پايداري در سوسنگرد

سوسنگرد به لحاظ تدارکات و امکانات اوليه در مضيقه و تنگنا است با فرا رسيدن شب، دشمن بخشي از نقاط اشغالي شهر را ترک و تمام توان خود را معطوف به گلوله باران سنگين شهر مي کند نبرد در ساختمان هاي ورودي سوسنگرد حتي هنگام شب، سنگين گزارش مي شود.



پس از مقاومت ۴۵ روزه خرمشهر، نبردهاي پايداري در سوسنگرد نقشه هاي بعثي ها در تصرف مرکز خوزستان و تسلط بر منابع نفتي اين استان را خنثي کرد

در استراتژي  ارتش بعثي عراق، جبهه دشت آزادگان به مثابه يک لقمه راحت تعريف شده بود. نادر دريابان، پژوهشگر دفاع مقدس در اين خصوص مي گويد: نبردهاي حساس در خوزستان در ارتش بعثي صدامي در ۳ جبهه تعريف و برنامه ريزي شده بود که به جبهه هاي جنوبي، شمالي و مياني قابل تقسيم است. وي گفت در جبهه شمالي که از مرزهاي دشت عباس و کرخه برنامه ريزي شده بود دشمن بعثي انديمشک و دزفول به ويژه جاده هاي ارتباطي و تدارکاتي به مرکز و جنوب استان و پايگاه هوايي دزفول را هدف قرار داده بود. در جنوبي ترين جبهه نيز خرمشهر سرپل تصرف شهر نفتي مهم و جزيره اي شکل آبادان و هم چنين از جمله مسيرهاي پيش روي دشمن براي حرکت به سوي اهواز و ماهشهر به شمار مي رفت جبهه مياني که در منطقه عمومي دشت آزادگان متمرکز شده بود ماموريت فشار بر مرکز استان قطع مسيرهاي شمالي و جنوبي خوزستان، تسهيل پيش روي نيروهاي عراقي براي تصرف هرچه سريع تر خوزستان و تسلط بر چاه هاي نفتي اطراف اهواز در برنامه ريزي  تصرف جبهه هاي مياني تعريف شده بود براساس اسناد به دست آمده از ارتش عراق، دشت آزادگان يک دست ترين منطقه خوزستان به لحاظ ترکيب جمعيتي از عرب زبان ها و عشاير عرب بود و عراق در قبل از آغاز جنگ به کمک ضد انقلاب وابسته به خود و قاچاقچيان اسلحه و مشروب، که عوامل اصلي بمب گذاري ها در خطوط نفتي خوزستان نيز در سال هاي بعد از انقلاب به شمار مي رفتند سرپلي هموار و آسان براي حضور ارتش عراق در اين منطقه بودند اما آن چه در حوادث روزهاي آغاز جنگ در اين منطقه گذشت، نشان داد محاسبات ارتش عراق چقدر اشتباه بوده است که آنان به ويژه در سوسنگرد اسير مقاومت مردمي و نيروهاي نامنظم شهيد چمران و مرداني هم چون مرحوم حجت الاسلام والمسلمين ابوترابي شدند.دشمن بعثي پس از اشغال بستان در حالي که سعي داشت از ۲ سمت شمال کرخه و جاده بستان به سوسنگرد پيش روي کند يک واحد خود را صبح روز ۲۳ مهرماه ۱۳۵۹ از شمال کرخه نور(کور) به طرف جاده حميديه به سوسنگرد پيش برد و آن را مسدود کرد اما با اجراي آتش توپ خانه نيروهاي ايراني واحدهاي عمل کننده دشمن عقب نشيني کردند و پس از چندي دشمن دوباره آماده پيش روي شد که نيروهاي سپاه پاسداران به مقابله با آنان پرداختند با انهدام ۶ دستگاه تانک دشمن، متجاوزان بعثي مجبور به عقب نشيني دوباره شدند در اين درگيري ۴ تن از نيروهاي مدافع سپاه به شرف شهادت نايل آمدند. دشمن که قصد داشت علاوه بر شمال و غرب از سمت شرق نيز سوسنگرد را مورد