اقتباس دیپلماتیک ریاض از توافق هلسینکی برای تنشزدایی با ایران
گروه بینالملل دفاعپرس: عربستان بحث درباره معماری امنیتی جدیدی را در منطقه آغاز کرده است. ریاض به کشورهای منطقه پیشنهاد کرده که بر اساس توافقات هلسینکی در سال ۱۹۷۵، پیمان عدم تجاوز با ایران منعقد کنند. به گزارش رسانههای غربی، این ابتکار قبلاً در اروپا مورد حمایت قرار گرفته است. اگرچه این پیمان میتواند توازن قوا در منطقه را تغییر دهد، اما اجرای آن با واقعیتهای سیاسی سختگیرانهای روبهرو است.
به گزارش «فایننشال تایمز» ریاض در حال بحث با متحدان خود درباره امکان انعقاد پیمان عدم تجاوز بین پایتختهای منطقه و تهران پس از پایان جنگ منطقهای ایران است.
مدل احتمالی مد نظر ریاض مدل توافق هلسینکی در سال ۱۹۷۵ است که توسط اتحاد جماهیر شوروی، متحدانش و همچنین کشورهای اروپایی، کانادا و آمریکا در طول جنگ سرد برای کاهش تنشها امضا شد.
اگرچه این توافقات وضعیت یک معاهده الزامآور قانونی را نداشتند، اما به مبنایی برای ایجاد سازمان امنیت و همکاری اروپا و یکی از عناصر کلیدی تنشزدایی در جنگ سرد تبدیل شدند.
به گزارش فایننشال تایمز، کشورهای اروپایی از این ابتکار حمایت کرده و معتقدند این قالب به کاهش خطر جنگ جدید و ارائه تضمینهای امنیتی به تهران کمک میکند. اتحادیه اروپا از کشورهای شورای همکاری خلیج فارس خواسته است تا به بحث درباره این قالب بپیوندند.
یک دیپلمات عرب به فایننشال تایمز گفت که چنین پیمانی میتواند توسط اکثر کشورهای اسلامی و عربی و همچنین خود ایران حمایت شود. با این حال، همانطور که منابع این روزنامه اشاره میکنند همه چیز به شرکت کنندگان بستگی دارد. در وضعیت فعلی، نمیتوان ایران و رژیم صهیونیستی را گرد هم آورد و این طرح بدون شرکت اسرائیل، ممکن است نتیجه معکوس داشته باشد.
حتی امارات که اخیراً روابط خود را با اسرائیل تقویت کرده و موضع نسبتاً سختی در قبال ایران اتخاذ کرده نیز آماده پیوستن به این توافق است.
انتخاب مدل توافق هلسینکی در دهه ۱۹۷۰ تصادفی نیست. در آن زمان و در اوج جنگ سرد، غرب و شرق موفق به تدوین مجموعهای از قوانین شدند که تضادهای ایدئولوژیک را از بین نمیبرد، اما از طریق به رسمیت شناختن مرزهای پس از جنگ، اقدامات اعتمادساز و همکاری اقتصادی، خطر رویارویی مستقیم نظامی را کاهش میداد.
به نظر میرسد عربستان دقیقا به دنبال بازتولید همین مکانیسم است. ایده کلیدی این توافق انعقاد صلح جامع با ایران نیست، زیرا این امر در حال حاضر غیرممکن است، بلکه ایجاد قوانین بازی است که تضمین کند حملات متقابل به جنگ تبدیل نمیشوند. این امر مستلزم به رسمیت شناختن حوزههای نفوذ و تعهدات عدم تجاوز است.
کشورهای اروپایی از این ابتکار حمایت میکنند، زیرا راهی برای محافظت از خود در برابر بحرانهای مهاجرت و دریافت تضمینهایی برای امنیت انرژی و کشتیرانی از طریق تنگه هرمز میبینند. ترکیه، پاکستان و مصر نیز این ایده را تأیید میکنند.
تهران همواره اعلام کرده که برای اتمام جنگ به تضمینهایی نیاز دارد که مورد حمله جدید قرار نگیرد. علاوه بر این، این پیمان با اصرار دیرینه ایران مبنی بر حل و فصل مسائل امنیتی منطقه توسط کشورهای منطقه و بدون دخالت آمریکا مطابقت دارد.
با این حال، موانعی بر سر راه این پیمان وجود دارد:
۱. رد ایده توسط رژیم صهیونیستی: مقامات اسرائیلی معتقدند که توافق عدم تجاوز بین کشورهای منطقه بدون مشارکت این رژیم، عملاً دست تهران را در سایر جبههها باز میگذارد. گنجاندن اسرائیل در یک معاهده با ایران نیز در شرایط عملیات زمینی در غزه و حملات به لبنان غیرممکن است.
۲. شکاف در اردوگاه عربی: اختلافات جدی بین عربستان و امارات وجود دارد. ابوظبی موضع ضد ایرانی اتخاذ کرده و از واکنش ناکافی جهان عرب به اقدامات تهران انتقاد میکند. امارات قصد دارد پس از جنگ، اتحاد نظامی خود را با اسرائیل عمیقتر کند که مستقیماً با مفهوم عربستان برای «بازنشانی» روابط با ایران در تضاد است.
۳. مشکل ضمانت اجرایی: حتی تعهدات تثبیت شده با تضمینهای بینالمللی در مورد احترام به حاکمیت و عدم استفاده از زور که اصول اولیه توافق هلسینکی هستند میتواند با تغییر اوضاع سیاسی زیر پا گذاشته شود.
«دانیلا کریلوف» پژوهشگر گروه خاور نزدیک و پساشوروی مؤسسه اطلاعات علمی در علوم اجتماعی آکادمی علوم روسیه، در گفتوگو با «ایزوستیا» نسبت به این ایده ابراز بدبینی عمیقی کرده و پرسید چه کسی ضامن چنین معاملاتی خواهد بود.
به گفته کریلوف، توافقات چندجانبه در غرب آسیا بسیار ضعیف عمل میکنند. برای عملکرد مؤثر، لازم است توافق به صورت دوجانبه در قالبی چندجانبه باشد. اما اگر یکی از پیمانها نقض شود، کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس چگونه واکنش نشان خواهند داد؟ این یک سوال بدون پاسخ است.
«لنا پانینا» مدیر مؤسسه راهبردهای سیاسی و اقتصادی بینالمللی روسترات، معتقد است که پیمان عدم تجاوز بین ایران، عربستان و سایر کشورهای غرب آسیا امنیت منطقه را تضمین نمیکند، زیرا منابع واقعی تنش در این منطقه اسرائیل و آمریکا هستند. به ثمر نشستن چنین پیمانی بدون این کاتالیزورهای جنگ کاملاً ممکن بود. تهران قطعاً مسئله خروج نظامیان آمریکایی و صهیونیست از خاک کشورهای غرب آسیا را مطرح خواهد کرد. با توجه به حاکمیت محدود این کشورها، این امر بعید به نظر میرسد. به گفته وی، کشورهای غرب آسیا گروگان سیاست نزدیکی خود به آمریکا و اسرائیل شدهاند.
انتهای پیام/ ۹۹۹
