یوروویژن ۲۰۲۶ زیر ذرهبین/ چرا روسیه رفت، اما اسرائیل ماند؟
گروه بینالملل دفاعپرس: هفتادمین دوره مسابقات موسیقی یوروویژن، در حالی از این هفته در وین اتریش آغاز میشود که برخلاف سنت همیشگی این رویداد بهعنوان جشن «وحدت فرهنگی اروپا»، امسال بیش از هر زمان دیگری به میدان منازعه سیاسی و اخلاقی تبدیل شده است. حضور اسرائیل در این رقابتها، در بحبوحه جنگ ویرانگر غزه و اتهامهای گسترده درباره ارتکاب جنایت جنگی و نسلکشی علیه فلسطینیان، موجی از تحریمها، اعتراضها و شکافهای سیاسی را در سراسر اروپا و صنعت موسیقی جهان برانگیخته است.
پنج کشور اروپایی رسما از شرکت در یوروویژن ۲۰۲۶ انصراف دادهاند، صدها هنرمند و فعال فرهنگی خواستار تحریم مسابقات شدهاند و اتحادیه پخش اروپا (EBU) اکنون با یکی از جدیترین بحرانهای مشروعیت در تاریخ خود روبهروست.
در مرکز این بحران، پرسشی قرار دارد که منتقدان بارها تکرار میکنند: چرا روسیه بهدلیل حمله به اوکراین از یوروویژن حذف شد، اما اسرائیل با وجود جنگ غزه همچنان اجازه حضور دارد؟ همین پرسش، به نماد اتهام «استاندارد دوگانه» علیه نهادهای فرهنگی و سیاسی اروپا تبدیل شده است.
تاریخچه یوروویژن
مسابقات یوروویژن از سال ۱۹۵۶ با هدف ایجاد همگرایی میان کشورهای اروپایی پس از جنگ جهانی دوم شکل گرفت. این پروژه فرهنگی برای کاستن از شکافهای سیاسی و تقویت نوعی هویت مشترک اروپایی است. اما اکنون همان مسابقهای که قرار بود نماد صلح و همبستگی باشد، به بستری برای نمایش عمیقترین شکافهای سیاسی قاره تبدیل شده است.
امسال اسرائیل با خوانندهای به نام «نوام بتان» و قطعهای پاپ با عنوان «میشل» در رقابتها حاضر میشود؛ حضوری که نه فقط یک اجرای موسیقایی، بلکه رخدادی سیاسی تلقی میشود.
کنارهگیری پنج کشور اروپایی از یوروویژن
جمهوری ایرلند، هلند، اسلوونی، اسپانیا و ایسلند نخستین کشورهایی بودند که در اعتراض به حضور رژیم صهیونیستی، یوروویژن ۲۰۲۶ را تحریم میکنند. هرکدام از این کشورها در بیانیههای رسمی خود به نحوی به وضعیت انسانی در غزه اشاره کردند.
هلند، که سال گذشته نیز با اسرائیل تنشهایی در فضای مسابقات داشت، اعلام کرد مشارکت در چنین شرایطی با «ارزشهای عمومی» رسانه ملی این کشور سازگار نیست. ایرلند از «فاجعه انسانی غزه» سخن گفت و اسلوونی تحریم خود را «به نام ۲۰ هزار کودک کشتهشده در غزه» اعلام کرد.
در اسپانیا نیز مدیران رسانه دولتی «آرتیویای» (RTVE) تاکید کردند که اسرائیل از یوروویژن برای اهداف سیاسی و تبلیغاتی بهره میبرد و این موضوع اصل «بیطرفی فرهنگی» مسابقات را زیر سوال برده است. ایسلند هم با اشاره به فضای عمومی کشور و مخالفت افکار عمومی، کنارهگیری خود را اعلام کرد.
این تحریمها اگرچه از نظر عددی به پنج کشور محدود میباشد، اما از نظر سیاسی اهمیت بالایی دارد، زیرا نشان میدهد مخالفت با سیاستهای اسرائیل دیگر صرفا در سطح خیابانها یا جنبشهای مدنی باقی نمانده و وارد ساختارهای رسمی فرهنگی اروپا شده است.
اعتراض جامعه هنری و سیاسی به استاندارد دوگانه اتحادیه پخش اروپا
همزمان، موج اعتراضها در میان هنرمندان و فعالان فرهنگی نیز گسترش یافته است. بیش از هزار موسیقیدان، تهیهکننده و فعال فرهنگی نامهای سرگشاده امضا کردهاند که در آن اتحادیه پخش اروپا به «ریاکاری» متهم شده است. امضاکنندگان این نامه، از جمله چهرههایی مانند «راجر واترز»، «مکلمور»، «پال ولر» و اعضای گروه «نیکپ» (Kneecap)، معتقدند که یوروویژن نمیتواند وقتی روسیه را بهخاطر جنگ اوکراین حذف کرده، اما اسرائیل را همچنان در مسابقات نگه داشته است، ادعای بیطرفی داشته باشد.
