هنر ایران در عبور از تحریمها؛ تجربهای که به راهبرد تبدیل شده است
گروه سیاسی دفاعپرس: واقعیت این است که اقتصاد ایران در دهههای اخیر کمتر دورهای را بدون فشار خارجی تجربه کرده است. از محدودیتهای بانکی گرفته تا تحریمهای نفتی و تجاری، همگی شرایطی را رقم زدهاند که بسیاری از کشورها در مواجهه با آن دچار بحرانهای جدی میشوند. اما ایران بهتدریج یاد گرفته که این فشارها را نه صرفاً بهعنوان مانع بلکه بهعنوان عاملی برای تغییر مسیر و بازتعریف شیوههای تعامل اقتصادی خود ببیند.
یکی از مهمترین نتایج این تجربه شکلگیری شبکهای انعطافپذیر از روابط تجاری است که وابسته به یک مسیر یا یک شریک خاص نیست. وقتی دسترسی به برخی بازارها محدود میشود، مسیرهای جدیدی فعال میشوند؛ وقتی نقلوانتقالات مالی با مانع روبهرو میشود، روشهای جایگزین به کار گرفته میشوند. این انعطافپذیری بهمرور به یک مزیت تبدیل شده که امکان تابآوری در شرایط سخت را افزایش میدهد.
در چنین بستری مفهوم «دور زدن تحریم» تنها یک اقدام مقطعی نیست بلکه به نوعی مهارت ساختاری تبدیل شده است. فعالان اقتصادی چه در بخش دولتی و چه در بخش خصوصی به خوبی میدانند چگونه از شکافهای موجود در نظام تحریمها استفاده کنند و مسیرهایی برای ادامه تجارت بیابند. این مسیرها ممکن است پیچیدهتر و پرهزینهتر باشند اما در نهایت امکان جریان داشتن کالا و خدمات را فراهم میکنند.
در شرایط کنونی نیز حتی اگر فشارهایی مانند محدودیتهای دریایی یا تشدید کنترلها اعمال شود، تجربه گذشته نشان داده که این وضعیت به معنای توقف کامل تجارت نیست. ایران دارای مرزهای گسترده زمینی با کشورهای مختلف است و همین موضوع امکان استفاده از مسیرهای جایگزین را فراهم میکند. تجارت منطقهای، همکاری با همسایگان و استفاده از ظرفیتهای ترانزیتی، همگی ابزارهایی هستند که میتوانند فشارهای واردشده از یک نقطه را خنثی کنند.
از سوی دیگر تغییر در الگوهای مصرف و تولید داخلی نیز بخشی از این سازگاری بوده است. در بسیاری از موارد محدودیت در واردات برخی کالاها به تقویت تولید داخلی منجر شده و وابستگی به خارج را کاهش داده است. هرچند این روند همیشه بدون چالش نبوده اما در مجموع به افزایش خودکفایی در برخی حوزهها کمک کرده است.
البته نباید این واقعیت را نادیده گرفت که دور زدن فشارها هزینهبر است. این هزینهها ممکن است بهصورت افزایش قیمتها، کاهش سرعت رشد اقتصادی یا پیچیدهتر شدن فرآیندهای تجاری خود را نشان دهند با این حال آنچه اهمیت دارد این است که این فشارها به فروپاشی کامل سیستم اقتصادی منجر نشدهاند و زندگی روزمره مردم با وجود دشواریها، همچنان جریان دارد. در نهایت میتوان گفت تجربه ایران در مواجهه با تحریمها، نوعی «اقتصاد تطبیقی» را شکل داده است؛ اقتصادی که بر پایه انعطاف، خلاقیت و استفاده از فرصتهای غیرمتعارف بنا شده است. این تجربه نشان میدهد که فشار هرچند میتواند محدودکننده باشد اما در عین حال میتواند محرکی برای یافتن راههای جدید و تقویت توانمندیهای داخلی نیز باشد.
بنابراین در شرایط فعلی نیز اگرچه فشارهای خارجی ممکن است در اشکال مختلف ادامه یابد اما آنچه تعیینکننده خواهد بود همین توانایی در سازگاری و استفاده از مسیرهای جایگزین است؛ تواناییای که در طول سالها آزموده شده و اکنون به بخشی از واقعیت اقتصادی ایران تبدیل شده است.
انتهای پیام/ 381
