حجتالاسلام راجی: منشور روحانیت مسیر هویت حوزه را تثبیت و تمدن نوین اسلامی را ترسیم کرد
به گزارش دفاعپرس از خراسان رضوی، حجتالاسلاموالمسلمین «محمدحسین راجی» مدیر اندیشکده راهبردی سعداء، در همایش ملی منشور روحانیت با عنوان «بازاندیشی در مسئله التقاط و تبیین سیاستهای صیانتی» که شب گذشته در تالار قدس حرم مطهر رضوی برگزار شد، با اشاره به تفاوت جلسه امسال با نشستهای سالهای گذشته، اظهار داشت: نزدیک به ۳۵ سال پس از پیام مهم امام خمینی (ره) در منشور روحانیت، رهبر معظم انقلاب اسلامی به مناسبت صدمین سالگرد تأسیس حوزه علمیه قم، خطاب به اساتید، علما و طلاب نامهای دیگر نوشتند که حاوی نکات راهبردی مهمی است.
وی با بیان اینکه نخستین نکته، مربوط به ماهیت کلان این دو نامه است، تصریح کرد: امام راحل در منشور روحانیت، مانیفست هویتی و دفاعی حوزه علمیه و طلاب را تبیین کردند، اما رهبر معظم انقلاب اسلامی نقشه راه حکمرانی و تمدنی را ترسیم میکنند. آنچه در منشور امام خمینی (ره) ناظر به هویت و دفاع از حوزه علمیه بود، در پیام رهبر معظم انقلاب اسلامی به نقشه راه حکمرانی و رسیدن به تمدن نوین اسلامی امتداد یافته است.
مدیر اندیشکده راهبردی سعداء ادامه داد: در جایگاه این دو نامه در نقشه انقلاب و مسیر تمدنی نیز میتوان گفت منشور روحانیت امام خمینی (ره)، منشور هویت حوزه علمیه است، اما نامه رهبر معظم انقلاب اسلامی، نقشه تمدنی حوزه به شمار میرود. از حیث مرحله تاریخی نیز حضرت امام در منشور روحانیت، در دوران تثبیت انقلاب به اثبات حقانیت میپردازند، اما مقام معظم رهبری تکالیف عملیاتی را بیان میکنند؛ زیرا اکنون باید از مرحله حقانیت به مرحله اجرا و تحقق برسیم.
حجتالاسلام راجی با اشاره به تفاوت تمرکز دو پیام بر نوع تهدیدها خاطرنشان کرد: بنیانگذار کبیر انقلاب اسلامی بهصورت مفصل درباره دشمن درونی سخن میگویند؛ مسائلی که همچون موریانه میتواند حوزه علمیه را از درون تهدید کند؛ از جمله تحجر، التقاط و سکولاریسم. در مقابل، مقام معظم رهبری علاوه بر این مباحث، بر مسئله «ناکارآمدی» بهعنوان تهدید امروز حوزه تأکید میکنند و میفرمایند امروز کارکرد حوزه باید کارکردی تمدنی باشد و دشمنِ پیشروی ما، دشمن کارکردی است.
وی ادامه داد: نوع تهدید اصلی در نگاه امام راحل، خیانت از درون حوزه است، اما رهبر معظم انقلاب اسلامی از «انفعال» بهعنوان تهدید اساسی یاد میکنند؛ اینکه طلبه یا استاد دچار کمتحرکی علمی و بیتفاوتی شود. به تعبیر ایشان، حذف شدن از رقابتهای تمدنی جهانی نگرانی امروز است، در حالی که نگرانی امام، خنجر از پشت و خیانت درونی بود.
مدیر اندیشکده راهبردی سعداء تصریح کرد: امام، چالش رفتاری را دشمنی فعال علیه تفکر انقلابی میدانند، اما رهبر معظم انقلاب اسلامی بیتفاوتی منفعلانه را خطر امروز معرفی میکنند؛ یعنی عدم احساس مسئولیت طلبه نسبت به نیازهای جامعه. جامعه امروز نیازهایی در حوزه بانکداری اسلامی، مسائل اقتصادی، امور خانوادگی و سایر عرصهها دارد و پرسش این است که آیا حوزه و طلاب نسبت به این نیازها فعال هستند یا منفعل؟ این همان نگرانی اصلی است که باید نسبت به آن هوشیار باشیم.
