نقش شیخ طوسی در گسترش فرهنگ دعا در جوامع شیعه نقشی ویژه است

به گزارش خبرنگار فرهنگ دفاع‌پرس، حجت‌الاسلام محمودی، محقق و پژوهشگر دینی، در آیین چهارمین همایش سالانه «ستاد گسترش فرهنگ دعا» که امروز(یک‌شنبه) در آستان امامزاده صالح تجریش و با محوریت صحیفه سجادیه و تجلیل از شیخ طوسی (ره) برگزار شد، به تشریح ابعاد مختلف حیات علمی و شخصیتی شیخ طوسی پرداخت و اظهار داشت: حیات علمی شیخ طوسی را می‌توان به سه دوره اصلی تقسیم کرد؛ نخست دوران خراسان، سپس دوران بغداد و در نهایت دوران نجف اشرف. شیخ طوسی در سال ۳۸۵ هجری قمری به احتمال زیاد در طوس به دنیا آمد و در سال ۴۰۸ هجری قمری، در سن ۲۳ سالگی برای تکمیل تحصیلات به بغداد سفر کرد. وی در این شهر به مدت چهل سال اقامت داشت و پس از آشوب‌های سال ۴۴۸ هجری قمری بغداد را ترک کرده و به نجف اشرف مهاجرت کرد. شیخ طوسی در جوار مرقد امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) به مدت دوازده سال زیست و در سال ۴۶۰ هجری قمری در همان شهر به دیار باقی شتافت.

این محقق و پژوهشگر دینی در ادامه، شیخ طوسی را شخصیتی کم‌نظیر و حتی بی‌نظیر در میان عالمان شیعه معرفی کرد و افزود: عوامل مختلفی باعث رسیدن ایشان به این درجه از علم و تأثیرگذاری شده است. نخستین عامل، اخلاص و تقوای الهی شیخ طوسی و توسل بی‌چشم‌داشت ایشان به اهل بیت عصمت و طهارت (علیهم‌السلام) بود. همچنین همت والا و پشتکار شگفت‌انگیز او در کسب علم و تدریس و تألیف از دیگر عوامل مؤثر در موفقیت‌های علمی وی به شمار می‌رود. علاوه بر این، نبوغ فکری و استعداد سرشار ایشان در درک و تحلیل مسائل علمی و نیز بهره‌مندی از محضر استادان و مشایخ بزرگ، در رشد علمی ایشان تأثیرگذار بود.

وی همچنین با بیان اینکه شیخ طوسی در آغاز ورود به بغداد در سن ۲۳ سالگی، فقیهی مجتهد بود که این امر نشان از هوش و استعداد بالای ایشان بوده است، تصریح کرد: اساتید شیخ طوسی در بغداد نیز از بزرگان بی‌بدیل دوران بودند. نخستین استاد وی، شیخ مفید (قدس‌الله‌روحه) بود که شیخ طوسی به مدت پنج سال از محضر ایشان بهره‌مند شد. در این مدت، نخستین جلد از کتاب عظیم «تهذیب الاحکام» را تألیف کرد. پس از شیخ مفید، از محضر محدثان و عالمان بزرگی، چون ابن‌الصلت اهوازی، حسین بن عبیدالله غضائری و سید مرتضی علم‌الهدی استفاده کرد. سید مرتضی به مدت حدود بیست و هشت سال استاد اصلی شیخ طوسی بود و شیخ بسیاری از کتب وی را قرائت و سماع کرد. نکته مهم در این زمینه، هوشمندی شیخ طوسی در بهره‌برداری از محضر استادان کهنسال پیش از وفات ایشان بود تا از گنجینه‌های علمی آنان بهره‌مند شود.

حجت‌الاسلام محمودی ادامه داد: یکی دیگر از عوامل موفقیت شیخ طوسی، دسترسی گسترده به کتابخانه‌های مهم بغداد بود. وی از کتابخانه‌های شاخصی، چون «دارالعلم» شاپور بن اردشیر و کتابخانه شخصی سید مرتضی بهره برد که مجموعه‌ای بی‌نظیر از کتب اصولی و آثار اصحاب در خود جای داده بود. شیخ طوسی از این منابع قبل از نابودی برخی از این کتابخانه‌ها بیشترین بهره را برد.

این پژوهشگر و محقق دینی به آثار علمی بی‌نظیر شیخ طوسی اشاره کرد و گفت: شیخ طوسی در حوزه‌های مختلف اسلامی، بنیان‌گذار و الهام‌بخش بوده است. او در عرصه حدیث، دو کتاب «تهذیب الاحکام» و «الاستبصار» را تألیف کرد که به همراه «کافی» و «من لا یحضره الفقیه»، «کتب اربعه» شیعه را تشکیل می‌دهند. در فقه نیز، آثار مهمی، چون «النهایه» و «المبسوط» را از خود به یادگار گذاشت که فتاوای فقهی ایشان برای حدود دو قرن مرجعیت داشت. در اصول فقه، کتاب «العدّه فی اصول الفقه» با نظریات بدیع ایشان تألیف شد و در تفسیر قرآن، «التبیان فی تفسیر القرآن» را نوشت که اولین تفسیر جامع شیعی محسوب می‌شود. همچنین در کلام و اعتقادات، آثار برجسته‌ای، چون «تمهید الاصول»، «الاقتصاد» و «الهادی» از ایشان باقی مانده است.

وی گفت: شیخ طوسی همچنین در حوزه ادعیه و زیارات تأثیرات زیادی گذاشت و مهم‌ترین اثر ایشان در این زمینه، «مصباح المتهجّد و سلاح المتعبّد» (معروف به مصباح الکبیر) است که به طور جامع و مفصل به عبادات پرداخته و نقش ویژه‌ای در گسترش فرهنگ دعا در جوامع شیعه ایفا کرده است.

انتهای پیام/ 121