرائيل گرفته اند که نشان مي دهد حدود يک ميليون و نيم از آن ها هنوز وجود دارد و خنثي نشده است و بقيه هم منفجر شده اند.
ما در طي اين تحقيقات با پسر بچه اي روبرو شده ايم که در روز تولد خود همراه با دوستان خود در مسير راه مجروح شده است. بمب هاي خوشه اي زندگي اين پسر را توصيف مي کند که اکنون در مراحل پاياني را طي مي کند.
مصاحبه از اميرحسين دهقاني خبرنگار سايت ساجد
**مستند در کشورها اساساً از بهاي کمي برخوردار است. بنابراين تفاوتي ميان مستند دفاع مقدس و مستند جنگ وجود ندارد و ظاهراً مسئولين هم دغدغه انجام دادن کار خوبي را هم ندارند اما اماکني چون مرکز گسترش سينمايي تجربي نگاه متفاوت تري را دارا هستند البته از طرفي بودجه آن ها هم محدود مي باشد. و طرح هايي که در آن جا پذيرفته مي شود بسيار محدود است. بدترين آن ها تلويزيون مي باشد زيرا که نگاه خيلي خوبي به مستند ندارد.به طوري که مرکز مستند سازي سيما هم منحل شد و کارهاي مستندي هم بوده است که به لحاظ ساختار توانسته باشد.
جايگاه خود را حفظ کرده باشد مانند روايت فتح که در زمان جنگ بوده و هنوز هم جايگاه خود را در بين مردم دارد. و بايد اضافه کرد که مردم از بيندگان خوب مستند جنگ هستند و حتي با کار خوب ارتباط هم برقرار مي کنند. با توجه به جمله قديمي «حرفي که از دل برآيد بر دل مي نشيند»شعار مرحله اول روايت فتح بوده که ازاستقبال خوب مردم برخوردار شد و در مرحله بعد بحث روايت و ساختار مطرح مي شود که موجب ارزشمندي اثر شده است. در روايات قصه هايي وجود دارد که موجب جذب بيننده مي شود.
*ما در حال حاضر مستندهاي خوبي هم داريم از جمله روايت فتح با ساختار جديد، اما چرا جذابيت سري اول کار را ندارد؟
**ديد مردم عوض نشده است، ولي در زمان گذشته جنگ بيشتر براي مردم قابل لمس بوده است، ديگر نکته ، فضاي جنگ وجود ندارد. کارهايي که در اين جا توليد شده به طور معمول از ساختار واحدي تشکيل شده است از جمله مستند بازسازي محض اثري از مرحوم ملاقلي پور به نام «گمنام آشنا» بود که بازسازي هاي بسيار خوبي هم دارا بوده است. ولي به طور طبيعي سلايق نسل ها با هم متفاوت است. جوانان امروز به اطلاعات بيشتري نيازمند هستند.
*شما به عنوان يک مستند ساز چه بيان و نگاهي را مي پسنديد؟
**ما بايد تمام ديدگاه ها را مورد ملاحظه قرار دهيم، و همه را در نظر بگيريم. و جوان امروزي نسبت به کساني که در گذشته و زمان جنگ بوده اند، اطلاعات بيشتري را خواهان هستند و اگر بخواهيم برنامه اي را براي نسل جنگ ديده و نسل جنگ نديده آماده کنيد کارمقداري با مشکل روبرو مي شود.
*نقش دانش تحقيق مستند سازي چگونه است؟
**رکن مهم مستند دانش تحقيق است، از طرفي مستند سازاني که با سازمان صدا و سيما قرارداد مي بندند، بودجه زيادي براي تحقيق ندارند و گاهي زمان هم محدود مي شود. و حمايت هاي نهادهاي هم چون سپاه و يا سازمان شرايط را بهتر مي کند. تحقيق نقش بسزايي در توليد کارهاي مستند را دارا مي باشد.
*مستند سازان ما تا چه حد توانستند ايثار و شهادت را منعکس کنند؟
**نوع قالب برنامه ها، احساسي بوده است، برنامه هاي احساسي داراي طيف خاصي است. اداي حق مطلب هم بسيار دشوار است.به همين دليل انتقال آن هم تا حدودي انجام شده است ولي زياده گويي هم موجب دلزدگي مخاطب مي شود.گاهي بدگويي ها هم موجب شده است که ماهيت موضوع روشن نشود. گاهي شاخ و برگ هاي اضافي هم موجب کليشه اي شدن موضوع مي شود و ما زندگي رزمندگان و شهدا را فراموش کرديم و به مقدار زيادي به جنگ پرداختيم . البته رسانه تلويزيون هم به اين موضوع دامن مي زند و همين توليد هم موجب ضرر شده است.
يکي ديگر از مشکلات مستند سازان عدم تمرکز مکاني است که در آن جا بتوان جوانب کار را بررسي کرد و اين موجب تداخل در کارها مي شود. اين عدم تمرکز باعث مي شود که موضوع ها تکراري کار شود و دليل آن مواضع کار مختلف است . همچنين فيلم سازان جديد کار خود را با جنگ شروع مي کنند و در نتيجه کارهاي توليدي از ساختار خوبي بهره مند نمي شوند و فقط راه را براي آنان ميسر مي کنند.
*در باره کار اخيرتان به نام «بمب هاي خوشه اي» چه صحبتي داريد؟
**موضوع آن مربوط به بمب هاي خوشه اي در لبنان مي باشد که حدود 4 ميليون و هشتصد هزار از اين نوع بمب ها را طي 72 ساعت پايان جنگ از اسرائيل گرفته اند که نشان مي دهد حدود يک ميليون و نيم از آن ها هنوز وجود دارد و خنثي نشده است و بقيه هم منفجر شده اند.
ما در طي اين تحقيقات با پسر بچه اي روبرو شده ايم که در روز تولد خود همراه با دوستان خود در مسير راه مجروح شده است. بمب هاي خوشه اي زندگي اين پسر را توصيف مي کند که اکنون در مراحل پاياني را طي مي کند.
مصاحبه از اميرحسين دهقاني خبرنگار سايت ساجد
لینک کپی شد
نظر شما
