نمایشگاه ۵۰ کارتونِ متفکرانه در نقد انحرافات و طبقه فرادست+ عکس
به گزارش خبرنگار فرهنگ دفاعپرس، نمایشگاه انفرادی «کارِتون را با ویرایش و پیرایش ارتقا دهید» با ۵۰ کارتون از محمدحسین نیرومند، در گالری خانه حوزه هنری برگزار شده است.
هنر از جنس تفکر واگراست
نیرومند در توضیح این نمایشگاه نوشته است؛ هدف اصلی من در بازاجرای این کارتون، بر سه نکته استوار بود. نخست اینکه کاراکترهای این کارتون را به شخصیتهایی که بدانها رسیدهام، تغییر دهم. دوم آنکه نحوه چیدمان شخصیتها باید در یک دایره محیطی شکل میگرفت؛ بنابراین انتظار میرفت شخصیتها در کنار هم یک دایره را شکل دهند، اما همانگونه که در تصویر دیده میشود، این اتفاق نیفتاده است. انسان شکلهای بلاتکلیف را دوست ندارد و ما به این نتیجه رسیدیم که نمیتوانیم دایرهای کامل اطلاق کنیم؛ در واقع با یک شکل مبهم روبهرو هستیم.
از قوانین مهم بصری، دو قاعده «طراحی» و «برجستهسازی» است. این قوانین به ما میگویند که تکلیف اشکال باید روشن گردد. بر همین اساس، در بازاجرا سعی کردم تا شکل دایره حاصل شود. در اجرای مجدد تلاش کردم با تغییر بخش انتهایی جمعیت، این اتفاق رخ دهد؛ هرچند جمعیت انتهای سخنرانی چندان به حرفهای سخنران گوش نمیدهند.
تأکید میکنم با این سه تغییر، کارتون را نهایی کردم، آن را پاسپارتو کرده و تحویل دوستان برگزارکننده نمایشگاه دادم.
چند روز پس از تحویل اثر، اما تازه متوجه شدم که شاید بتوان ایده این کارتون را پرورش داد. اگر چند محافظ، شخصیتها و مردم را از سخنران جدا کنند، ایده کاملاً رخ خواهد داد؛ چراکه آنها تلاش دارند فاصلهگذاری ایجاد کنند، در حالی که انتهای جمعیت پشتبهپشت و به پشت سخنران قرار دارند.
این متن را برای تأکید بر این نکته نوشتم که هنر از جنس تفکر واگراست. در کتاب «دستورالعملهای فیل آبی (برای ایدهیابی)» توضیح کاملی درباره تفکر واگرا ارائه دادهام. بر اساس این نوع تفکر، ایدهها قابلیت تکمیلتر شدن دارند؛ حتی آثاری که تصور میکنید کاملاً کاملاند.
این کارها لبخندی همراه با بغض دارند!
بهرام عظیمی، گرافیست و کارتونیست مطرح کشورمان، در حاشیه بازدید از نمایشگاه آثار محمدحسین نیرومند، با اشاره به سابقه آشنایی طولانی خود با این هنرمند، گفت: من از سال ۷۰ محمدحسین نیرومند را میشناسم و سالها با او همکاری داشتهام؛ به همین دلیل یک سابقه ذهنی مشخص از تفکرات و آثارش در ذهن داشتم، اما وقتی امروز به این نمایشگاه آمدم، متوجه شدم شاید حدود ۹۰ درصد از این آثار را تا به حال ندیده بودم و این برای من بسیار جالب و غافلگیرکننده بود.
وی افزود: تصور میکردم با مجموعهای از کارهای تکراری مواجه شوم، اما تنوع آثار و حجم کارها واقعاً چشمگیر بود. نیرومند کارتونیستی است که میتوان جلوی هر اثرش چند دقیقه ایستاد، فکر کرد و با آن ارتباط گرفت؛ این ویژگی در آثار او بسیار جذاب است. کارهای او با بسیاری از کارتونهایی که صرفاً برای خنداندن مخاطب ساخته میشوند، تفاوت دارد. در آثار نیرومند معمولاً با فضاهای شلوغ، جمعیت، مسئولان و موقعیتهای اجتماعی مواجه هستیم و به همین دلیل نمیتوان با یک نگاه ساده از کنار آنها عبور کرد.