حجتالاسلام راجی با بیان اینکه هدف غایی منشور روحانیت امام، سوق دادن روح حوزه به سمت انقلابی بودن است، ابراز داشت: رهبر معظم انقلاب اسلامی در امتداد همان مسیر، بر کارآمدی برای دنیای مدرن تأکید میکنند و در واقع، منشور روحانیت امام راحل را تکمیل میکنند. این دو پیام باید مکمل یکدیگر دانسته شوند.
وی سه اصل مشترک در این دو نامه را مورد اشاره قرار داد و گفت: نخستین اصل، تأکید بر اجتهاد جواهری است. امام و رهبری معظم دغدغه دارند که به نام دنیای جدید و مدرن، اجتهاد جواهری و فقه سنتی کنار گذاشته نشود.
مدیر اندیشکده راهبردی سعداء خاطرنشان کرد: دومین اصل، مرجعیت مردم است؛ امام تأکید میکنند روحانیت باید پناه مستضعفان باشد و مقام معظم رهبری میفرمایند حوزه باید قوت قلب مردم باشد. هرجا حادثهای رخ میدهد، حضور طلبه مشهود است و باید بتوانیم در هر جایگاهی که هستیم، گرهی از کار مردم باز کنیم.
مدیر اندیشکده راهبردی سعداء در بخش دیگری از سخنان خود به پیامدهای حذف معنویت در غرب اشاره کرد و اظهار داشت: سکولاریسم و اومانیسم با کنار گذاشتن دین از عرصه عمومی، وعده آزادی و رفاه دادند، اما امروز با افزایش آمار خودکشی، فروپاشی خانواده و گسترش بحرانهای روحی و اجتماعی مواجه هستند. در برخی کشورها حتی موضوع «تنهایی» به یک مسئله ملی تبدیل شده و ساختارهای رسمی برای رسیدگی به آن شکل گرفته است.
این کارشناس دینی با استناد به کلامی از امیرالمؤمنین حضرت علی (علیهالسلام) در نهجالبلاغه مبنی بر اینکه انسان رشد را زمانی میشناسد که سرنوشت ترککنندگان آن را ببیند، تأکید کرد: اگر معنویت از زندگی حذف شود، نتیجه آن در آمارهای اجتماعی و وضعیت خانوادهها آشکار خواهد شد. این واقعیتها باید برای نسل جوان تبیین شود تا غرب به قبله آمال تبدیل نشود.
حجتالاسلام راجی در ادامه به موضوع دموکراسی غربی پرداخت و اظهار داشت: غرب همواره دموکراسی را از افتخارات خود معرفی کرده است، اما در عمل، در موارد متعددی در امور داخلی کشورهای دیگر مداخله کرده است. نمونههایی از مداخلات آمریکا در کشورهای مختلف، از جمله ایران و برخی کشورهای آمریکای لاتین، در اسناد و کتابهای منتشرشده مورد اشاره قرار گرفته است.
وی همچنین با اشاره به برخی اسناد تاریخی منتشرشده از سوی آمریکا و انگلیس در دهههای گذشته درباره منطقه، ادامه داد: این اسناد نشان میدهد که در برهههایی، طرحهایی برای هدف قرار دادن زیرساختهای نفتی منطقه مطرح بوده است.
به گفته مدیر اندیشکده راهبردی سعداء، این موارد نشاندهنده فاصله میان ادعاهای دموکراسیخواهانه و رفتارهای عملی قدرتهای غربی است.
حجتالاسلام راجی با بیان اینکه جمهوری اسلامی الگوی «مردمسالاری دینی» را مطرح کرده است، تصریح کرد: این الگو نه دموکراسی لیبرال غربی است و نه دیکتاتوری شرقی، بلکه مبتنی بر رأی مردم در چارچوب آموزههای دینی است.
وی یادآور شد: حوزههای علمیه و نخبگان فکری باید با تبیین دقیق و مستند، این الگو را برای افکار عمومی داخلی و خارجی تشریح کنند.
مدیر اندیشکده راهبردی سعداء در ادامه با اشاره به مفهوم «توسعه و رفاه اجتماعی» تصریح کرد: ما توسعه به معنای رایج غربی را قبول نداریم؛ جمهوری اسلامی مفهومی مترقیتر از توسعه را ارائه کرده و آن «پیشرفت» است. در الگوی توسعه غربی، عدالت و معنویت ذبح میشود، اما در پیشرفت اسلامی، اساس بر عدالت است و معنویت هرگز قربانی نمیشود.