تهديد قرار دهد به تلاش خود براي تصرف جاده حميديه به سوسنگرد ادامه داد و در تاريخ ۲۷/مهر / ۱۳۵۹ دوباره به سوي اين جاده هجوم برد. اما بازهم مقاومت مانع پيش روي دشمن شد و با دادن تلفات سنگين ناچار به عقب نشيني شدند عراقي ها که موفق نشده بودند جاده را اشغال کنند به فشار و پيش روي خود از سمت شمال و غرب سوسنگرد ادامه دادند طوري که از ساعت ۱۸ همين روز (۲۷) نيروهاي بعثي از تپه هاي «ا...اکبر» به طرف سوسنگرد حرکت کردند و در کنار رود کرخه و در فاصله ۲ کيلومتري شمال سوسنگرد مستقر شدند از سمت غرب هم نيز دشمن از منطقه سابله حرکت کردند و در روز بعد (۲۸ مهرماه) تا منطقه دهلاويه (۱۲ کيلومتري سوسنگرد) پيش روي کردند ساعاتي پس از آن نيروهاي مدافع جمهوري اسلامي ايران با حمله به قواي تا دندان مسلح دشمن مستقر در شمال سوسنگرد تعدادي از نيروها و بخشي از تجهيزات آن ها را منهدم کردند دشمن در روز ۲۹ مهرماه با پشتيباني ۲۰ تانک از سمت تپه هاي «ا... اکبر» به طرف مواضع نيروهاي خودي هجوم آوردند و آن ها را با آتش سنگين مجبور به عقب نشيني کردند اين روند با پيش روي دشمن از ۱۵ آبان ماه ۱۳۵۹ به سمت سوسنگرد آغاز شد دشمن از سمت غرب با استعداد ۷ دستگاه تانک به همراه نيروهاي پياده از طريق پل سابله قصد تصرف دهلاويه و پيش روي به سوي سوسنگرد را داشت که با مقاومت مدافعان اين منطقه مجبور به عقب نشيني شد در شرق سوسنگرد نيز نيروهاي پياده بعثي با حمايت ۱۵ دستگاه تانک و نفربر از سمت «حمودي سعدون» به طرف جاده حميديه به سوسنگرد حرکت کردند اين اقدامات دشمن هم زمان با زير آتش قرار دادن جاده در حوالي کوت سيد نعيم صورت گرفت که نتيجه آن باعث جلوگيري از هرگونه تردد بود از سوي ديگر مقاومت سخت رزمندگان اسلام و آتش پشتيباني نيروهاي خودي که از منطقه حميديه صورت مي گرفت مانع از ادامه پيش روي دشمن شد در همين حال بعثي هاي متجاوز با آگاهي از حضور جمعي پرشکوه مدافعان در شهر سوسنگرد به گلوله باران اين منطقه پرداخت که تعدادي از خانه هاي مسکوني مردم بي گناه و عرب سوسنگرد طعمه تجاوز طلبي و تخريب دشمن شد اين گلوله باران باعث شد تا مردم اقدام به تخليه شهر کنند. چرا که دشمن اصرار در کشتن مردم بي دفاع در شهر به وسيله آتش توپخانه را داشت ورق اين جنگ نابرابر با حضور تيزپروازان نيروي هوايي و هوانيروز و بمباران اهداف و جنگ افزارهاي دشمن در اين منطقه برگشت و تلفات سنگيني به بعثي وارد آمد تا آن ها بدانند که فتح سوسنگرد به راحتي آب خوردن نيز نيست. حملات متجاوزين بعثي در روزهاي بعد نيز ادامه پيدا مي کند در جريان يکي از اين حملات که در تاريخ ۱۹ مهرماه ۱۳۵۹ انجام شد نيروهاي پياده ارتش صدام معدوم با حمايت ۲۰ دستگاه تانک و نفربر از طرف سابله هجوم تازه اي را آغاز مي کنند، که با مقاومت حماسي نيروهاي خودي در روستاي دهلاويه روبه رو مي شوند و بازهم با تحمل تلفات مجبور به عقب نشيني مي شوند در اين عمليات دشمن صد کشته و ۸ دستگاه تانک انهدام شده را برجاي مي  گذارد از مدافعان شهر نيز ۱۰ تن به شهادت مي رسند دشمن شکست خورده نيز به تلافي تلفات سنگين خود، سوسنگرد را زير آتش شديد قرار مي دهد پس از اين واقعه از روز ۲۲ آبان ۱۳۵۹ فعاليت متجاوز بعثي در جبهه سوسنگرد شدت مي يابد و يگان هاي پياده دشمن با حمايت قواي زرهي، در پناه آتش توپخانه که از فراز تپه هاي ا...