«جام جم ۱»؛ گام تازه رسانه ملی در عصر تغییرات ارتباطی

گروه فرهنگ دفاع‌پرس - اکبر صفرزاده؛ پرتاب ماهواره «جام‌جم ۱» به‌عنوان نخستین ماهواره زمین‌آهنگ طراحی‌شده برای سازمان صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران را می‌توان یکی از اتفاقات مهم در حوزه فناوری رسانه‌ای کشور دانست.

این پروژه در نگاه اول یک دستاورد فنی به نظر می‌رسد، اما در واقع ابعاد گسترده‌تری دارد و می‌تواند نشانه‌ای از تلاش برای تقویت زیرساخت‌های ارتباطی، کاهش وابستگی به دیگران و بازنگری در شیوه‌های پخش رسانه‌ای باشد. ماهواره‌های زمین‌آهنگ به دلیل موقعیت ثابت خود نسبت به زمین، گزینه‌ای مناسب برای پخش مداوم برنامه‌های رادیویی و تلویزیونی هستند. بسیاری از شبکه‌های جهانی سال‌ها است از چنین ماهواره‌هایی استفاده می‌کنند تا پوشش گسترده و پایدار داشته باشند. حالا با پرتاب «جام‌جم ۱»، به نظر می‌رسد صداوسیما قصد دارد زیرساخت‌های فنی خود را به سطحی بالاتر ارتقا دهد و کنترل بیشتری بر فرایند توزیع سیگنال‌های رسانه‌ای داشته باشند.

یکی از مهم‌ترین مزایای داشتن ماهواره اختصاصی، افزایش استقلال ارتباطی است. در سال‌های گذشته رسانه‌های ایرانی گاهی با محدودیت‌هایی در استفاده از ظرفیت‌های ماهواره‌ای خارجی روبه‌رو بوده‌اند. در چنین شرایطی، داشتن زیرساخت مستقل می‌تواند کمک کند که پخش برنامه‌ها کمتر تحت تأثیر فشار‌های خارجی قرار گیرد. این موضوع علاوه‌بر جنبه رسانه‌ای، از منظر امنیت ارتباطات نیز اهمیت دارد. با این حال نباید از چالش‌های چنین پروژه‌هایی هم غافل شد. طراحی، پرتاب و نگهداری یک ماهواره زمین‌آهنگ هزینه‌بر است و نیاز به مدیریت دقیق دارد.

همچنین اعلام شده که سیگنال‌های این ماهواره با تجهیزات خانگی قابل دریافت نیست و بیشتر برای ارتباطات حرفه‌ای و ایستگاه‌های زمینی طراحی شده است. این مسئله نشان می‌دهد که هدف اصلی شاید افزایش کیفیت و پایداری شبکه داخلی پخش باشد، نه جذب مستقیم مخاطبان جدید از طریق ماهواره. نکته جالب دیگر، تأکید بر «پخش تعاملی» در توضیحات این پروژه است.

دنیای رسانه در سال‌های اخیر تغییرات زیادی کرده و مدل‌های سنتی پخش یکطرفه دیگر به‌تنهایی پاسخگو نیاز مخاطبان نیستند. امروز کاربران انتظار دارند بتوانند در انتخاب و حتی تولید محتوا نقش داشته باشند. اگر فناوری جدید بتواند چنین بستری ایجاد کند، ممکن است صداوسیما به سمت مدل‌های جدیدتر رسانه‌ای حرکت کند. البته تحقق این هدف تنها به فناوری وابسته نیست و نیازمند تغییر در نگاه به تولید محتوا و ارتباط با مخاطب است.

از زاویه‌ای دیگر، همکاری با پایگاه فضایی بایکونور و استفاده از موشک روسی نشان می‌دهد که پروژه‌های فضایی همچنان بر پایه همکاری‌های بین‌المللی پیش می‌روند. این همکاری‌ها می‌توانند فرصتی برای انتقال تجربه و توسعه فناوری باشند، هرچند وابستگی به پرتابگر‌های خارجی یادآور این نکته است که مسیر رسیدن به استقلال کامل فضایی هنوز ادامه دارد. نباید فراموش کرد که ماهواره‌های پخش تلویزیونی همواره ابزار مهمی برای گسترش نفوذ رسانه‌ای و فرهنگی بوده‌اند.

حتی با وجود رشد اینترنت و شبکه‌های اجتماعی، ماهواره‌ها هنوز نقش مهمی در زیرساخت‌های پخش دارند، به‌ویژه در مناطقی که دسترسی به اینترنت پایدار محدود است یا در شرایط بحرانی که ارتباطات زمینی دچار اختلال می‌شوند بنابراین، داشتن ماهواره اخنصاصی می‌تواند ظرفیت جدیدی برای حضور رسانه‌ای در سطح منطقه‌ای فراهم کند؛ البته موفقیت آن وابسته به کیفیت محتوا و میزان ارتباط واقعی با مخاطبان خواهد بود. شایان ذکر است که زیرساخت‌های ماهواره‌ای می‌توانند مکمل رسانه‌های آنلاین باشند و در کنار اینترنت، شبکه‌ای پایدار برای انتقال داده و محتوا ایجاد کنند.

در مجموع، پرتاب «جام‌جم ۱» را می‌توان گامی مهم در مسیر تقویت زیرساخت‌های رسانه‌ای کشور دانست. با این حال، موفقیت واقعی این پروژه تنها به عملکرد فنی ماهواره بستگی ندارد، بلکه به این موضوع وابسته است که چگونه از این ظرفیت برای تحول در شیوه‌های پخش، افزایش تعامل با مخاطب و بهبود کیفیت محتوا استفاده شود. اگر این ماهواره تنها نقش یک ابزار فنی را داشته باشد، اثر آن محدود خواهد بود؛ اما اگر به فرصتی برای بازنگری در نگاه رسانه‌ای تبدیل شود، می‌تواند نقطه شروعی برای تغییرات جدی در آینده رسانه ملی باشد.

انتهای پیام/ 121