این نامه بهطور مشخص یادآوری میکند که اتحادیه پخش اروپا در سال ۲۰۲۲ اعلام کرده بود حضور روسیه «اعتبار مسابقات» را خدشهدار میکند. اکنون منتقدان میپرسند اگر جنگ اوکراین با اصول یوروویژن سازگار نبود، چرا جنگ غزه چنین تلقی نمیشود؟ برای بسیاری از فعالان حقوق بشر، پاسخ روشن است: اروپا در مواجهه با اسرائیل و روسیه، دو معیار متفاوت به کار میبرد.
اگرچه اتهام استاندارد دوگانه فقط از سوی هنرمندان مطرح نشده است. «اگنس کالامارد»، دبیرکل سازمان عفو بینالملل، تصمیم اتحادیه پخش اروپا را «نماد ترس و دوگانگی آشکار» توصیف کرده است. وی معتقد است اتحادیه پخش اروپا با فراهم کردن بستری جهانی برای اسرائیل، عملا به عادیسازی جنگ غزه کمک میکند. «کالامارد» میگوید همانطور که روسیه بهخاطر اوکراین از یوروویژن حذف شد، اسرائیل نیز باید تا زمان پایان اشغالگری و جنگ از این رقابت کنار گذاشته شود.
در سطح سیاسی نیز این موضوع ابعاد گستردهتری پیدا کرده است. برخی نمایندگان پارلمان اروپا و سیاستمداران چپگرای اسپانیا، پیشتر نامهای امضا کرده بودند که در آن به تناقض رفتاری اتحادیه پخش اروپا اشاره شده بود. آنها یادآوری کردند که در سال ۲۰۱۹، نماینده ایسلند بهخاطر نمایش پرچم فلسطین در تلآویو جریمه شد، اما اکنون اسرائیل بدون محدودیت در مسابقات حضور دارد. این گروهها معتقدند یوروویژن عملا به ابزاری برای پروپاگاندای دولت اسرائیل تبدیل شده است.
از سوی دیگر، آلمان، که یکی از مهمترین حامیان مالی و سیاسی یوروویژن محسوب میشود، تهدید کرده بود اگر اسرائیل حذف شود، خود نیز از مسابقات کنار خواهد کشید. «ولفرام وایمر»، کمیسر فرهنگی دولت آلمان، بهصراحت اعلام کرد: «اسرائیل به یوروویژن تعلق دارد».
همچنین سازمانی حامی اسرائیل با نام «انجمن خلاق برای صلح» (Creative Community for Peace) نامهای در حمایت از حضور اسرائیل منتشر کرد که بیش از هزار چهره سرشناس حوزه صنعت سرگرمی آن را امضا کردند. از جمله این اشخاص میتوان به بازیگرانی مانند «ایمی شومر» و «میلا کونیس» اشاره کرد. آنها استدلال میکنند که رویدادهای فرهنگی باید پلی میان ملتها باشند و حذف اسرائیل، یوروویژن را به ابزاری سیاسی تبدیل میکند.
از سوی دیگر، مخالفان تحریم معتقدند حذف اسرائیل خطر فروپاشی ماهیت فراملی یوروویژن را به همراه دارد. آنها هشدار میدهند اگر مسابقات بر اساس بحرانهای سیاسی کشورها تصمیمگیری کند، در آینده تقریباً هیچ رویداد فرهنگی بینالمللی از تنشهای ژئوپلیتیک مصون نخواهد ماند. این گروهها تأکید میکنند که هنرمندان نباید بهخاطر عملکرد دولتها مجازات شوند.
با این حال، منتقدان پاسخ میدهند مسئله دقیقاً «استفاده دولتها از هنر» است. آنها میگویند دولت اسرائیل از حضور در یوروویژن برای بهبود چهره بینالمللی خود بهره میبرد و به همین دلیل نمیتوان هنر را کاملا از سیاست جدا کرد. در این نگاه، یوروویژن دیگر فقط یک مسابقه موسیقی نیست؛ بلکه بخشی از جنگ روایتها درباره غزه شده است.
در این میان، اتحادیه پخش اروپا در ماههای اخیر تلاش کرد تا خود را به عنوان نهادی «بیطرف» نشان دهد. «مارتین گرین» مدیر مسابقات تاکید کرده که یوروویژن باید «فضایی خنثی و جشن موسیقی و وحدت» باقی بماند. اما بسیاری از تحلیلگران معتقدند مفهوم «بیطرفی» در شرایط فعلی عملا غیرممکن شده است. وقتی جنگ غزه به یکی از اصلیترین موضوعات افکار عمومی جهان تبدیل شده، سکوت یا عدم واکنش نیز خود نوعی موضعگیری تلقی میشود.
