تنگه هرمز؛ عوارضی ایران در گلوگاه تجارت جهانی

گروه بین‌الملل دفاع‌پرس: تنگه هرمز به عنوان قلب تپنده تجارت انرژی جهان، طی چهار هفته به طور هوشمند توسط ایران مدیریت شده است. کنترل هرمز نتیجه مستقیم تهدیدات و حملات تجاوزکارانه‌ای است که خاک ایران را هدف قرار داد و جنگ رمضان را تحمیل کرد.

در شرایط عادی، نفتکش‌ها یک‌پنجم تامین نفت و گاز جهان را از این آبراه باریک عبور می‌دادند و یک‌سوم کود‌های شیمیایی لازم برای تولید نیمی از غذای دنیا نیز با کشتی‌های فله‌بر از آن می‌گذشتند. طبق گزارش مرکز اطلاعات دریایی مشترک، پیش از درگیری روزانه ۱۳۸ کشتی از تنگه عبور می‌کرد، در حالی که از آغاز جنگ تا امروز  به زحمت همین تعداد کشتی کل مسیر را طی کرده‌؛ یعنی ترافیک به یک‌دهم کاهش یافته است. 

در این جنگ، بیش از ۲۰ کشتی در منطقه مورد حمله قرار گرفته است. نخستین نفتکش آسیب‌دیده، «اسکای‌لایت» با پرچم پالائو بود که در ابتدای ماه در سواحل عمان هدف قرار گرفت و کاپیتان و یک خدمه هندی آن جان باختند.

تحلیل‌گران «لویدز لیست» نیز تایید کرده‌اند که از ۲۲ مارس تاکنون هیچ کشتی آسیب جدی ندیده، اما حتی پس از پایان جنگ، بازگشت به الگوی عادی حمل‌ونقل ماه‌ها طول خواهد کشید. همین عدم اطمینان باعث شده حدود ۱۰۰۰ کشتی، عمدتا نفتکش و گازبر و همچنین کانتینربرها، در لنگرگاه یا بنادر بمانند و هیچ مالک کشتی‌ای حاضر به ریسک حرکت نباشد. سازمان بین‌المللی دریانوردی سازمان ملل (IMO) نیز به درستی نسبت به وضعیت ۲۰ هزار دریانورد گیرافتاده در خلیج فارس که در شرایط استرس‌زا با کمبود آذوقه مواجه‌اند، هشدار داده است. البته این بحران انسانی، نتیجه مستقیم جنگ تحمیلی بر ایران است.

در این میان، ایران با ابتکار هوشمندانه و کاملا مشروع، یک «کریدور امن» را در آب‌های سرزمینی خود ایجاد کرده است. تهران به صراحت به سازمان بین‌المللی دریانوردی و سازمان ملل اعلام کرده که تنها کشتی‌های دوست یعنی که در اقدامات تجاوزکارانه علیه ایران شرکت ندارند یا متعلق به آمریکا و رژیم صهیونیستی نیستند، اجازه عبور دارند. این کریدور شمالی، نزدیک ساحل ایران و بین جزیره لارک و سرزمین اصلی، به نیرو‌های سپاه پاسداران انقلاب اسلامی امکان تایید بصری کشتی‌ها و صدور مجوز را می‌دهد. 

تحلیل‌گران «لویدز لیست» این مکانیسم را «دروازه عوارض تهران» نامیده‌اند؛ اقدامی که ایران را به طور کامل قادر به نظارت و کنترل ترافیک دریایی کرده است. این دقیقا همان قدرتی است که مجله اکونومیست در طرح جلد اخیر خود به آن اشاره کرده و اعلام کرده که ایران قدرت کامل نظارت و مسدودسازی تنگه هرمز را بر عهده دارد. اکونومیست، به عنوان یکی از معتبرترین رسانه‌های اقتصادی جهان، با این پوشش تصویری، واقعیت ژئوپلیتیک را پذیرفته است: ایران نه تنها می‌تواند آبراه را ببندد، بلکه به دلیل موقعیت جغرافیایی منحصربه‌فردش در دو سوی تنگه، حق طبیعی دارد که پس از تجاوز آمریکا و رژیم صهیونیستی، رژیم حقوقی و حکمرانی جدیدی بر تنگه هرمز تعریف کند.