اکبر اجرا مي شد از طرف رودخانه سابله به طرف دهلاويه پيش روي مي کردند که نفوذ آنان با مقاومت مدافعان سوسنگرد متوقف مي شود و سپس مجبور به عقب نشيني برخي از ادوات آن ها به آن سوي رودخانه کرخه مي شود از ساعات اوليه روز ۲۳ آبان ۱۳۵۹ بعثي ها با آتش سنگين توپخانه و بمباران هوايي، سوسنگرد را به شدت کوبيدند و با وجود مقاومت شديد مدافعان، دشمن نزديک ظهر از سمت جنوب خود را به جاده حميديه به سوسنگرد مي رساند و پس از آن تا حوالي روستاي ابوحميظه در ۳ کيلومتري سوسنگرد پيش مي آيند دشمن بعثي وقتي به نزديکي روستا مي رسد ابتدا با تانک و نفربر آن را به محاصره در مي آورد سپس با يورش به روستا، در حدود ۵۰ نفر از مدافعان رزمنده را به اسارت در مي آورد و روستا را به  صورت کامل در تصرف مي گيرد مقاومت ۶ تن از مدافعان در اين روستا در يک کمين که منجر به هدف قرار گرفتن چند دستگاه تانک دشمن شد. دشمن را متوجه کمين اين مدافعان مي کند و با حجم آتش شديد خود اين سرافرازان را به شهادت مي رسانند.

در همين حال که مدافعان با ايثار و از جان گذشتگي در تمام محورهاي سوسنگرد مقاومت مي کردند بعثي هاي متجاوز با تجهيزات کامل و آتش پشتيباني توپخانه  و بالگردهاي تهاجمي به پيش روي خود ادامه مي دهد قواي بعثي ها در سمت غرب سوسنگرد از دو سوي سابله تهاجم خود را آغاز کردند و با حمايت ۴۰ دستگاه تانک و خودرو از طرف دهلاويه که در اين زمان خط مقدم مدافعان سوسنگرد و دشمن بعثي بود به سمت سوسنگرد پيش مي آيند در روزي که تعدادي از مدافعان سوسنگرد در خون خود مي غلتند با فرا رسيدن شب و کاهش حملات دشمن، رزمندگان جان برکف با برجاي گذاشتن تعدادي از پيکرهاي شهدا به سمت سوسنگرد عقب نشيني مي کنند و به اين صورت سوسنگرد از همه سو (دهلاويه، تپه هاي ا...اکبر و ابوحميظه) محاصره مي شود سپاه پاسداران دشت آزادگان در اين نبرد نابرابر اعلام مي کند در حال حاضر هيچ راهي براي نجات زخمي ها و تخليه پيکرهاي شهيدان وجود ندارد مگر از طريق رودخانه که بايد قايق در اختيار باشد آتش دشمن سنگين تر از هميشه بر پيکره سوسنگرد شليک مي کند و هيچ گونه امکان نقل و انتقالي وجود ندارد در مقابل هرگلوله نيروهاي مدافع شهر، دشمن متجاوز صدها گلوله به سوي شهر شليک مي کند قواي عراقي سرمست از اين آتش و حمله ددمنشانه به سمت سوسنگرد پيش روي مي کند تا اين که در ساعت۱۶(۴ بعدازظهر) روز ۲۴ آبان ماه ۱۳۵۹ تعدادي از نيروهاي عراقي با حمايت ۱۰ دستگاه تانک وارد بخش شرقي شهر مي شوند در سمت غرب نيز نيروهاي عراقي علي رغم توقف هاي ناشي از مقاومت مدافعان ايراني به سمت