انسداد تنگه هرمز؛ مهمترین محاصره دریایی تاریخ بشر
گروه بینالملل دفاعپرس - امیرعلی شعبانی؛ تنگه هرمز، یک تنگه استراتژیک و مهم است که خلیج فارس را به دریای عمان و آبهای آزاد متصل میکند، این تنگه به عنوان یک گذرگاه حیاتی برای حمل و نقل عمل میکند به طوری که یکپنجم نفت و گاز جهان از این باریکه عبور میکند. پس از آغاز جنگ منطقهای ایران در ۹ اسفندماه ۱۴۰۴، نیروهای مسلح ایران اقدام به انسداد تنگه هرمز و اعمال محاصره دریایی از طریق این تنگه کردند که این محاصره تا کنون پیامدهای بسیار زیادی داشته و فشار سنگینی به اقتصاد جهان وارد کرده است.
محاصرههای دریایی یکی از قدیمیترین سلاحهای جنگی است و کافی است که نیروهای محاصره کننده توانایی قطع منابع حیاتی دشمن را داشته باشند. این محاصرهها گاه به صورت فوری و گاهی به تدریج اثرات بسیار مهمی را در اقتصاد و سایر ابعاد کشورهای تحت محاصره ایجاد کرده است.
با این حال، انسداد تنگه هرمز توسط نیروهای مسلح ایران منحصر به فردترین محاصره دریایی جهان به شمار میرود؛ در تمام محاصرههای دریایی تاریخ، نیروهای محاصره کننده با صرف هزینه و انتقال نیروهای فراوان در تلاش برای ایجاد بحران اقتصادی برای کشور تحت محاصره بوده و با صرف و تحمل هزینه لشکرکشی، کشور مقابل را دچار بحران میکردند؛ اما به لطف موقعیت جغرافیایی ویژه خلیج فارس و اقتدار خیرهکننده نیروهای مسلح ایران، انسداد تنگه هرمز با صرف کمترین هزینه اقتصاد جهان را محاصره و کشورهای مختلفی را دچار بحرانهای متعدد در تامین زنجیره کالا کرد.
بررسی دقیق محاصرههای دریایی تاریخ جهان میتواند تمایز محاصره دریایی جهان توسط نیروهای مسلح ایران را با سایر محاصرههای دریایی بیش از پیش آشکار کند.
محاصره غزه توسط رژیم صهیونیستی (از سال ۱۳۸۶ تاکنون)
محاصره کامل زمینی، دریایی و هوایی نوار غزه توسط رژیم صهیونیستی یکی از طولانیترین محاصرهها در تاریخ معاصر است. این محاصره که از سال ۱۳۸۶ آغاز شده، ورود کالاها و نیازهای اساسی را محدود کرده و بحران انسانی و اقتصادی طولانیمدتی را برای ۲.۳ میلیون ساکن غزه ایجاد کرده است که قادر به خروج آزادانه از این باریکه نیستند.
پیش از آغاز جنگ تمام عیار رژیم صهیونیستی علیه غزه در مهرماه ۱۴۰۲، ماهیگیران مجاز بودند تا فاصله ۶ تا ۱۵ مایل دریایی (۱۱ تا ۲۸ کیلومتر) از ساحل فعالیت کنند؛ این میزان کمتر از محدوده ۲۰ مایل دریایی (۳۷ کیلومتر) تضمینشده در توافقهای اسلو بود.
اما پس از سال ۱۴۰۲ و همزمان با اعمال سیاستهای محاصره غذایی توسط رژیم صهیونیستی، ماهیگیران برای تأمین معیشت خانوادههای خود با خطرات شدید مواجه شدند که در مواردی به شهادت رسیدن آنان توسط ارتش رژیم صهیونیستی منجر شد.
