تبیین جایگاه «روز ملی ادبیات آئینی» و میراث «محتشم کاشانی» در زیست اجتماعی

گروه استان‌های دفاع‌پرس_«حدیثه صالحی»؛ با فرارسیدن نخستین روز ماه محرم الحرام، فراتر از فضای سنتی عزاداری، شاهد تکامل یک مفهوم در تقویم رسمی کشور هستیم؛ نام‌گذاری نخستین روز محرم به عنوان «روز ملی ادبیات آئینی و بزرگداشت محتشم کاشانی». این اقدام، فراتر از یک نام‌گذاری ساده، نشان‌دهنده درک عمیق نظام از پیوند ناگسستنی میان «مذهب»، «فرهنگ» و «هویت ملی» است.

تعیین این روز در تقویم جمهوری اسلامی، پاسخی است به یک نیاز راهبردی

تبدیل کردن «عاطفه مذهبی» به «زیرساخت فرهنگی»

در نظام جمهوری اسلامی، محرم تنها یک رویداد مذهبی برای تجدید واقعه عاشورا نیست، بلکه موتور محرک تداوم ارزش‌های اخلاقی و سیاسی است. نام‌گذاری این روز به عنوان «روز ملی ادبیات آئینی»، به این معناست که ما می‌خواهیم «ادبیات» را به عنوان واسطه‌ی انتقال معنا از میدان عزاداری به عرصه فرهنگ و سیاست تثبیت کنیم. این یعنی برخورداری از یک «زبان مشترک» که از طریق مرثیه‌سرایی و روایتگری، ارزش‌های ایستادگی را در نسل‌های مختلف بازتولید می‌کند.

در این میان، حضور نام «محتشم کاشانی» به عنوان نماد این روز، بسیار معنادار است. «محتشم کاشانی» تنها یک شاعر مرثیه‌سرا نبود؛ او «معمار زبان سوگواری» بود. او توانست مرثیه را از یک فرم ساده‌ی رثا، به یک «متن حماسی-تاریخی» تبدیل کند که قادر است هویت یک ملت را در دل اندوه حفظ کند. بزرگداشت او، در واقع بزرگداشت «هنر روایتگری» است؛ هنری که بدون آن، روایت عاشورا در گذر زمان، از حالت زنده و اثرگذار خارج می‌شد.

این روز ملی، تقاضای بازنگری در عملکرد دو گروه کلیدی را دارد:

شاعران و ادیبان

وظیفه شاعر در این روز، فراتر از تولید کلمات کلیشه‌ای و تکراری است. شاعران باید «نویسندگان معنا» باشند، نه تنها «نویسندگان وزن». ادبیات آئینی نباید در تله‌ی «عاطفه منفعل» گرفتار شود؛ بلکه شاعر باید با تکیه بر میراثی، چون محتشم کاشانی، ادبیاتی خلق کند که همزمان با حفظ اصالت، با نیاز‌های ذهنی و زبانی نسل جدید نیز هم‌خوان باشد.

مسئولان و سیاست‌گذاران فرهنگی

برخورد مسئولان با این روز نباید در سطح «تشریفات و مراسم‌های نمایشی» تقلیل یابد. وظیفه اصلی مسئولان، ایجاد زیرساخت برای «صیانت از کیفیت» است. این یعنی حمایت از تولیدات ادبی باکیفیت، جلوگیری از سطحی‌سازی مراسم‌ها، و تبدیل کردن این روز به بستری برای پژوهش و تولید علمی در حوزه ادبیات آئینی.

برای آنکه این روز از یک «مناسبت گذرا» به یک «نهاد فرهنگی» تبدیل شود (نهادینه سازی)، باید سه مسیر را همزمان پیمود:

مسیر آموزشی

ورود مباحث مربوط به ادبیات آئینی و تحلیل آثار بزرگان مانند محتشم کاشانی به برنامه‌های آموزشی دانشگاهی و مدارس، تا دانش‌آموزان و دانشجویان با «زبان هویت» خود آشنا شوند.

مسیر رسانه‌ای

تولید محتوای چندرسانه‌ای (فیلم، مستند، پادکست و...) که بر پایه ادبیات آئینی باشد، نه صرفاً بر پایه تصویر‌های سنتی؛ تا این ادبیات در فضای دیجیتال نیز حاکم باشد.

مسیر ساختاری

ایجاد نهاد‌های تخصصی برای نظارت و ارتقای کیفیت تولیدات ادبی و هنری در حوزه آئینی، تا از «بی‌کیفیتی» و «سطحی‌گرایی» که دشمن اصلی فرهنگ است، جلوگیری شود؛ البته به این شرط که این ساختار خود به مانعی برای بروز خلاقیت و حقیقت تبدیل نشود.در نهایت، روز اول محرم و بزرگداشت ادبیات آئینی، فرصتی است برای اینکه یادآور شویم: «حقیقت، تنها با قدرت کلام و قدرت روایت، در قلب‌ها ماندگار می‌شود.»

انتهای پیام/