نقش زنان در پاسداشت فرهنگ ایثار؛ از روزهای دفاع تا چالشهای امروز
«مهدیه دانایی»، کارشناس فضای مجازی و رسانه، جامعهشناس و دبیر کارگروه مردمی رسانه امور بانوان و خانواده استانداری البرز در گفتوگو با خبرنگار دفاعپرس از البرز با اشاره به وقایع اخیر منطقه و جنگ تحمیلی و نیز نقش زنان در بحرانها، اظهار داشت: تجربه بسیاری از جوامع نشان میدهد که بحرانها صرفاً رویدادهایی سیاسی یا نظامی نیستند، بلکه پدیدههایی چندلایهاند که ابعاد مختلف زندگی اجتماعی را تحت تأثیر قرار میدهند.
وی ادامه داد: جنگ، فشارهای اقتصادی، بلایای طبیعی یا تحولات اجتماعی هرکدام میتوانند نظم روزمره زندگی مردم، روابط اجتماعی و وضعیت روانی جامعه را دگرگون کنند. در چنین شرایطی، آنچه به جامعه کمک میکند تا بتواند این دورههای دشوار را پشت سر بگذارد، تنها توان مادی یا ساختارهای رسمی نیست، بلکه میزان انسجام اجتماعی، اعتماد عمومی و مشارکت مردم در حفظ تعادل اجتماعی است.
این کارشناس فضای مجازی بیان داشت: زنان همواره یکی از مهمترین بازیگران عرصه پایداری اجتماعی به شمار آمدهاند و حضور آنان باعث مدیریت بهتر بسیاری از تنشها و پیامدهای انسانی بحرانها میشود. آنها بهواسطه نقشهای فرهنگی، تربیتی و اجتماعی خود، اغلب در خط مقدم مواجهه با پیامدها قرار دارند و با ایجاد فضایی مبتنی بر حمایت عاطفی، همدلی و امید، به حفظ ثبات روانی خانوادهها و جامعه کمک میکنند.
دانایی با اشاره به ابعاد اجتماعی بحرانها و با بیان اینکه تحلیل چنین رخدادهایی تنها از منظر نظامی یا سیاسی نمیتواند تصویر کاملی از واقعیت ارائه دهد، اذعان داشت: جنگها و بحرانهای بزرگ اجتماعی علاوه بر تأثیر بر ساختارهای قدرت و امنیت، لایههای عمیقتری از جامعه را نیز درگیر میکنند؛ از فرهنگ و روابط اجتماعی گرفته تا نگرش مردم نسبت به آینده و احساس تعلق آنان به جامعه.
وی معتقد است در چنین شرایطی، آنچه بیش از هر چیز اهمیت پیدا میکند، سرمایه اجتماعی و انسجام فرهنگی جامعه است. سرمایه اجتماعی مجموعهای از اعتماد، مشارکت و همکاری میان افراد جامعه است که میتواند توان جامعه را برای عبور از شرایط دشوار افزایش دهد. هرچه پیوندهای اجتماعی میان افراد قویتر باشد، جامعه نیز توان بیشتری برای حفظ امید و ثبات در شرایط بحران خواهد داشت.
دبیر کارگروه مردمی رسانه امور بانوان و خانواده استانداری البرز تأکید کرد: مقاومت اجتماعی صرفاً یک واکنش نظامی یا سیاسی نیست، بلکه نوعی کنش فرهنگی است که در بستر باورها، ارزشها و روایتهای مشترک تاریخی شکل میگیرد. زمانی که مردم یک جامعه احساس کنند در سرنوشت مشترکی سهیم هستند، نوعی انرژی اجتماعی شکل میگیرد که آنان را بهسوی همکاری، همدلی و مشارکت بیشتر سوق میدهد.
دانایی خاطرنشان کرد: این همان چیزی است که جامعهشناسان از آن با عنوان «روح جمعی» یاد میکنند؛ نیرویی که در شرایط دشوار بیش از هر زمان دیگری خود را نشان میدهد. در چنین فضایی، نقش زنان در تقویت این روح جمعی بسیار قابلتوجه است. آنها در بسیاری از جوامع بهعنوان ستونهای اصلی خانواده و یکی از مهمترین انتقالدهندگان فرهنگ و ارزشهای اجتماعی شناخته میشوند.
وی مطرح کرد: از همین رو نقشآفرینی آنان در شرایط بحرانی میتواند تأثیر عمیقی بر حفظ تعادل روانی و اجتماعی جامعه داشته باشد. خانواده بهعنوان مهمترین نهاد اجتماعی، در بسیاری از موارد تحت تأثیر مدیریت عاطفی و تربیتی زنان قرار دارد. در روزهایی که جامعه با فشارها و نگرانیهای مختلف مواجه میشود، زنان با ایجاد فضایی امیدبخش در خانواده میتوانند به کاهش اضطرابها و نگرانیها کمک کنند.