سوسنگرد پيش مي آيند و اين درحالي است که مدافعان شهر با کمبود مهمات رو به رو مي شوند و رزمندگاني که براي کمک به منطقه اعزام شده بودند در منطقه گلبهار در ۱۲ کيلومتري شرق سوسنگرد مستقر مي شوند نظاميان عراقي در ساعت ۱۷ روز ۲۴ آبان از سمت غرب به ۴ کيلومتري شهر رسيده اند با پيش روي دشمن از سمت جنوب، جاده هويزه نيز مسدود مي شود و اين در حالي است که لحظه به لحظه تعداد شهدا افزايش مي يابد درتمام روز حتي يک بالگرد نمي توانست براي انتقال زخمي ها در شهر سوسنگرد فرود بيايد در تمام مدت شهر با انواع خمپاره و توپخانه دشمن متجاوز در هم کوبيده مي شود فرماندهان عراقي خوشحال از فتح جديدي که در پيش دارند لبخندهاي خود را به خنده هاي شيطاني تبديل مي کنند و منتظرند چکمه هاي تجاوز خود را بر روي خاک و آسفالت خيابان هاي سوسنگرد بکوبند و مرتب خبرهاي پيش روي خود را به ستاد مرکزي ارتش عراق مخابره کنند. مدافعان بلند همت سوسنگرد براي انتقال مجروحان مجبور بودند با تحمل مشکلات فراوان، آنان را به کنار رودخانه حمل کنند و از آن جا با قايق عبور داده، از طريق جاده خاکي به حميديه و سپس اهواز منتقل کنند.

از همين راه تعدادي از نيروهاي محاصره شده که تحمل فشار را از دست داده بودند شهر را ترک کردند در اين بين در آ خرين ساعت هاي روز، نيروهاي پراکنده در داخل و خارج شهر جمع آوري و سازماندهي شدند مرکز فرماندهي نيز به يکي از مساجد منتقل شد مدافعان سوسنگرد پس از سازماندهي از ساعت ۴ بامداد روز ۲۵ آبان ماه ۱۳۵۹ در گروه هاي ۹ نفري در نقاط حساس شهر استقرار يافتند در ساعت ۶ بامداد وضعيت سوسنگرد اين گونه گزارش و توصيف مي شود: نيروهاي دشمن از سمت بستان (شمال غربي شهر) در ۲ کيلومتري مستقر شده اند از سمت شمال نيز ۱۵ دستگاه تانک در ورودي شهر به کوبيدن مواضع مدافعان شهر مشغول اند و جنگ تن به تن به جنگ تن به تانک تبديل شده است و به شدت جريان دارد. دروازه شرقي سوسنگرد نيز به دست دشمن افتاده است مدافعان شهر هم از محل ورودي شهر به طرف ساختمان هاي داخل شهر عقب نشيني کرده اند در ساعت ۹ صبح همين روز نيروهاي عراقي وارد شهر شده، خيابان به خيابان جلو مي آيند و چند خيابان را در اختيار گرفته اند اکنون ۲۰۰ رزمنده در شهر در برابر بعثي هاي متجاوز مقاومت مي کنند در حالي که تعداد زيادي از آن ها شهيد و مجروح شده اند يک گزارش تکان دهنده از وضعيت شهر مي گويد ديوار فولاديني از تانک هاي دشمن اطراف سوسنگرد را محاصره کرده اند اين گزارش هم چنين از درگيري تانک هاي عراقي با تعدادي از نيروهاي ژاندارمري، سپاه، ارتش و بسيج خبر مي دهد که نتيجه آن انهدام ۶ دستگاه تانک بوده است که منجر به عقب نشيني نيروهاي زرهي و دشمن و سپس ورود نيروهاي پياده بعثي به سوسنگرد مي شود از سوي ديگر خبر از تلفات سنگين دشمن مي رسد و ۱۲ عراقي نيز اسير شده اند که بيرون بردن آن ها ممکن نيست در حالي که لحظه به لحظه بر تعداد شهدا، مجروحان و مدافعان نيز افزوده مي شود.