عظیمی با اشاره به توضیحاتی که کنار برخی آثار نمایشگاه درج شده است، تصریح کرد: این توضیحات کار بسیار هوشمندانهای است؛ چرا که مخاطب در بسیاری از نمایشگاهها دوست دارد از هنرمند بپرسد ایده اثر چه بوده، اما اینجا پاسخها به شکلی ساده و روشن داده شده است. این نمایشگاه برای دانشجویان و جوانانی که قصد ورود به عرصه هنر را دارند، بسیار آموزنده است.
وی خاطرنشان کرد: آثار نیرومند شاید خندهدار نباشند، اما عمیقاً تأثیرگذارند؛ لبخندی همراه با بغض ایجاد میکنند. او کارتونیستی منحصربهفرد است و به نظر من، آثار قدرتمندی دارد که حتی در سطح جشنوارههای بینالمللی نیز شایسته توجه و جایزه هستند.
نمایشگاه نیرومند، خروجی عملیاتی تئوریهای کاریکاتور
آیدین مهدیزاده، دبیر دوسالانه کاریکاتور تهران و مدیرکل هنرهای تجسمی درباره نمایشگاه انفرادی محمدحسین نیرومند، گفت: این رویداد «خروجی عملیاتی» دغدغههای تئوریک نیرومند در زمینه ایدهیابی و خلق موقعیت کمیک است.
مهدیزاده با اشاره به غیبت کاریکاتور در گالریها و اقتصاد هنر، برگزاری این نمایشگاه را که شامل بازنگری و ارتقای آثار گذشته نیرومند است، اتفاقی کمنظیر و قابل تقدیر در فضای هنری کشور عنوان کرد.
آیدین مهدیزاده در پاسخ به سؤالی درباره حضورش در این نمایشگاه و اهمیت آن اظهار کرد: این نمایشگاه در واقع دغدغه ذهنیای است که استاد نیرومند سالهاست با آن درگیر بوده است. انتشار کتابهایی نظیر «فیل آبی» برای ایدهیابی و «چگونه موقعیت کمیک خلق کنیم» یا کتابهایی درباره مدیریت چشم مخاطب، نشان میدهد که ایشان با یک ذهن مهندسی شده به عرصه ایدهپردازی فکر میکنند.
دبیر دوسالانه کاریکاتور افزود: معمولاً آثار تئوریک ایشان یا جنس تئوری داشت یا مثالهایی از آثار دیگر بود. ما هیچوقت ندیدیم که استاد، خود دستورالعمل اجرایی را بدهد. این نمایشگاه به نوعی خروجی عملیاتی آن تئوریهاست و برای همین برای من بسیار جذاب بود؛ چرا که من کتابهای ایشان را در دانشگاه درس دادهام و دوست داشتم خروجی آن را ببینم. واقعاً چشمگیر است و مثل همیشه کارهای ایشان خیلی خوب است.
مهدیزاده که خود از همرشتهایها و شاگردان نیرومند محسوب میشود، گفت: من هم از سه چهار جهت از شاگردان ایشان هستم و از لحاظ دانشگاهی هم رشته ایشان بودهام و این برای من باعث افتخار است. در حوزه کاریکاتور سالها کار میکردم و هنوز هم دلم میخواهد کار کنم و از ایشان چیزهایی یاد گرفتهام. از لحاظ مدیریت هنری نیز ما افتخار داریم که امسال ایشان در شورای سیاستگذاری دوازدهمین دوسالانه کاریکاتور حضور دارند و این ارزش این رویداد را دوچندان میکند.
نقد کارتون متوجه فرادست است/ انحرافات را تذکر دادیم
همچنین محمدحسین نیرومند، کاریکاتوریست کشورمان، در گفتوگو با خبرنگار فرهنگ دفاعپرس، با اشاره به برگزاری نمایشگاه «کارِتون را با ویرایش و پیرایش ارتقا دهید»، اظهار داشت: این نمایشگاه در واقع حاصل بازنگری و ویرایش آثار گذشته من است. احساس کردم در این ۴۰ سال فعالیت حرفهای، ایدههایی داشتهام که هنوز ظرفیت بازاجرا و ارتقا دارند؛ چراکه به طور طبیعی هر هنرمندی با گذر زمان، هم از نظر فنی و هم از نظر شناخت و نگاه هنری رشد میکند.