از سال ۱۳۸۷ چندین کاروان دریایی موسوم به «ناوگان آزادی» تلاش کردند این محاصره را بشکنند. از سال ۱۳۸۹ تاکنون، تمام این کاروانها در آبهای بینالمللی توسط رژیم صهیونیستی متوقف یا هدف حمله قرار گرفتهاند.
در ۱۰ اردیبهشت ماه، نظامیان صهیونیست به ۲۲ کشتی از مجموع ۵۸ کشتی در آخرین کمپین ناوگان بینالمللی صمود در فاصله بیش از ۱۰۰۰ کیلومتری غزه حمله کردند.
محاصره بیافرا (۱۳۴۶-۱۳۴۸)
در جریان جنگ داخلی نیجریه که در تیرماه ۱۳۴۶ آغاز شد، دولت فدرال نیجریه بلافاصله پس از اعلام استقلال جمهوری «بیافرا»، محاصره زمینی، دریایی و هوایی علیه آن اعمال کرد.
این محاصره منجر به قحطی گستردهای شد که بسیاری آن را یک راهبرد عمدی جنگی دانسته و سطح بحران را به یک فاجعه انسانی افزایش داد. برآوردها نشان میدهد بین یک تا دو میلیون نفر جان باختند که اکثریت آنان بر اثر گرسنگی و بیماری بودند.
این محاصره سهساله در دیماه ۱۳۴۸ با تسلیم بیافرا پایان یافت.
محاصره پاتروال بیرا (۱۳۴۴-۱۳۵۳)
این محاصره ۹ ساله توسط نیروی دریایی انگلیس با هدف جلوگیری از انتقال نفت به «رودزیا» (زیمبابوه کنونی) از طریق بندر «بیرا» در «موزامبیک» و تحت چارچوب تحریمهای سازمان ملل اجرا شد.
با وجود این، محاصره در تحقق هدف اصلی خود ناکام ماند و رودزیا همچنان از مسیرهای جایگزین، بهویژه از طریق «آفریقای جنوبی»، نفت دریافت میکرد.
این عملیات هزینه سنگینی برای انگلیس به همراه داشت و در طول آن ۷۶ کشتی جنگی بهصورت چرخشی درگیر بودند.
در نهایت، با استقلال موزامبیک از «پرتغال» در سال ۱۳۵۳ و توانایی این کشور در کنترل انتقال نفت، محاصره پایان یافت.
قرنطینه بحران موشکی کوبا (۱۳۴۱)
در مهرماه ۱۳۴۱، آمریکا پس از کشف سایتهای موشکی شوروی در کوبا، اقدام به ایجاد «قرنطینه دریایی» کرد. این اقدام با لفاظی و به صورت عامدانه بهجای «محاصره» قرنطینه نامگذاری شد تا از نظر حقوقی بهعنوان اقدام جنگی تلقی نشود.
این قرنطینه تا فاصله ۵۰۰ مایل دریایی از کوبا برقرار شد و کشتیهای آمریکایی مجاز بودند محمولههای تسلیحاتی را متوقف و بازرسی کنند.
این بحران جهان را تا آستانه جنگ هستهای پیش برد و طی ۱۳ روز حساس، تنش میان آمریکا و شوروی به بالاترین سطح رسید.
در نهایت توافقی حاصل شد که بر اساس آن شوروی موشکهای خود را از کوبا خارج کرد و آمریکا نیز متعهد به عدم حمله به کوبا و بهصورت محرمانه موشکهای خود را از ترکیه خارج کرد. این قرنطینه در ۲۹ آبان ۱۳۴۱ پایان یافت.
محاصره وونسان (۱۳۳۰-۱۳۳۲)
در جریان جنگ کره، نظامیان سازمان ملل به رهبری آمریکا محاصره دریایی برعلیه بندر «وونسان» در کره شمالی اعمال کردند که حدود دو سال و نیم ادامه داشت.
این بندر به دلیل زیرساختهای مهم از جمله بندر بزرگ، فرودگاه و پالایشگاه نفت اهمیت راهبردی داشت.
