ضرورت احیای فرهنگ مطالعه در خانوادهها/ رهبر شهید انقلاب الگویی کمنظیر در کتابخوانی بودند
«علیرضا سبحانینسب» مدیر انتشارات جمال، در گفتوگو با خبرنگار فرهنگ دفاعپرس، به تشریح رویکرد این نشر در حوزه تولید آثار کودک و نوجوان پرداخت و اظهار داشت: ما برای انتخاب آثار، از نگاه خودمان رویکرد خیلی سختی نداریم و معتقدم استانداردهایی که در نظر میگیریم، کاملاً قابل دسترس و منطقی است؛ اما برخی مؤلفانی که با ما همکاری میکنند، احساس میکنند سختگیری زیادی وجود دارد. در واقع، استانداردهایی که برای تولید کتاب در نظر گرفتهایم، استانداردهای سادهای است، اما اگر کسی بخواهد با سهلانگاری کار کند، طبیعی است که این معیارها برایش دشوار به نظر برسد.
مدیر انتشارات جمال تصریح کرد: مخاطبانی که آثار انتشارات جمال را دنبال میکنند، به کیفیت و استانداردهای ما عادت کردهاند. اگر حتی اندکی از این استانداردها پایینتر بیاییم، مخاطب اعتراض میکند و میگوید چرا کتابی که میتوانست باکیفیتتر باشد، با چنین وضعیتی منتشر شده است. به همین دلیل، من احساس میکنم معیارهایی که داریم، حداقل استانداردهای لازم است؛ اما برخی دیگر تصور میکنند این استانداردها بسیار سختگیرانه و دستنیافتنی است.
وی گفت: از نگاه من که میخواهم کتاب خوب در اختیار کودک و نوجوان، مربیان و والدین قرار بدهم، این معیارها کاملاً طبیعی و معمولی است؛ اما بعضی نویسندگان که با ناشرانی کار کردهاند که یا دغدغه کمتری دارند یا اساساً نمیدانند میتوان کتاب را ارتقا داد و بهتر تولید کرد، ما را سختگیر میدانند.
سبحانی نسب به مرو تجرابی از همکاری با مولفین پرداخت و گفت: بارها پیش آمده که از مؤلفی خواستهایم تغییراتی در اثرش ایجاد کند، اما او نپذیرفته و گفته است ناشران دیگر بدون این اصلاحات هم کتاب را چاپ میکنند. آن اثر را جای دیگری منتشر کرده، اما نتیجه مطلوبی نگرفته است. در مقابل، وقتی ما روی اثری سختگیری کردهایم، ممکن است ابتدا نویسنده ناراحت یا دلخور شده باشد و تصور کند ایرادها بیدلیل است؛ اما با گذشت زمان خودش به اهمیت آن اصلاحات پی برده است.
این فعال حوزه نشر خاطرنشان کرد: یادم هست یکی از مؤلفان، چند سال بعد و زمانی که کتابش به چاپهای متعدد رسیده بود، نزد من آمد و گفت: «تمام ایرادهایی که گرفته بودید درست بود. من میخواستم خیلی ساده از کنار آنها عبور کنم. فکر میکردم اگر کتابم ۱۶۰ صفحه باشد، بهتر از ۱۲۰ صفحه دیده میشود؛ اما همان ۴۰ صفحهای که حذف کردید، باعث شد کتاب بهتر دیده شود.» حتی میگفت دختر و نوهاش بسیاری از بخشهای کتاب را حفظ شدهاند و اگر آن مطالب اضافه باقی میماند، شاید کودکان حتی تمایلی به خواندن کتاب هم نداشتند، چه برسد به اینکه آن را حفظ کنند.
وی با تاکید براینکه اعتماد مولف و ناشر به مرور زمان شکل میگیرد، اظهار داشت: اعتماد و همراهی، به مرور زمان شکل میگیرد و ارزان به دست نمیآید. گاهی باید ساعتها کنار مؤلف نشست، نقد شنید، حتی متهم به سختگیری شد و این حرفها را شنید که «شما از اذیت کردن نویسندهها لذت میبرید»؛ در حالی که واقعاً چنین نیست. اما وقتی نتیجه کار دیده میشود و بازخوردهای مثبت مخاطبان میرسد، همان نویسنده بعدها میگوید از این پس، کتابش را ابتدا برای بررسی نزد ما میآورد و اگر مورد تأیید قرار بگیرد، سراغ ناشر دیگری نمیرود.
سبحانی نسب افزود: حتی یادم هست یکی از نویسندگان در نخستین همکاری به من گفت: «من به هر ناشری بیشتر از سه کتاب نمیدهم و این سه کتاب هم برای شما.» اما امروز همان فرد میگوید آثارش را ابتدا برای ما میآورد و اگر پسندیده شود، دیگر آن را جای دیگری نمیبرد.