وی افزود: حدود ۸۰ درصد آثار این نمایشگاه متعلق به سالهای گذشته است، اما در بازاجرای آنها تلاش کردم کیفیت فنی و هنری را ارتقا دهم و آثار را به جهان ذهنی امروز خودم نزدیکتر کنم. همچنین سعی داشتم عنصر کلیدی «خنده» و طنز را با استفاده از تکنیکهایی که امروز بهتر میشناسم، پررنگتر در کارها حاضر کنم.
نیرومند با اشاره به زمینههای اجتماعی شکلگیری آثار گفت: تاریخ درجشده ذیل هر اثر، زمان شکلگیری ایده و شرایط اجتماعی آن دوره را نشان میدهد. من بهعنوان فردی که اعتقاد قلبی به نظام جمهوری اسلامی دارم، در مقاطعی احساس کردم انحرافهایی در حال رخ دادن است و با زبان طنز تلاش کردم نسبت به این مسائل هشدار بدهم. به همین دلیل این آثار محدود به یک مقطع زمانی خاص نیستند و طنز سیاسی آنها قابلیت تکرار و بازخوانی در دورههای مختلف را دارد.
این هنرمند در ادامه با انتقاد از ضعف حمایت فرهنگی، خاطرنشان کرد: مشکل اصلی ما در حوزه فرهنگ، حمایت نکردن از تولیدکننده پیام است. تولید اثر وظیفه هنرمند است، اما انتشار و رساندن آن به مخاطب نیازمند یک سیستم فرهنگی قوی است؛ خلأیی که همچنان در کشور احساس میشود.
وی در پایان تأکید کرد: طنز ذاتاً باید طبقات فرادست و صاحبان قدرت را نقد کند، نه فرودستان جامعه؛ و نگاه انتقادی آثار من نیز متوجه کسانی است که مسئولیتهای اقتصادی، فرهنگی و سیاسی را بر عهده دارند، اما در انجام وظایف خود دچار کوتاهی میشوند.
به گزارش دفاعپرس، در مجموع، نمایشگاه «کارِتون را با ویرایش و پیرایش ارتقا دهید» را میتوان تلاشی جدی برای بازتعریف جایگاه کارتون و کاریکاتور در فضای هنری و فرهنگی امروز دانست؛ تلاشی که نشان میدهد این هنر، برخلاف تصور رایج، صرفاً ابزار شوخی و خنده نیست، بلکه ظرفیت بالایی برای نقد، هشدار و تأمل اجتماعی دارد. مجموعه آثار ارائهشده، مخاطب را با کاریکاتوری مواجه میکند که از دل تجربه، بازنگری و تفکر آگاهانه بیرون آمده و بهجای واکنشهای لحظهای، بر ایدهپردازی عمیق و ماندگار تکیه دارد.
چیدمان آثار، توضیحات همراه و تنوع موضوعی کارها، فضایی ایجاد کرده که مخاطب را به مکث، فکر کردن و ارتباط گرفتن با اثر دعوت میکند؛ ویژگیای که در بسیاری از نمایشگاههای کارتون کمتر دیده میشود. این نمایشگاه همچنین نشان میدهد بازگشت به آثار گذشته، اگر با نگاه انتقادی و ارتقایی همراه باشد، نهتنها تکرار محسوب نمیشود، بلکه میتواند به تولید معنا و خوانشهای تازه منجر شود.
از منظر فرهنگی، این رویداد یادآور ضرورت توجه دوباره به کاریکاتور بهعنوان رسانهای اثرگذار در نقد قدرت، انحرافات و رفتارهای نادرست اجتماعی است.
علاقهمندان برای بازدید از آثار میتوانند از ساعت ۱۰ تا ۱۸ به نشانی خیابان سمیه، نرسیده به خیابان حافظ، حوزه هنری، گالری خانه، مراجعه کنند.
انتهای پیام/ 121