این حق، کاملا بر پایه اصول حقوقی بین‌المللی و دفاع مشروع استوار است. کنوانسیون ۱۹۸۲ حقوق دریاها، حق عبور بی‌ضرر را به رسمیت می‌شناسد، اما این حق مشروط به عدم تهدید امنیت ساحلی است. پس از حملات گسترده رژیم صهیونیستی و حمایت آمریکا که جنگ رمضان را به ایران تحمیل کرد، عبور کشتی‌های مرتبط با متجاوزان دیگر «بی‌ضرر» نیست. 

نابراین، ایران به عنوان کشوری که حاکمیتش نقض شده، حق دارد رژیم جدید حکمرانی را برقرار کند: الزام ثبت در کریدور امن، تأیید پیشین، و حتی دریافت عوارض برای تأمین هزینه‌های امنیتی و حفاظت از دریانوردان. این اقدام، مشابه مدیریت آبراه‌های استراتژیک دیگر در جهان، نه تنها دفاع از منافع ملی ایران است، بلکه به ثبات منطقه‌ای کمک می‌کند. 

گرچه هنوز روشن نیست که ایران برای عبور ایمن عوارض رسمی مطالبه می‌کند یا خیر، اما گزارش لویدز لیست نشان می‌دهد که حداقل دو کشتی پرداخت‌هایی تا دو میلیون دلار (به یوان چین) انجام داده‌اند؛ پرداختی‌هایی که به دلیل تحریم‌های گسترده غرب علیه سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، از مسیر‌های غیرغربی صورت گرفته و خود گواه بر هوشمندی ایران در دور زدن فشار‌های نامشروع است.

در روز‌های اخیر، شاهد تردد تعداد کمی از کشتی‌ها از تنگه هرمز بودیم: روز سه‌شنبه چهار کشتی با فرستنده روشن از تنگه عبور کردند (سه کشتی خروجی از خلیج و یک کشتی ورودی، شامل نفتکش پاناما و دو کشتی باری و یک گازبر پاناما). روز پنج‌شنبه نیز افزایش جزئی ثبت شد. اما هیچ کشتی‌ای از مسیر تجاری استاندارد استفاده نکرده و فعالیت‌ها کاملا در کریدور شمالی متمرکز است. 

پلتفرم «وینوارد» نیز تایید کرده که کشتی‌ها تحت «مکانیسم‌های دسترسی کنترل‌شده» ایران هدایت می‌شوند؛ دو کشتی باری دیگر در ۲۴ مارس بدون گزارش موقعیت، نزدیک ساحل عمان وارد خلیج شدند و حداقل ۱۰ کشتی بزرگ شمال جزیره لارک مشاهده شدند که خود نشان‌دهنده کنترل دقیق ایران است.

تلاش‌های بین‌المللی برای بازگشایی آبراه، هرچند قابل درک، نمی‌تواند حق حاکمیت ایران را نادیده بگیرد. بیش از ۳۰ کشور از جمله امارات، انگلیس، فرانسه، آلمان، کانادا و استرالیا بیانیه مشترکی صادر کرده و بر «تلاش‌های مناسب» برای تامین امنیت این آبراه تاکید کرده‌اند. انگلیس حتی میزبانی نشست امنیتی بین‌المللی را پیشنهاد داده است. 

با وجود این، صنعت بیمه دریایی اعلام کرده که پوشش بیمه‌ای با قیمتی بالاتر موجود است، اما مشکل اصلی حمایت شرکت‌های بیمه نیست، بلکه تضمین واقعی امنیت خدمه و کشتی در برابر تهدیدات ناشی از جنگ تحمیلی است. مالکان کشتی‌ها به درستی ترجیح می‌دهند در بنادر بمانند تا جان دریانوردان را به خطر نیندازند.

در تحلیل نهایی، اقدامات ایران در تنگه هرمز، نماد اراده یک ملت برای دفاع از حاکمیت در برابر تجاوزات بی‌رحمانه است. پس از حملات رژیم صهیونیستی و جنگ رمضان، طبیعی‌ترین واکنش ایران اعمال کنترل کامل بر آبراه حیاتی‌اش بوده است. اکونومیست با درج این قدرت در طرح جلد، به طور ضمنی پذیرفته که ایران حق دارد رژیم حقوقی نوین را تعریف کند و این نه تهدید، بلکه واقعیت ساختاری ژئوپلیتیک است. ایران با تکیه بر حقوق طبیعی، موقعیت جغرافیایی و اراده دفاعی، نشان داده که می‌تواند در برابر هر تهدیدی ایستادگی کند و قواعد بازی را به نفع عدالت و امنیت بازتعریف نماید.

انتهای پیام/ ۱۳۴