عملیات پاکسازی مین پیش از محاصره با تلفات همراه بود و دو کشتی مینروب آمریکایی غرق شدند.
این محاصره نیروهای کره شمالی و چین را مجبور به تغییر استراتژی و جابهجایی گسترده نیروها کرد و در نهایت در سال ۱۳۳۲ و با امضای آتشبس پایان یافت.
محاصره زیردریایی آمریکا علیه ژاپن (۱۳۲۱-۱۳۲۴)
آمریکا در طی جنگ «اقیانوس آرام»، محاصرهای زیردریایی علیه ژاپن اعمال کرد که شامل حمله به کشتیهای تجاری و مینگذاری بود.
ژاپن بهعنوان کشوری جزیرهای به واردات نفت، مواد خام و غذا وابسته بود و این محاصره بهشدت اقتصاد و توان نظامی آن را تضعیف کرد.
در مجموع حدود ۱۳۰۰ کشتی تجاری و ۲۰۰ کشتی نظامی ژاپن غرق شدند و تا سال ۱۳۲۴ واردات نفت تقریباً به صفر رسید.
این وضعیت به کمبود شدید غذا و سوءتغذیه گسترده انجامید و در نهایت پس از بمباران اتمی «هیروشیما» و «ناکازاکی»، ژاپن در ۲۴ مرداد ۱۳۲۴ تسلیم شد.
محاصره شرق مدیترانه (۱۲۹۴-۱۲۹۷)
در جریان جنگ جهانی اول، متفقین محاصره سواحل شرقی مدیترانه را برای قطع تدارکات امپراتوری عثمانی اجرا کردند.
این محاصره شامل قطع دسترسی به غذا، دارو، سوخت و مهمات بود و همزمان با قحطی و خشکسالی، بحران انسانی شدیدی در لبنان و شام بزرگ ایجاد کرد.
برآوردها نشان میدهد حدود ۵۰۰ هزار نفر جان باخته و بخش بزرگی از جمعیت منطقه دچار قحطی شدند.
این محاصره در سال ۱۲۹۷ و با اشغال «بیروت» توسط متفقین پایان یافت.
محاصره متفقین علیه آلمان (۱۲۹۳-۱۲۹۸)
با شروع جنگ جهانی اول انگلیس محاصره دریایی گستردهای علیه آلمان اعمال کرد که دسترسی این کشور به اقیانوسها را قطع کرد.
این محاصره با مینگذاری مسیرهای دریایی و جلوگیری از تجارت بینالمللی همراه بود.
در نتیجه، آلمان با بحران شدید غذایی مواجه شد و زمستان سال ۱۲۹۴ که به «زمستان شلغم» معروف شد، به یکی از سختترین دورههای جنگ تبدیل شد.
برآورد میشود بین ۴۲۴ هزار تا ۷۶۳ هزار غیرنظامی بر اثر گرسنگی و سوءتغذیه جان باختند.
این محاصره تا تیرماه ۱۲۹۸ و امضای معاهده «ورسای» ادامه داشت.
انسداد تنگه هرمز
در مقایسه با این محاصرههای تاریخی که اغلب نیازمند نیروی نظامی گسترده، هزینههای هنگفت و سالها زمان بودند، انسداد تنگه هرمز توسط نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران نمونهای بیسابقه از توان بازدارندگی و کنترل راهبردی است. ایران با مدیریت هوشمندانه این گذرگاه حیاتی دریایی، بدون نیاز به لشکرکشیهای گسترده، توانسته اثرگذاری جهانی ایجاد کرده و اقتصاد و تجارت بینالمللی را تحت فشار قرار دهد، بهطوری که تمامی کشورهای جهان ناگزیر از تحمل تبعات اقتصادی و مالی این اقدام شدهاند. این رخداد، نشانهای واضح از جایگاه راهبردی ایران در امنیت انرژی و تحولات اقتصادی جهان است.
انتهای پیام/ ۹۹۹