این جامعهشناس تأکید کرد: توانایی زنان در حفظ پیوندهای خانوادگی و مدیریت روابط عاطفی، به نوعی سپر اجتماعی در برابر تنشها و فشارهای بیرونی تبدیل میشود. این نقش تنها به محیط خانواده محدود نمیشود. زنان در عرصههای اجتماعی و فرهنگی نیز میتوانند نقش مهمی در تقویت همبستگی اجتماعی ایفا کنند.
دانایی عنوان کرد: مشارکت در فعالیتهای داوطلبانه، حضور در برنامههای فرهنگی و اجتماعی و کمک به سازماندهی ظرفیتهای مردمی از جمله حوزههایی هستند که زنان در آن نقشآفرینی مؤثری دارند. دفاع مقدس را همه ما بهخوبی به خاطر داریم که در آن دوران، زنان نقشی بسیار مهم در پشتیبانی از جامعه ایفا کردند.
وی اظهار داشت: اگرچه حضور آنان کمتر در میدانهای رسمی نبرد دیده میشد، اما در واقع بخش مهمی از پایداری اجتماعی در آن سالها بر دوش زنان قرار داشت. آنان با سازماندهی کمکهای مردمی، مشارکت در فعالیتهای داوطلبانه و حمایت از خانوادههای درگیر با پیامدهای جنگ، به شکلگیری یک شبکه گسترده همیاری اجتماعی کمک کردند.
به گفته این جامعهشناس، حضور زنان در آن دوران نشان داد که قدرت یک جامعه تنها در توان نظامی آن خلاصه نمیشود، بلکه وجود یک جبهه اجتماعی فعال و همدل نیز نقش تعیینکنندهای در عبور از بحرانها دارد. زنان با ایجاد فضای امید و همدلی در خانواده و جامعه توانستند به حفظ روحیه عمومی کمک کنند و زمینه استمرار زندگی اجتماعی را در شرایط دشوار فراهم آورند.
دانایی بیان داشت: امروز نیز جامعه با چالشهای متعددی روبهروست و در چنین شرایطی تقویت سرمایه اجتماعی اهمیت ویژهای دارد. اعتماد عمومی، مشارکت مردم و همکاری میان گروههای مختلف اجتماعی میتواند ظرفیت جامعه را برای مدیریت بحرانها افزایش دهد. در این میان، فعالیتهای داوطلبانه، شبکههای اجتماعی مردمی و نهادهای مدنی نقش مهمی در ایجاد پیوند میان افراد جامعه دارند.
وی همچنین به نقش رسانهها در تقویت همبستگی اجتماعی اشاره و خاطرنشان کرد: رسانهها میتوانند با روایت مسئولانه از رویدادها و بازتاب نمونههای واقعی از همکاری و ایثار اجتماعی، به تقویت روحیه امید در جامعه کمک کنند. بازنمایی رفتارهای همدلانه و مشارکتهای مردمی در رسانهها میتواند به شکلگیری الگوهای فرهنگی مثبت در جامعه منجر شود.
دبیر کارگروه مردمی رسانه امور بانوان و خانواده استانداری البرز ادامه داد: در این میان، زنان فعال در حوزههای فرهنگی، اجتماعی و رسانهای میتوانند نقشی مؤثر در گسترش گفتمان همبستگی اجتماعی داشته باشند. آنان با بهرهگیری از ظرفیتهای ارتباطی و فرهنگی خود قادر هستند پیامهایی مبتنی بر امید، همدلی و مسئولیت اجتماعی را در میان اقشار مختلف جامعه گسترش دهند.
به باور این کارشناس فضای مجازی، ثمره چنین همدلی و مشارکتی در بلندمدت به تقویت سرمایه اجتماعی و افزایش تابآوری جامعه منجر میشود. زمانی که مردم در شرایط دشوار در کنار یکدیگر قرار میگیرند، اعتماد جمعی افزایش مییابد و پیوندهای اجتماعی مستحکمتر میشود؛ پیوندهایی که در آینده نیز بهعنوان پشتوانهای برای توسعه و پیشرفت جامعه عمل خواهند کرد.
دانایی تأکید کرد: در نهایت میتوان گفت عبور موفق از بحرانها بیش از هر چیز نیازمند همبستگی اجتماعی، اعتماد متقابل و مشارکت فعال مردم است. در این میان، نقش زنان بهعنوان کنشگران فرهنگی و اجتماعی نقشی اساسی و تعیینکننده است. حضور آگاهانه و مسئولانه آنان در عرصههای مختلف اجتماعی میتواند به تقویت روحیه امید، گسترش همدلی و افزایش تابآوری جامعه کمک کند.
وی در پایان خاطرنشان کرد: چنین نقشی ریشه در تجربههای تاریخی و فرهنگی جامعه ایران دارد و همواره یکی از پایههای مهم پایداری اجتماعی در این سرزمین بوده است؛ نقشی که در روزهای سخت بیش از هر زمان دیگری اهمیت و اثرگذاری خود را نشان میدهد. در واقع، این نقش نشان میدهد که قدرت و پویایی جامعه در توانمندی و نقشآفرینی فعال زنان نهفته است.
انتهای پیام/