حجتالاسلام راجی گفت: کافی است وضعیت بیخانمانها در کشورهای مختلف دنیا را مشاهده کنید تا روشن شود این مدل توسعه چه دستاوردی برای بشریت داشته است.
وی در ادامه با اشاره به موضوع آزادی زن و حمایت از حقوق زن و کودک ابراز داشت: امروز به نام دفاع از حقوق زنان، فجایع بزرگی در غرب رخ میدهد.
مدیر اندیشکده راهبردی سعداء با طرح این پرسش که مهمترین عامل مرگ زنان باردار در آمریکا چیست، بیان داشت: برخلاف تصور عمومی که عواملی مانند بیماری، فشار خون، استرس یا تصادف را مطرح میکند، آمارها نشان میدهد قتل توسط شریک زندگی از عوامل اصلی مرگ این زنان است.
حجتالاسلام راجی همچنین به کتاب «اعترافات یک جنایتکار اقتصادی» نوشته جان پرکینز اشاره کرد و یادآور شد: در این کتاب، نویسنده به تشریح چگونگی متقاعد کردن کشورها برای دریافت وامهای کلان و سپس گرفتار شدن در چرخه بدهی و وابستگی میپردازد.
وی تصریح کرد: سکولاریسم مورد دغدغه رهبر معظم انقلاب اسلامی و التقاطی که امام خمینی (ره) در منشور روحانیت نسبت به آن هشدار دادند، زمانی شکل میگیرد که انسان مرعوب غرب شود. اگر واقعیتهای غرب بهصورت تهاجمی و مستند برای مردم تبیین شود، فضا تغییر خواهد کرد و حوزههای علمیه بهجای حرکت به سمت سکولاریسم یا انفعال، با رویکردی فعال و نقادانه به مبانی تمدن غرب خواهند پرداخت.
حجتالاسلام راجی سومین اصل مشترک را نفی التقاط و سکولاریسم دانست و ابراز داشت: امام خمینی (ره) مسئله التقاط را برجسته میکنند و رهبر معظم انقلاب اسلامی نسبت به سکولاریسم هشدار میدهند. سکولاریسم به معنای جداسازی دین از عرصههای اجتماعی و سیاسی است و التقاط نیز به معنای آمیختن فقه با عناصر بیگانه، که هر دو پدیده از مرعوب شدن در برابر غرب و شیفتگی نسبت به آن ناشی میشود.
وی گفت: گاه ممکن است فردی متدین و حتی اهل تهجد باشد، اما در عرصه اندیشه، مرعوب غرب شود. در غرب نوعی ارائه و بستهبندی جذاب وجود دارد؛ حتی مبانی سست را در قالبی زیبا عرضه میکنند، در حالی که ما بهترین محتوا، آیات، روایات، فقه و اصول را در اختیار داریم، اما در شیوه ارائه ضعف داریم.
مدیر اندیشکده راهبردی سعداء با اشاره به نقش کلمات در شکلدهی به افکار عمومی بیان داشت: یک واژه یا اصطلاح میتواند بسیاری از مشکلات را حل کند یا برعکس، مشکلات فراوانی بیافریند. در علوم شناختی از مفهومی به نام «سوگیری قافیهای» یاد میشود؛ یعنی اگر جملهای با قافیه و آهنگ زیبا بیان شود، تأثیر آن بر مخاطب بیشتر خواهد بود. در حوزه تبلیغات نیز دیده شده است که نحوه بیان یک پیام، تا چه اندازه در رفتار مخاطب اثرگذار است.
حجتالاسلام راجی ادامه داد: دشمن در این عرصهها قوی عمل میکند و مبانی خود را با هنرمندی عرضه میکند، در حالیکه ما گاه برای یک منبر نیز نمیتوانیم تیتر مناسبی انتخاب کنیم و انتظار داریم سخن ما بیشترین اثر را داشته باشد. کلمه اثرگذار است و حتی میتواند قانون را تغییر دهد.