مدیر انتشارات جمال ادامه داد: اگر بخواهم خلاصه بگویم، از نگاه من این سختگیریها همان حداقل استانداردهایی است که باید برای مخاطب کودک و نوجوان رعایت شود؛ هرچند از نگاه برخی نویسندگان، همین معیارهای حداقلی هم حداکثری و سختگیرانه به نظر میرسد. البته طبیعی است که همه آثار یک ناشر صددرصد موفق نباشند، اما عمده مؤلفانی که با ما کار کردهاند، از نتیجه همکاری رضایت داشتهاند؛ بهویژه از این جهت که تلاش کردهایم کتابها هم از نظر بصری و هم از نظر ادبی و محتوایی ارتقا پیدا کنند.
وی با بیان اینکه در انتشارات جمال، هر اثری که وارد مجموعه میشود، توسط بنده و کارشناسان نشر از جنبههای مختلف بررسی میشود، افزود: از متن و تصویر گرفته تا محتوا، پیام، تصویرگری، طراحی و سایر مؤلفههایی که میتواند یک کتاب را موفق کند. تلاش ما این است که هر کتاب را چند گام جلوتر ببریم. به اعتقاد من، ناشری که بخواهد استانداردهای بالایی داشته باشد، ناچار است هم کتاب و هم مؤلف را ارتقا دهد؛ وگرنه به یک نشر معمولی و بدون استاندارد تبدیل خواهد شد.
سبحانی نسب درباره رویکرد محتوایی انتشارات جمال نیز بیان کرد:بخشی از نیازهای مخاطب، به فطرت انسان بازمیگردد و این نیازها نه کهنه میشوند و نه از بین میروند. برای مثال، نیاز کودک به شناخت خداوند و مفاهیم توحیدی، موضوعی نیست که با گذشت زمان از میان برود. این نیاز همیشه وجود داشته و خواهد داشت. آنچه تغییر میکند، قالب ارائه محتواست.
این ناشر کودک و نوجوان ادامه داد: شاید دهها سال پیش، یک کتاب سیاهوسفید و بدون تصویر میتوانست کودک را جذب کند، اما بعدها تصویرگری سیاهوسفید و سپس قالبهای تازهتر وارد عرصه شد. امروز کودک و نوجوان به فرمهای جدید، طراحیهای متنوع، تصویرسازیهای متفاوت، قطعهای خاص و حتی فناوریهایی مانند واقعیت افزوده علاقهمند است. بنابراین محتوا ممکن است همان محتوای مورد نیاز گذشته باشد، اما شیوه ارائه آن باید متناسب با ذائقه امروز تغییر کند.
وی تصریح کرد: گاهی لازم است رویکرد شاعرانه داشته باشیم، گاهی نگاه فلسفی و زمانی هم زبان ساده و مردمی اثرگذارتر است. هر دوره، فرم و ادبیات خاص خود را میطلبد تا بتوان با مخاطب ارتباط برقرار کرد. حتی ممکن است ادبیاتی که امروز جذاب است، فردا کارایی خود را از دست بدهد و ادبیات تازهای جایگزین آن شود. ناشر و نویسنده باید این تحولات را بشناسند و متناسب با آن حرکت کنند.
سبحانی نسب با تاکید براینکه ما در انتشارات جمال از ابتدا بازار مشخصی را انتخاب کردیم، گفت: حوزه آشنایی کودکان با خداوند و اهلبیت علیهمالسلام. به همین دلیل تلاش کردهایم در همین مسیر باقی بمانیم و تجربههای خود را عمیقتر کنیم. گاهی ورود به نیازهای کاملاً جدید، باعث میشود ناشر از تجربههای پیشین خود فاصله بگیرد. بنابراین معتقدم بهتر است در همان ریل اصلی حرکت کنیم، اما قالبها، اسلوبها و شیوههای ارائه را متناسب با زمان تغییر دهیم. اینکه امروز چه قالبی در بازار مورد نیاز مخاطب است، اهمیت بیشتری دارد تا اینکه هر روز موضوعات محتوایی را تغییر دهیم. البته اگر هدف صرفاً اقتصادی باشد، ممکن است ناشر سریعتر سراغ رویکردهای محتوایی متنوع برود؛ اما ناشری که برای خود رسالت فرهنگی تعریف کرده، ناچار است در همان مسیر اصلی بماند و در عوض، فرمها و شیوههای ارائه را بهروز کند.