به همین دلیل، تصمیم اتحادیه پخش اروپا مبنی بر حفظ اسرائیل در مسابقات، از نگاه مخالفان نه بیطرفی بلکه انتخابی سیاسی است. در مقابل، اتحادیه پخش اروپا استدلال میکند که این نهاد اساساً برای حمایت از رسانههای عمومی عضو تشکیل شده و نمیخواهد به مرجع داوری مناقشات ژئوپلیتیک تبدیل شود. اما همین استدلال نیز زیر فشار منتقدان رنگ میبازد؛ زیرا اگر اتحادیه پخش اروپا نمیخواهد داور سیاسی باشد، پس چرا روسیه را حذف کرد؟
در واقع، جنگ اوکراین و جنگ غزه اکنون به دو آینه برای سنجش ارزشهای ادعایی اروپا تبدیل شدهاند. بسیاری از فعالان معتقدند واکنش سریع اروپا به جنگ اوکراین و در مقابل، احتیاط یا سکوت در قبال غزه، نشاندهنده نوعی تبعیض ساختاری در نظام سیاسی و فرهنگی غرب است. این نگاه بهویژه در میان نسل جوان اروپا و جنبشهای حامی فلسطین تقویت شده است.
اعتراضات یوروویژنی به خیابانها کشیده شد
اما اعتراضها به یوروویژن تنها به صدور بیانیه محدود نشد. در همین راستا، در دو دوره اخیر مسابقات، تظاهرات گستردهای ابتدا در مالموی سوئد در سال ۲۰۲۴ و سپس در بازل سوئیس در ۲۰۲۵ برگزار شد.
این شکل از اعتراضات حتی به شرکتکنندگان پیشین نیز سرایت کرد و برخی از برندگان سابق یوروویژن نیز به این جریان پیوستند. «نمو»، برنده سوئیسی مسابقات ۲۰۲۴، اعلام کرده که جام خود را در اعتراض به ادامه حضور اسرائیل پس خواهد داد. «چارلی مکگتیگان»، برنده ایرلندی یوروویژن ۱۹۹۴، نیز تصمیم مشابهی گرفته است. این اقدامات نمادین اگرچه تاثیر اجرایی مستقیمی ندارند، اما نشان میدهند بحران مشروعیت یوروویژن به درون جامعه هنری اروپا نفوذ کرده است.
یوروویژن دیگر صرفا یک رویداد فرهنگی نیست
بحران امسال همچنین نشانهای از تغییرات عمیقتر در فضای سیاسی و فرهنگی اروپا است. در دهههای گذشته، بسیاری از نهادهای فرهنگی اروپایی تلاش میکردند خود را فراتر از سیاست معرفی کنند. اما جنگ غزه نشان داده که مرز میان فرهنگ و سیاست بسیار شکنندهتر از آن چیزی است که تصور میشد. اکنون هنرمندان، رسانهها و جشنوارهها بیش از گذشته مجبورند درباره مسائل اخلاقی و سیاسی موضعگیری کنند.
برای افکار عمومی اروپا نیز یوروویژن دیگر صرفا یک برنامه سرگرمکننده نیست. شبکههای اجتماعی، کمپینهای تحریمی و اعتراضهای خیابانی باعث شدهاند مخاطبان، مسابقات را از دریچه سیاست و حقوق بشر ببینند. همین موضوع نیز بر میزان مشارکت مخاطبان، رأیگیریها و فضای عمومی مسابقات امسال تأثیر خواهد گذاشت.
در نهایت، آنچه در وین ۲۰۲۶ رخ میدهد، صرفا رقابتی موسیقایی میان چند کشور نیست؛ بلکه بازتابی از بحرانهای عمیق سیاسی و اخلاقی جهان معاصر است. یوروویژن، که روزی با هدف جلوگیری از تکرار جنگ و تقویت همبستگی اروپا متولد شد، اکنون خود به میدان نبردی نمادین بر سر مفاهیمی، چون عدالت، حقوق بشر، بیطرفی و استانداردهای دوگانه تبدیل شده است.
صرفنظر از اینکه اسرائیل در مسابقات چه جایگاهی کسب کند، واقعیت این است که بحران امسال احتمالا آینده یوروویژن را برای سالهای طولانی تحت تاثیر قرار خواهد داد. اگر اتحادیه پخش اروپا نتواند پاسخی قانعکننده به اتهامهای مربوط به دوگانگی معیارها بدهد، اعتبار این مسابقه بهعنوان «جشن وحدت فرهنگی» بیش از پیش زیر سوال خواهد رفت. در مقابل، اگر فشارهای سیاسی باعث حذف کشورها از رقابتها شود، یوروویژن ممکن است به صحنهای کاملا سیاسی تبدیل شود که دیگر فاصله چندانی با منازعات بینالمللی ندارد.
انتهای پیام/ ۱۳۴