وی در ادامه سخنان خود با اشاره به نقش گفتمانسازی رهبر معظم انقلاب اسلامی در تحولات فکری و فرهنگی کشور اظهار داشت: در فتنه سال ۱۳۸۸، ایشان شورشهای خیابانی را با تعبیر «فتنه» نامگذاری کردند و از مدافعان انقلاب اسلامی با عنوان «عمار» یاد کردند؛ همین نامگذاریها تأثیر عمیقی در فضای عمومی جامعه بر جای گذاشت.
مدیر اندیشکده راهبردی سعداء افزود: تعبیر «غرب آسیا» به جای خاورمیانه، «اقتصاد مقاومتی»، «شبیخون فرهنگی»، «ناتوی فرهنگی» و «جهاد تبیین» از جمله مفاهیمی است که از سوی رهبر انقلاب مطرح شد و هر یک در مقطع خود، جهتدهنده فضای فکری و گفتمانی کشور بود. این نامگذاریها صرفاً واژهپردازی نبود، بلکه چارچوبسازی مفهومی برای مواجهه با مسائل اساسی کشور و جهان اسلام به شمار میرفت.
حجتالاسلام راجی در ادامه با طرح این پرسش که چه عاملی جامعه را به سمت سکولاریسم و التقاط سوق میدهد، تصریح کرد: یکی از مهمترین عوامل، جذابیت ظاهری غرب است. غرب با نوعی ریاکاری سیستماتیک، تصویری غیرواقعی از خود ارائه میداد و همین تصویرسازی، آن را در نگاه برخی جوامع جذاب جلوه میداد و زمینه گرایش به سکولاریسم و التقاط را فراهم میکرد.
افول گفتمان غرب و ضرورت رویکرد تهاجمی
وی با بیان اینکه امروز شرایط تغییر کرده است، گفت: ما در دورهای قرار داریم که دیگر در موضع دفاعی نیستیم. تشت رسوایی ریاکاری غرب از بام افتاده و بسیاری از ادعاهای آن برای افکار عمومی جهان باطل شده است. امروز حوزههای علمیه باید با رویکردی فعال و تهاجمی وارد میدان شوند و نهتنها برای مردم خود، بلکه برای افکار عمومی جهان تبیین کنند که مدل سکولاریسم غربی به بنبست رسیده و گفتمان قرآن و اهلبیت (علیهمالسلام) ظرفیت اداره جهان را دارد.
مدیر اندیشکده راهبردی سعداء با اشاره به ادعای حقوق بشر از سوی غرب تصریح کرد: مهمترین ادعای غرب در دهههای گذشته، دفاع از حقوق بشر بود، اما امروز همین ادعا با استانداردهای دوگانه همراه است. در جنگ اوکراین، در همان روزهای نخست، موج گسترده تحریمها علیه روسیه اعمال شد؛ از حذف این کشور از مسابقات ورزشی گرفته تا تحریم رئیسجمهور آن، حتی در برخی کشورها نمادها و آثار فرهنگی مرتبط با روسیه مورد محدودیت قرار گرفت.
این پژوهشگر تاریخ ادامه داد: در مقابل، در ماجرای حملات رژیم صهیونیستی به غزه، با وجود کشتار غیرنظامیان و هدف قرار دادن مراکز درمانی، خبری از تحریم و برخورد جدی دیده نشد. این همان استاندارد دوگانه در حوزه حقوق بشر است.
حجتالاسلام راجی با اشاره به موضوع آزادی بیان نیز خاطرنشان کرد: در ماجرای انتشار کاریکاتورهای موهن علیه پیامبر اسلام (صلیاللهعلیهوآله) در نشریه شارلی ابدو، دولت فرانسه آن را مصداق آزادی بیان دانست، اما همان نشریه در موضوعی دیگر با محدودیت و تعطیلی مواجه شد. همچنین در دانشگاههای آمریکا، برخی دانشجویان و اساتید به دلیل اعتراض به جنگ غزه با برخوردهای انضباطی مواجه شدند. این موارد نشان میدهد که آزادی بیان در غرب نیز با ملاحظات و خطوط قرمز جدی همراه است.
وی افزود: در عرصه هنر و سینما نیز نمونههایی از برخورد با هنرمندانی که مواضع انتقادی داشتهاند، قابل مشاهده است. این در حالی است که غرب خود را پرچمدار آزادی بیان معرفی میکند.
انتهای پیام/
