آخرین مرحلهی رقابت هستهای؛ از افشاگری آمریکا تا تکذیب چین
گروه بینالملل دفاعپرس: در تاریخ ۵ فوریه ۲۰۲۶، با انقضای پیمان «استارت جدید»، آخرین معاهده باقیمانده کنترل تسلیحات هستهای میان واشنگتن و مسکو نیز فروریخت و جهان برای نخستین بار پس از دههها بدون چارچوب قانونی برای محدود کردن تسلیحات هستهای دو ابرقدرت قرار گرفت.
اخیرا دولت آمریکا اتهام جدیدی را به جمهوری خلق چین در خصوص مسائل هسته ای وارد کرده است؛ انجام یک آزمایش هستهای محرمانه در ژوئن ۲۰۲۰ که به گفته مقامات واشنگتن، با استفاده از تکنیکهای پیشرفته پنهانسازی از چشم جامعه جهانی دور مانده است؛ این اتهام در حالی مطرح شده که «دونالد ترامپ» رئیس جمهور ایالات متحده آمریکا خواستار گسترش مذاکرات کنترل تسلیحات به چین شده و در عین حال، اعلام کرده دیگر تحت محدودیتهای یکجانبه قرار نخواهد گرفت و این در حقیقت به معنای فصل جدیدی از رقابت تسلیحات هستهای بین ایالات متحده آمریکا و جمهوری خلق چین است.
موشک های بالستیک قاره پیمای جمهوری خلق چین در رژه سال 2025 میدان تیان آنمن (منبع: سی ان ان)
اتهام آمریکا و واکنش جهانی
«توماس دینانو» معاون وزیر امور خارجه آمریکا در امور کنترل تسلیحات، روز جمعه در کنفرانس بینالمللی کنترل تسلیحات در وین اعلام کرد: دولت آمریکا از انجام آزمایشهای انفجاری هستهای توسط چین در سال ۲۰۲۰ آگاه است. وی تاریخ ۲۲ ژوئن ۲۰۲۰ را به عنوان زمان یک آزمایش هستهای پرقدرت از سوی چینیها نام برد و ادعا کرد که چین با استفاده از تکنیک «جداکردن لرزهای» (decoupling) (حفر حفرههای عظیم برای کاهش امواج لرزهای ناشی از انفجار) تلاش کرده فعالیتهایش را پنهان کند.
با این حال، سازمان معاهده جامع ممنوعیت آزمایشهای هستهای (CTBTO) با انتشار بیانیهای عنوان کرد که سیستم نظارتی بینالمللی آن هیچ انفجاری متناسب با ویژگیهای یک آزمایش هستهای در آن تاریخ را شناسایی نکرده است. «راب فلوید» دبیر اجرایی این سازمان، تأکید کرد: سیستم نظارتی آنها قادر به تشخیص انفجارهای بالای ۵۰۰ تن تیانتی است و تمام آزمایشهای کرهشمالی را بهدرستی رصد کرده است؛ در همین حال، «داریل کیمبال» مدیرعامل انجمن کنترل تسلیحات، اشاره کرد: ممکن است آزمایشهای بسیار کمقدرت (زیر ۵۰۰ تن) ممکن است از دید سیستمهای نظارتی پنهان بمانند.
چین در پاسخ، اتهامات آمریکا در خصوص دور جدیدی از آزمایش های هستهای را بهطور قاطع رد کرد. «لیو پنگیو» سخنگوی سفارت چین در واشنگتن، یادآور شد که پکن سیاست «عدم استفاده اولیه» از سلاح هستهای را دنبال میکند؛ استراتژی هستهای آن صرفاً دفاعی است و به ممنوعیت آزمایشهای هستهای پایبند میماند. وی همچنین خواستار پایبندی آمریکا به تعهدات بینالمللی و حفظ ثبات استراتژیک جهانی شد.
انقضای استارت جدید و آینده کنترل تسلیحات
جنگ لفظی مقامات آمریکا و چین در خصوص مباحث هستهای به اینجا ختم نشده و آمریکاییها مدعی هستند که در این زمینه متضرر شدهاند و از چین در انجام آزمایشات هستهای عقب افتاده اند. «دینانو» معاون وزیر امور خارجه آمریکا در این زمینه میگوید: تاریخ ۵ فوریه ۲۰۲۶ «پایان یک دوره» است و این روز نماد پایان «خودداری یکجانبه آمریکا» از توسعه تسلیحات هستهای است. وی می افزاید: آمریکا برنامههای مدرنیزاسیون نیروی هستهای خود را تکمیل خواهد کرد و در صورت نیاز، از ذخایر غیرمستقر سلاحهای هستهای برای مقابله با تهدیدات جدید استفاده خواهد کرد؛ هدف اعلامی واشنگتن، مذاکره برای یک معاهده جدید سهجانبه با مشارکت چین و روسیه است.
اما چالش اصلی در جلب نظر جمهوری خلق چین به میز مذاکره نهفته است؛ چین همواره استدلال کرده که تعداد سلاحهای هستهای آن (حدود ۵۰۰ کلاهک) در مقایسه با آمریکا و روسیه (هر کدام بیش از ۵۰۰۰ کلاهک) بسیار محدود است و بنابراین، ورود به مذاکرات سهجانبه منصفانه نیست. «متیو کرونیگ» عضو شورای آتلانتیک در این زمینه میگوید: این استدلال ممکن است پردهای برای اهداف بلندمدت پکن باشد؛ در حقیقت چین سرمایهگذاری عظیمی برای ساخت نیروی هستهای ابرقدرت انجام داده؛ نمیخواهد این دارایی را در مذاکرات به راحتی تسلیم کند.
در همین حال، کارشناسان هشدار میدهند که لغو محدودیتها و افزایش تسلیحات میتواند چرخه خطرناکی از رقابت تسلیحاتی را آغاز کند؛ «داریل کیمبال» از تحلیلگران بینالمللی حوزه تسلیحات هستهای در این زمینه میگوید: شکایت از نقض معاهده، مشکل را حل نمیکند؛ آمریکا باید با پیشنهاد مذاکرات دوجانبه واقعبینانه، راه را برای بازگشت به چارچوبهای بینالمللی هموار کند.
انقضای پیمان «استارت جدید» و اتهامات متقابل درباره آزمایشهای هستهای، جهان را به نقطه عطفی تاریخی در حوزه امنیت استراتژیک رسانده است. در عین حال که واشنگتن بر «مذاکره از موقعیت قدرت» تأکید دارد، پکن و مسکو از ورود به معاهدههای جدید سر باز میزنند و نظام بینالمللی کنترل تسلیحات در آستانه فروپاشی کامل قرار دارد. بدون همکاری سه قدرت هستهای اصلی، احتمال گسترش تسلیحات و بازگشت به دوران رقابتهای خطرناک دهههای ۵۰ و ۶۰ میلادی افزایش یافته است؛ لذا تنها راهحل ممکن، بازگشت به دیپلماسی واقعبینانه و پذیرش مسئولیت جمعی برای حفظ ثبات جهانی است؛ گامی که تاکنون هیچیک از بازیگران اصلی آمادگی آن را نشان ندادهاند. در دنیایی که مرزهای آزمایشهای هستهای محو شده و سیستمهای نظارتی در تردید قرار گرفتهاند، سکوت دیپلماتیک ممکن است گرانترین هزینه را بر جهان تحمیل کند و مسابقهها و چه بسا جنگ هستهای را رقم بزند.
انتهای پیام/281
