نبرد رسانهای مقاومت برای بازپسگیری روایت ملتها
گروه بینالملل دفاعپرس: نشست تخصصی «رسانه مقاومت؛ صدای ملتها در برابر امپراطوری خبرسازی» روز سهشنبه ۲۹ اردیبهشت به ابتکار هیئت رسانه حشدالشعبی و با مشارکت بخش فرهنگی بانوان حشد شعبی در موزه شهدای رسانه جنگ حشد شعبی برگزار شد.
در این نشست، الناز رحمتنژاد، خبرنگار گروه بینالملل دفاعپرس و کارشناس جبهه مقاومت، با تأکید بر اینکه جنگهای امروز تنها در میدان نظامی رخ نمیدهند، گفت: رسانهها به یکی از مهمترین میدانهای نبرد تبدیل شدهاند و نبرد رسانهای مقاومت، تلاشی برای بازتاب صدای ملتهایی است که روایت آنها در رسانههای مسلط جهانی کمتر دیده میشود.
رحمتنژاد اظهار کرد: در جهان امروز جنگها تنها در میدانهای نظامی رخ نمیدهند، بلکه بخش مهمی از آنها در عرصه روایتها، خبرها و تصویرها شکل میگیرد. رسانهها میتوانند حقیقت را آشکار کنند یا آن را در لایهای از روایتهای جهتدار پنهان سازند.
وی با اشاره به تاریخچه رابطه میان جنگ و رسانه خاطرنشان کرد: از زمان جنگهای جهانی، دولتها دریافتند پیروزی در میدان نبرد تنها به قدرت نظامی وابسته نیست و مدیریت افکار عمومی و تصویرسازی از دشمن نیز نقش تعیینکنندهای دارد. در جنگ جهانی اول دستگاههای تبلیغاتی، روزنامهها و پوسترها به ابزار هدایت افکار عمومی تبدیل شدند و در جنگ جهانی دوم رادیو نقش مهمی در بسیج مردم و تضعیف روحیه دشمن ایفا کرد.
کارشناس جبهه مقاومت افزود: با گسترش تلویزیون و سپس ظهور اینترنت و شبکههای اجتماعی، جنگها بیش از گذشته به «جنگ روایتها» تبدیل شدند؛ بهگونهای که امروز در بسیاری از بحرانها، نبرد رسانهای تقریباً همزمان با نبرد نظامی آغاز میشود و حتی گاهی بر آن پیشی میگیرد.
رحمتنژاد ادامه داد: در کنار این روند، پدیدهای به نام «رسانه مقاومت» در بستر مبارزات مردمی شکل گرفت؛ رسانههایی که تلاش میکنند روایت ملتهایی را منتقل کنند که خود را در برابر اشغال یا سلطه میبینند.
وی افزود: یکی از نمونههای اولیه این جریان رسانههای فلسطینی بودند که کوشیدند روایت مردم تحت اشغال را به جهان منتقل کنند.
کارشناس جبهه مقاومت با اشاره به «صدای فلسطین» بهعنوان رادیوی رسمی سازمان آزادیبخش فلسطین که از دهه ۱۹۶۰ فعالیت خود را آغاز کرد، گفت: این رسانه و دیگر رسانههای فلسطینی تلاش داشتند تصویری متفاوت از واقعیت میدان ارائه دهند؛ تصویری که در رسانههای مسلط جهانی کمتر دیده میشد.
رحمتنژاد همچنین به نقش برخی رسانههای منطقهای در شکلگیری محور رسانهای مقاومت اشاره و خاطرنشان کرد: در لبنان، رادیو «النور» که در سال ۱۹۸۸ تأسیس شد و شبکه تلویزیونی «المنار» که از سال ۱۹۹۱ آغاز به کار کرد، از مهمترین رسانههای این جریان بودند و در جنگ ۳۳ روزه سال ۲۰۰۶ نقش مهمی در پوشش میدانی و جنگ روایتها ایفا کردند. در یمن نیز شبکه «المسیره» از سال ۲۰۱۲ تلاش کرده روایت متفاوتی از جنگ یمن و وضعیت انسانی این کشور ارائه دهد.
خبرنگار جبهه مقاومت اظهار کرد: درک تفاوت میان «رسانه رسمی دولتها» و «رسانه ملتها» اهمیت زیادی دارد. رسانههای رسمی معمولاً در چارچوب سیاستهای دولتها فعالیت میکنند، اما رسانههای ملتها اغلب از دل جامعه و تجربههای مردمی شکل میگیرند و تلاش میکنند روایتهای کمتر شنیدهشده را بازتاب دهند. رسانه مقاومت دقیقاً در همین نقطه شکل میگیرد؛ جایی که یک ملت احساس میکند روایتش در نظام رسانهای جهانی تحریف شده یا نادیده گرفته میشود.
رحمتنژاد تأکید کرد: مقاومت را نمیتوان صرفاً یک پدیده نظامی دانست، بلکه مقاومت پیش از آنکه در میدان نبرد شکل بگیرد در عرصه فرهنگ، هویت و روایت شکل میگیرد. رسانهها در این میان نقشی اساسی دارند، زیرا حافظه جمعی را شکل میدهند و چارچوبهای معنایی میسازند که مردم از طریق آنها وقایع را درک میکنند.
وی خاطرنشان کرد: امروز قدرتهای بزرگ تلاش میکنند با کنترل روایتها، ذهن ملتها را نیز مدیریت کنند. خبرسازی تنها انتشار خبر دروغ نیست، بلکه گاهی حقیقت بهصورت ناقص بیان میشود یا با انتخاب تیتر، زاویه دوربین و زمان انتشار خبر، افکار عمومی به سمت خاصی هدایت میشود.