سوسنگرد به لحاظ تدارکات و امکانات اوليه در مضيقه و تنگنا است با فرا رسيدن شب، دشمن بخشي از نقاط اشغالي شهر را ترک و تمام توان خود را معطوف به گلوله باران سنگين شهر مي کند نبرد در ساختمان هاي ورودي سوسنگرد حتي هنگام شب، سنگين گزارش مي شود. شب هنگام دشمن براي تحکيم قدرت خود و تنگ تر کردن محاصره سوسنگرد، ۸۰ دستگاه تانک و خودرو به ظرفيت نظامي خود در اين منطقه اضافه مي کند در همين حال چند تانک عراقي به خود جرات داده و تا ۱۰ متري مسجد جامع شهر که مقر نظامي مدافعان سوسنگرد است پيش روي مي کند انهدام ۲ دستگاه تانک دشمن، پيش روي ديگر تانک ها را متوقف مي کند و اين در حالي است که بسياري از مدافعان احتمال زنده مازندران خود را نمي دهند پس به يکديگر آخرين وصايا را مي کنند تعدادي نيز منتظر نيروهاي کمکي هستند اما در آن سوي ميدان نبرد سنگين سوسنگرد، طرح شکستن محاصره سوسنگرد در جلسه اي با شرکت فرماندهان ارتش، سپاه و ستاد جنگ هاي نامنظم و نماينده حضرت امام در شوراي عالي دفاع و استاندار خوزستان آماده مي شود و براساس اين طرح حرکت اصلي از گلبهار به سوسنگرد (در دو طرف جاده) و حرکت فرعي از سمت سبحانيه انجام خواهد شد در اين طرح، مقاومت نيروهاي محاصره شده نيز که بخشي از توان نيروهاي عمل کننده به حساب مي آيد قرار شد در تک اصلي تيپ ۲ لشکر ۹۲ زرهي خوزستان، نيروهاي پاسدار و نيروهاي ستاد جنگ هاي نامنظم وارد عمل شوند. تک فرعي و پشتيباني نيز برعهده تيپ سوم لشکر ۹۲ زرهي گذاشته شد اين عمليات با استفاده از ۲ گردان از لشکر ۹۲ زرهي ارتش، ۲ گردان از نيروهاي سپاه پاسداران و يک گردان از نيروهاي ستاد جنگ هاي نامنظم شهيد چمران در ساعت ۶ و ۳۰ دقيقه روز ۲۶ آبان ماه ۱۳۵۹ آغاز مي شود.

در محور جاده حميديه به سوسنگرد هم زمان با اجراي آتش توپخانه روي عقبه دشمن، نيروهاي عمل کننده با پيش روي به موازات جاده، روستاي ابوحميظه را آزاد کردند و با حمايت دلاوران هوانيروز ارتش جمهوري اسلامي ايران تانک هاي عراقي را که مدافعان شهر را تحت فشار قرار مي دادند منهدم کردند. در نتيجه محاصره جنوب و شرق شهر شکسته شد و در ساعت ۱۱ اولين دسته از تانک هاي عراقي به سمت جنوب گريختند. در محور سبحانيه نيز رزمندگان اسلام موفق شدند دشمن را عقب برانند حالا ورق برگشته بود و سوسنگرد به پاس پايداري مدافعان اندکش نفس تازه مي کرد نيروهاي خسته از درگيري مداوم با ديدن رزمندگان تازه نفس از خوشحالي گريه مي کردند و همديگر را در آغوش مي کشيدند و خدا را با سجده شکر، تسبيح مي گفتند رزمندگان پرتوان اسلام به پاک سازي شهر مشغول شدند. علاوه بر مقرهاي نظامي، به بازار شهر، بيمارستان، ساختمان جهاد سازندگي و بسياري از منازل مسکوني خسارت ديده وارد شدند پيکرهاي مطهر ۸ تن از نيروهاي سپاه پاسداران که در جريان نبردهاي سنگين سوسنگرد تانک هاي دشمن از روي آن ها عبور کرده بودند گوياي نبردهاي خونين و ددمنشي دشمن بعثي بود در اين ميدان مقاومت ۸۰ تن از نيروهاي مدافع سوسنگرد در دفاع جانانه و خانه به خانه و خيابان به خيابان و در جنگي نابرابر به شهادت رسيده بودند حالا دشمن از جنوب سوسنگرد حدود ۱۰ کيلومتر و از غرب در حدود ۲ کيلومتر به عقب رانده شده بود دشمن از همين