رسالتهای استاد در زمان جنگ
به گزارش گروه سیاسی دفاعپرس ـ محمدرضا مردانی مسئول سازمان بسیج اساتید کشور؛ در نگاه رهبر و امام شهید انقلاب اسلامی، شهید مصطفی چمران صرفاً یک فرمانده جنگ یا یک دانشمند برجسته نیست؛ بلکه نماد یک الگوی تمدنی است. الگویی که امروز تمام تمدن غرب را در برابر خود میبیند و با اقتدار در برابر آن ایستاده است. در توصیفی که از شخصیت او ارائه میشود، چمران تجسم «ترکیب علم، ایمان و مجاهدت» است؛ شخصیتی که در آن، تضادهای ساختگی میان علم و دین، عقل و عشق، یا سنت و پیشرفت از میان برداشته شده است. او دانشمندی در بالاترین سطوح علمی جهان بود، اما هنگامی که میدان دفاع از اسلام و ایران فرا رسید، بدون تردید آزمایشگاه و موقعیت علمی را رها کرد و در خط مقدم جهاد ایستاد. همین پیوند میان دانش و مسئولیت تاریخی، چمران را به الگویی ماندگار برای جامعه دانشگاهی تبدیل کرده است.
در شرایط کنونی که جمهوری اسلامی ایران با فشارهای فزاینده و تهدیدهای مستقیم از سوی ایالات متحده آمریکا و رژیم صهیونیستی مواجه است، بازخوانی این الگو تنها یک یادآوری تاریخی نیست؛ بلکه تبیین یک وظیفه است. در چنین بزنگاههایی، مسئله اصلی این است که نخبگان علمی جامعه چه نسبتی با میدانهای سرنوشتساز کشور برقرار میکنند. آیا دانشگاه صرفاً نهادی بیطرف باقی میماند، یا همچون الگوی چمران، در متن تحولات بزرگ ملی حضور فعال پیدا میکند؟ آیا استاد بعنوان پیشتاز و نماد دانشگاه تنها کرسی علمی را حفظ میکند یا اینکه پس از تبیین، برای پیکار بزرگ سلاح به دست میگیرد و همانند چمران دشمن را نشانه میرود؟
در بیانات رهبر و امام شهید انقلاب درباره شهید چمران، یکی از کلیدیترین مفاهیم «حضور» است. حضور در جایی که وظیفه اقتضا میکند و غایب نبودن در میدانهای سرنوشتساز. چمران شخصیتی نبود که در لحظه خطر به حاشیه برود. او در عین برخورداری از جایگاه علمی و مدیریتی، هنگامی که جنگ تحمیلی آغاز شد، مسئولیت رسمی را کنار گذاشت و در کنار رزمندگان در جبهه حاضر شد. این روحیه همان چیزی است که در فرهنگ بسیجی به عنوان شاخص اصلی شناخته میشود: مسئولیتپذیری فعال در برابر سرنوشت جامعه.
بر اساس این نگاه، استاد دانشگاه تنها انتقالدهنده دانش نیست. استاد میتواند شکلدهنده افق فکری نسل جوان باشد. در واقع دانشگاه یکی از مهمترین میدانهای تربیت نیروی انسانی برای آینده کشور است. اگر استادان در این میدان روحیه اعتماد به نفس ملی، مسئولیتپذیری و آمادگی برای دفاع از استقلال کشور را تقویت کنند، جامعه علمی به یکی از مهمترین پشتوانههای اقتدار ملی تبدیل خواهد شد.
در این خوانش، آمادگی معنایی وسیع مییابد و استاد و دانشجو را دوشادوش هم به میدان جنگ میآورد و ادراک جامعه نسبت به نقش آفرینی دانشگاه را متحول و متناسب با واقعیتهای میدانی میگرداند. در این میدان، اسلحه همانند قلم و کلام در دانشگاه، بعنوان ابزاری برای غلبه بر دشمن تلقی میگردد.
پیام رهبر و امام شهید انقلاب به همایش روز ملی بسیج اساتید در سال ۱۴۰۱ نیز همین حقیقت را تکمیل میکند. در آن پیام تأکید میشود که وظیفه استاد بسیجی صرفاً تعلیم نیست، بلکه پیشرفت علمی، نوآوری در دانش، تولید علم و آمیختن آموزش با اخلاق و تربیت نفسانی از جمله مسئولیتهای اوست. این نگاه نشان میدهد که نقش دانشگاه در منظومه فکری رهبر شهید انقلاب اسلامی، نقش یک نهاد پیشبرنده در عرصههای علمی، فرهنگی و اجتماعی است.
با توجه به این چارچوب، مسئولیت استادان در شرایط کنونی را علاوه بر تعلیم و آموزش و پژوهش میتوان در دو عرصه اساسی تحلیل کرد: نخست، میدان تبیین و آگاهیبخشی است. در دوران جنگهای ترکیبی، بخش مهمی از تقابلها در عرصه روایت و افکار عمومی شکل میگیرد. در چنین فضایی، استادان دانشگاه با توان تحلیل علمی و نگاه راهبردی خود میتوانند نقش مهمی در روشنگری جامعه و جلوگیری از شکلگیری یأس و سردرگمی ایفا کنند. تبیین، آگاهیبخشی و امیدآفرینی ارکان مهم مدیریت افکار عمومی است که اساتید در همه زمانها باید نسبت به آن هوشیار باشند. هر قدمی در این عرصه همانند میدان جنگ نظامی حیاتی و قدرت آفرین است.
اما عرصه دوم، آمادگی برای حضور عملی در دفاع از کشور است. الگوی شهید چمران نشان میدهد که دانشمند متعهد در صورت نیاز تنها به نقش نظری اکتفا نمیکند. او میتواند همزمان دانشمند، معلم، مدیر و در لحظه خطر، رزمنده باشد. این همان الگویی است که فرهنگ بسیجی از دانشگاه انتظار دارد؛ دانشگاهی که در آن علم با مسئولیت اجتماعی و تاریخی پیوند خورده است.
در چنین نگاهی، آینده دانشگاه ایرانی نه در انزوا از مسائل ملی بر اساس آرزویی که دشمن دارد، بلکه در حضور فعال در میدانهای بزرگ کشور رقم میخورد.
همانگونه که شهید چمران نشان داد، دانش و ایمان هنگامی به اوج اثرگذاری میرسند که در خدمت دفاع از عزت، استقلال و پیشرفت یکملت قرار گیرند. از این رهگذر است که چمران با ورود به جنگ و تشکیل گروههای چریکی جنگهای نامنظم را بنا نهاد و احیاگر جنگ نامتقارن در مقابل ارتشهای کلاسیک شد. استادان بسیجی و فرماندهان جنگ نرم امروز همانند شهید چمران در میدان جنگ سخت نیز بن بست شکن و رزمنده و پرچمدار و منادی جهاد و دفاع مقدس خواهند بود. اساتید متخصص در امور فنی و مهندسی به ویژه فناوریهای نوظهور در کمک به نیروهای دفاعی کشور پیش قدم باشند.
انتهای پیام/ 231