رحمتنژاد با اشاره به بحرانهای منطقهای گفت: در بسیاری از موارد قربانی بهعنوان متهم معرفی میشود، مقاومت بهعنوان خشونت تصویر میشود و جنایت در قالب «دفاع مشروع» توجیه میگردد.
وی افزود: ملتهایی مانند فلسطین، یمن، عراق و سوریه تنها درگیر جنگ نظامی نیستند، بلکه درگیر جنگ روایتها نیز هستند. اگر ملتی نتواند روایت خود را تولید کند، دیگران درباره او روایت خواهند ساخت.
رحمتنژاد ادامه داد: یکی از تلخترین واقعیتهای این دوران، هدف قرار گرفتن خبرنگاران در مناطق جنگی است. خبرنگاری که حقیقت میدان را ثبت میکند برای جریانهای سلطه خطرناک است، زیرا تصویر واقعی جنگ میتواند افکار عمومی جهان را تغییر دهد. وقتی یک خبرنگار تصویر کودکی زیر آوار یا صدای مادری داغدار را ثبت میکند، در واقع دیوار سانسور را میشکند و به همین دلیل خبرنگاران گاه خود به بخشی از میدان نبرد تبدیل میشوند.
وی همچنین به نقش افکار عمومی در جنگهای معاصر اشاره کرد و گفت: در گذشته تصور میشد سرنوشت جنگها تنها با سلاح تعیین میشوند، اما امروز افکار عمومی میتواند معادلات سیاسی و حتی میدانی را تغییر دهد. از این رو رسانه مقاومت مسئولیت سنگینی دارد و باید میان سرعت انتشار خبر و دقت در صحت اطلاعات تعادل برقرار کند، زیرا اعتماد مخاطب مهمترین سرمایه یک رسانه است.
خبرنگار جبهه مقاومت در بخش دیگری از سخنان خود اظهار کرد: یکی از مهمترین ابزارهای جنگ رسانهای شایعه و عملیات روانی است. دشمن تلاش میکند با انتشار اخبار جعلی، جامعه را دچار ترس و ناامیدی کند، اختلاف داخلی ایجاد کند و اعتماد مردم به رسانههای خودی را از بین ببرد؛ بنابراین رسانه مقاومت باید روایت فعال داشته باشد؛ یعنی حضور سریع و دقیق در صحنه، ارائه اطلاعات مستند و پاسخ هوشمندانه به شایعات.
وی تأکید کرد: خبرنگار مقاومت تنها انتقالدهنده خبر نیست، بلکه شاهد تاریخ است و باید بتواند علاوه بر ثبت وقایع، روایت انسانی از جنگ ارائه دهد. آنچه بیش از آمار و ارقام بر افکار عمومی جهان اثر میگذارد، روایت انسانی از رنج و زندگی مردم در شرایط جنگ است.
رحمتنژاد افزود: رسانه مقاومت اگر تنها به بازتاب صحنههای درگیری بپردازد، روایت ناقصی ارائه داده است. خبرنگاران باید زندگی مردم، امید، همبستگی اجتماعی و حتی جزئیات روزمره در شرایط جنگ را نیز روایت کنند، زیرا مقاومت تنها در خط مقدم شکل نمیگیرد، بلکه در بیمارستانها، مدارس و میان خانوادههایی که زیر فشار جنگ زندگی میکنند نیز معنا پیدا میکند.
وی در ادامه با اشاره به تفاوت «خبر» و «گزارش» گفت: خبر معمولاً کوتاه و مبتنی بر اطلاعات اولیه است، اما گزارش میتواند لایههای پنهان یک رویداد را آشکار کند و به مخاطب کمک کند تا بفهمد چرا یک حادثه رخ داده و چه پیامدهایی دارد. گزارشهای میدانی، مستندهای کوتاه و روایتهای انسانی تأثیر ماندگارتری بر افکار عمومی دارند.
رحمتنژاد همچنین خاطرنشان کرد: خبرنگار مقاومت باید مجموعهای از مهارتها را در کنار هم داشته باشد؛ از جمله صداقت حرفهای، قدرت تحلیل، آشنایی با امنیت میدانی و دیجیتال و توانایی مدیریت لحن در روایت. رسانه مقاومت نباید صرفاً رسانه احساسات باشد، بلکه باید رسانه آگاهی باشد و میان تعهد انسانی و استانداردهای حرفهای تعادل برقرار کند.
وی افزود: در عصر رسانههای دیجیتال و شبکههای اجتماعی، خبرنگاران و فعالان رسانهای از کشورهای مختلف میتوانند شبکهای از روایتهای مردمی ایجاد کنند. این همکاری میتواند انحصار رسانههای بزرگ را بشکند و روایتهای محلی را به سطح جهانی برساند.
رحمتنژاد در پایان با اشاره به آینده رسانه مقاومت گفت: در گذشته این رسانهها بیشتر در موقعیت دفاعی قرار داشتند و تلاش میکردند روایتهای تحریفشده را اصلاح کنند، اما در آینده باید به سمت «روایتسازی فعال» حرکت کنند. شکلگیری شبکهای از خبرنگاران، هنرمندان و اندیشمندان میتواند به ساخت «تمدن روایت» کمک کند؛ تمدنی که در آن ملتها خود روایتگر تاریخ، فرهنگ و تجربههایشان باشند و صدای آنها در فضای رسانهای جهانی شنیده شود.
انتهای پیام/ ۱۳۴