مواضع شهر را با تانک و خمپاره و توپخانه هدف قرار مي داد دشمن بعثي با وجود اين شکست که انتظار آن را هم نداشت باز هم از تحرک باز نماند و تعدادي از تانک هاي خود را از جبهه اهواز و کرخه کور به طرف سوسنگرد حرکت داد آن ها قصد داشتند با تجمع و تقويت نيروهايشان دست به حمله مجدد بزنند از اين رو قواي خودي نيز مواضع بعثي هاي کافر را در ناحيه حمودي سعدون زير آتش گرفتند با پايان يافتن برخي درگيري هاي پراکنده جاده حميديه به سوسنگرد از وجود دشمن پاک و راه تدارکاتي قواي اسلام نيز باز شد دشمن در جريان نبردهاي خونين سوسنگرد ۷۵۰ کشته و مجروح و ۴۵ اسير داد ۴۰ دستگاه تانک و خودروي نظامي اش منهدم شد و ۲ فروند هواپيما و بالگرد تهاجمي را هم از دست داد رزمندگان اسلام هم چنين ۲۵ دستگاه تانک و خودروي دشمن را نيز به غنيمت خود درآوردند دشمن مستاصل شده، پس از شکست خفت بار در سوسنگرد و ناکامي در تصرف شهر بارها تلاش کرد بار ديگر با سازماندهي عمليات، سوسنگرد را به محاصره و سپس اشغال در بياورد اما هيچ گاه نتوانست مقاومت مدافعان شهر را در هم بشکند و سوسنگرد سرود پايداري را تا پايان جنگ تحميلي با عزت زمزمه مي کرد. اسناد ارتش عراق پس از ناکامي در تصرف سوسنگرد به صورت مستقيم از شکست و مقاومت عجيب ايراني ها مي گويد آن ها از مقاومت اعراب منطقه در برابر صداميان به عنوان خيانت به امت خيالي عربي ياد مي کنند. مقاومت سوسنگرد در حالي در صفحه هاي زرين دفاع مقدس ماندگار شد که ياد سردار سرافراز جنگ هاي نامنظم «شهيد دکتر چمران» و مقاومت دليرانه او و نيروهايش هميشه در خاطره هاست و جاي تجليل دارد. در راه دفاع از سوسنگرد مرداني حماسه آفريدند که نامشان بر تارک افتخارات ملت ايران مي درخشد مرداني چون شهيدان رضا کشاورزيان، ربيعي، بسطامي، اسماعيل دقايقي، علي غيور اصلي، اصغر گندمکار، جليل شرفي و حبيب ا... ترابي و بسياري از گمنامان حماسه سوسنگرد در دفاع جانانه برابر دشمن بعثي متجاوز، جان بر کف در برابر تانک هاي روسي بعثي هاي عراق از مرزهاي اعتقادي و جغرافيايي اين سرزمين پرگهر دفاع کردند در سالروز شکست حصر و آزادي سوسنگرد، ياد وخاطره اين سرافرازان به ويژه شهيد چمران و شهيده ۱۱ساله «سهام خيام» که با دستان کوچکش و با سنگ به مقابله به تانک هاي بعثي رفت و مردم عرب زبان بي دفاعي را که قرباني خوي توحش فرزند جنون، صدام معلون شدند گرامي مي داريم توقف ماشين جنگي صدام در ۲ ماه اول جنگ پشت دروازه هاي خرمشهر و سوسنگرد باعث نجات خوزستان اين نقطه استراتژيک شد بعدها يکي از فرماندهان فراري ارتش صدام معدوم گفته بود که نبردهاي سوسنگرد و خرمشهر نشان داد ما حتي درک درستي از عرب هاي اين مناطق نداشتيم و مقاومت همين افراد باعث باخت ارتش عراق در ۸ سال جنگ با ايراني ها شد فتح سوسنگرد بعدها مقدمه فتح بستان و سپس هويزه تا مناطق مرزي شد سال ها پس از جنگ عشاير عرب دشت آزادگان در ديدار با مقام معظم رهبري در شهادتگاه شهيد چمران در دهلاويه شادي روز فتح سوسنگرد را با لبيک يا خامنه اي جشن گرفتند و آمادگي خود را در پاسداري خط اول مقاومت ملت ايران در برابر استکبار اعلام کردند. سوسنگرد در سالروز حماسه اش با ياد شهيدان، خاطرات مقاومت خود را مرور مي کند