مدیر نشر جمال گفت: نیازهای کودک و نوجوان امروز دو بخش است؛ بخشی نیازهای همیشگی و ریشهدار است که باید با قالبهای جدید پاسخ داده شود و بخشی نیز نیازهای تازهای است که به محتوای جدید احتیاج دارد و باید بهدرستی شناسایی و برای آن تولید محتوا شود.
سبحانینسب درباره تنوع قالبها در حوزه نوجوان و مقایسه فضای نشر ایران با دیگر کشورها نیز گفت: در سفرهای خارجی، یکی از چیزهایی که هم برای ما شگفتیآور است، هم حسرتبرانگیز و هم آموزنده، تنوعی است که غربیها در قالبها و شیوههای ارائه محتوا دارند. متأسفانه در ایران سرعت ما برای استفاده از قالبهای جدید پایینتر است و گاهی امکانات لازم برای تولید فرمهای نو و بهروز را نداریم. همین مسئله باعث شده روند بهروزرسانی قالبها و شیوههای ارائه در کشور ما کندتر پیش برود. البته در حوزه محتوا، شرایط کمی متفاوت است و قالبهای محتوایی جدید سریعتر وارد فضای فرهنگی ایران میشوند و نویسندگان ما نیز زودتر از آنها استفاده میکنند؛ اما قالبهای ظاهری و شکلی، به دلیل محدودیت امکانات، هزینهها و مسائل دیگر، دیرتر مورد استقبال قرار میگیرند.
وی درباره فعالیتهای بینالمللی انتشارات جمال نیز اظهار داشت: در حال حاضر بیش از ۲۰۰ عنوان از کتابهای ما به زبان عربی ترجمه شده و آثار دیگری نیز به زبانهای مختلف در حال ترجمه است. ما ترجمه انگلیسی هم داریم و در برخی زبانها، با مجموعههایی قرارداد بستهایم تا آثار را منتشر کنند. اما واقعیت این است که صرف ترجمه، یک کتاب را بینالمللی نمیکند. کتاب باید از ابتدا ظرفیت و موضوع بینالمللی داشته باشد تا بتواند در زبان مقصد هم بدرخشد. بعضی آثار فقط برای یک محله، شهر یا کشور مناسباند و تنها تعداد محدودی از کتابها ظرفیت حضور در فضای بینالمللی را دارند.
مدیر نشر جمال عنوان کرد: از ابتدا، موضوعاتی که ما انتخاب کردیم، موضوعات بینالمللی بودند؛ مانند آشنایی کودکان با خداوند. به همین دلیل، بسیاری از آثار ما قابلیت ترجمه به زبانهای دیگر را داشتند. از همان آغاز تلاش کردیم هم در محتوا و هم در تصویرسازی، نگاه بینالمللی داشته باشیم؛ زیرا اگر از ابتدا چنین نگاهی وجود نداشته باشد، ورود به فضای جهانی کار آسانی نخواهد بود.»
وی در بخش دیگری از این گفتوگو، درباره اهمیت نمایشگاهها و فضاهای فرهنگی عنوان کرد: ما نیازمند مکانهایی هستیم که انسانها بتوانند معنای عمیقتری برای زندگی خود پیدا کنند. کسانی که به سینما، تئاتر یا کتابفروشی میروند، در حقیقت به دنبال نوعی بهروزرسانی معنای زندگی خود هستند. کتاب خوب میتواند نگاه انسان را به زندگی تغییر دهد، امید را افزایش دهد و استانداردهای فکری و روحی انسان را ارتقا ببخشد.
مدیر انتشارات جمال گفت: هر رویدادی که بتواند به مخاطب کمک کند معنای زندگیاش را باطراوتتر کند، ارزشمند و جذاب است. کتابفروشیها و نمایشگاههای کتاب از همین جنس هستند. مخاطب وارد این فضاها میشود، کتابها را جستوجو میکند و گاهی اثری را پیدا میکند که زندگیاش را تحتتأثیر قرار میدهد؛ حتی ممکن است پیش از آن علاقهای به مطالعه نداشته باشد، اما همان کتاب، علاقه را در او ایجاد کند.
وی افزود: هر فضایی که در آن معرفت، آگاهی و خودشناسی افزایش پیدا کند، مورد استقبال مردم قرار میگیرد. به نظر من، باغ کتاب توانسته سطحی از علاقهمندی به کتاب، در دسترس بودن کتاب و فضای فرهنگی و معنوی را ایجاد کند که مردم در آن احساس بهتری داشته باشند. شاید کسی در رستوران یا فضای تفریحی هم احساس لذت کند، اما لذتی که در فضای فرهنگی و کتاب به انسان منتقل میشود، جنس دیگری دارد.
سبحانی نسبت عنوان کرد: مجموعه این عوامل باعث میشود نمایشگاهها اهمیت پیدا کنند و باید آنها را جدی گرفت. لازم است کتاب را در دسترس مخاطب قرار دهیم و فضایی ایجاد کنیم که مردم احساس کنند حتی اگر یک ساعت در چنین محیطی حضور داشته باشند، با معنایی تازهتر و امیدی بیشتر به زندگی بازمیگردند؛ امیدوارتر شوند، مطالعه کنند، آگاهتر باشند و برای تغییر خود و جامعه تلاش کنند. به نظر من، یکی از دستاوردهای مهم نمایشگاههای خوب همین است که حال مردم را بهتر میکنند. باغ کتاب نیز در این روزها تلاش کرده فضایی بانشاط ایجاد کند؛ بهویژه در شرایطی که فشارها، اضطرابها و نگرانیهای ناشی از جنگ و مشکلات اجتماعی باعث شده حال بسیاری از مردم خوب نباشد. چنین فضاهایی میتواند بخشی از خستگی، ناامیدی و غم جامعه را به احساس بهتر و امید بیشتر تبدیل کند؛ حتی اگر فقط در همان مدتی باشد که مخاطب در آن فضا حضور دارد.»
وی در بخش دیگری این گفتوگو، با اشاره به ویژگیهای شخصیتی رهبر شهید انقلاب و اهمیت فرهنگ مطالعه گفت: حضرت آقا حقیقتاً شخصیتی خاص و کمنظیر بودند. یکی از ویژگیهایی که همیشه برای من شگفتانگیز بوده، میزان مطالعه ایشان است. ایشان به گونهای زندگی کردهاند که انگار یک روز بدون مطالعه، مانند روزی بدون عبادت و غذا بوده است. یکبار در دیداری خصوصی همراه جمعی از نویسندگان خدمت ایشان بودیم. در آن جلسه رهبر شهید فرمودند گاهی نمیدانم چه کتابی بخوانم؛ برای همین قفسهای از کتابهای نخوانده و توصیهشده دارم و هر زمان یکی از آنها را انتخاب میکنم. در همان جلسه از کتابی از «وقتی مهتاب گم شد» خاطرات مرحوم علی خوشلفظ یاد کردند و گفتند آن را خواندهاند و بسیار برایشان جذاب بوده است.
سبحانی نسبت افزود: آنچه برای من جالب بود، شور و شوق حضرت آقا هنگام صحبت درباره کتاب بود. حتی درباره مقدمه آن کتاب فرمودند که میتوان آن را به یک غزل یا قصیده تبدیل کرد. بعدها هم شنیدم شعری در همان فضا برای ایشان خوانده شد. رهبر انقلاب نهتنها خودشان اهل مطالعه هستند، بلکه این فرهنگ را در خانواده نیز نهادینه کردهاند. ایشان عادت دارشتند و شبها پیش از خواب، زمانی را به مطالعه اختصاص دهند؛ حالا ممکن است بعضی شبها صد صفحه کتاب میخوندند و بعضی شبها چند صفحه، اما اصلِ عادت مطالعه بود که هیچگاه ترک نمیشد.
مدیر انتشارات جمال عنوان کرد: حضرت آقا در حوزههای مختلف علمی نیز مطالعات گستردهای داشتند. در بسیاری از دانشها، هم خوانندهای دقیق بودند و هم صاحبنظر. گاهی عمق فهم و تسلط ایشان در برخی موضوعات، فراتر از تصور انسان بود. ما هم باید به تأسی از چنین الگوهایی اهل مطالعه باشیم. خود من بعد از آن دیدار، مدتی با انگیزه فراوان کتاب میخواندم و حتی همان کتابی را که حضرت آقا از آن نام بردند، در مدت کوتاهی مطالعه کردم.
وی با تاکید براینکه معتقدم باید فضای مطالعه را برای کودکان و نوجوانان فراهم کنیم، افزود: نباید همه چیز به تلفن همراه و فضای مجازی محدود شود. باید کتاب را در دسترس بچهها قرار دهیم؛ زیرا اگر کتاب خوب در اختیارشان باشد، حتماً آن را میخوانند. متأسفانه در برخی خانهها کتابخانهها به انبار تبدیل شدهاند و جای کتاب را وسایل تزئینی گرفته است، در حالی که کتاب باید در معرض دید کودک و نوجوان باشد تا با آن انس بگیرد. امیدوارم جامعه ما بتواند هرچند اندک، از روحیه علمی و فرهنگی رهبر معظم انقلاب الگو بگیرد و فرهنگ مطالعه را بیش از پیش در خانوادهها زنده نگه دارد.
انتهای پیام/ 121
