واکاوی نسخه جامع رهبر شهید برای درمان زخم طلاق در جامعه

گروه جامعه دفاع‌پرس- محمد زرچینی؛ افزایش آمار طلاق در سال‌های اخیر، زنگ خطری جدی برای نهاد مقدس خانواده به عنوان بنیادی‌ترین واحد جامعه اسلامی است. مقام معظم رهبری حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در طول سال‌های رهبری، بار‌ها و با ادبیاتی هشداردهنده و در عین حال راهگشا، به آسیب‌شناسی پدیده شوم طلاق پرداخته و ریشه‌های آن را در سخت‌گیری‌های بی‌مورد در ازدواج، ترویج سبک زندگی غربی و غفلت از ارزش‌های اسلامی دانسته‌اند.

در منظومه فکری امام خمینی (ره) و مقام معظم رهبری، خانواده تنها یک نهاد اجتماعی نیست، بلکه سنگر اصلی تربیت نسل انقلابی و کانون آرامش و تعالی انسان است. هرگونه خدشه به این نهاد، به مثابه خدشه به امنیت و آینده کشور تلقی می‌شود. در شرایطی که دشمنان نظام اسلامی به دنبال سست کردن بنیان‌های اعتقادی و اجتماعی کشور هستند، پدیده طلاق به عنوان یکی از مهم‌ترین شاخص‌های آسیب‌شناسی اجتماعی، همواره در کانون توجه رهبر انقلاب بوده است. ایشان با نگاهی عمیق و آینده‌پژوهانه، نه تنها به بیان درد پرداخته‌اند، بلکه نسخه‌ای شفابخش مبتنی بر آموزه‌های دینی و عقلانیت اجتماعی برای درمان این درد ارائه کرده‌اند. 

طلاق؛ یک «مصیبت» بزرگ، نه یک راه‌حل ساده

نخستین گام در مقابله با یک آسیب، درک عمیق زشتی و خطر آن است؛ رهبر انقلاب با انتخاب واژگان دقیق، سعی در تغییر نگرش جامعه نسبت به عادی‌سازی طلاق داشته‌اند. 

ایشان در دیدار با خانواده‌های معظم شهدا و ایثارگران در تاریخ ۲۱ مرداد ۱۳۹۴، با صراحت و قاطعیت فرمودند: طلاق یک مصیبت است؛ هم برای زن، هم برای مرد، هم برای بچه‌ها. این را نباید عادی بگیریم. در جامعه‌ی ما متأسفانه دارد این جور می‌شود که طلاق را یک چیز عادی می‌شمارند؛ نه، طلاق مصیبت است. 

این بیان رهبر انقلاب، چند پیام کلیدی دارد: نخست اینکه طلاق یک «انتخاب سبک زندگی» نیست، بلکه یک «فاجعه و مصیبت» است. دوم، این مصیبت تنها متوجه زوجین نیست، بلکه کودکان به عنوان بی‌گناه‌ترین حلقه این زنجیر، بیشترین آسیب روانی و تربیتی را متحمل می‌شوند. تأکید بر این موضوع، هشداری به رسانه‌ها و تولیدکنندگان محتواست که از عادی‌سازی یا حتی طنزپردازی پیرامون طلاق در سریال‌ها و فضای مجازی به شدت پرهیز کنند.

ریشه‌یابی بحران؛ سخت‌گیری در ازدواج، بستر ساز طلاق

رهبر انقلاب با هوشمندی ویژه‌ای، دو پدیده «ازدواج» و «طلاق» را دو روی یک سکه دانسته و تأکید دارند که نمی‌توان با سخت‌گیری در اولی، انتظار سلامت در دومی را داشت. ایشان موانع اقتصادی و فرهنگی ازدواج را مستقیم‌ترین عامل گرایش به روابط ناسالم و در نهایت فروپاشی خانواده‌های تشکیل‌شده می‌دانند.

ایشان در دیدار با خانواده‌های معظم شهدا و ایثارگران در تاریخ ۱۹ فروردین ۱۳۹۸، با انتقاد از رسوم غلط اجتماعی فرمودند: یکی از کار‌هایی که باید انجام بگیرد، آسان‌گیری در امر ازدواج است. متأسفانه در جامعه‌ی ما گاهی اوقات تشریفاتی وجود دارد، هزینه‌هایی تحمیل می‌شود که واقعاً مانع از تشکیل خانواده می‌شود... مهریه‌های سنگین، مراسم‌های پرهزینه‌ی عروسی، اینها همه مانع است. 

تحلیل این فرمایش نشان می‌دهد که رهبر انقلاب، فرهنگ مصرف‌گرایی و تجمل‌گرایی را عامل اصلی فشار بر جوانان می‌دانند. وقتی جوانی برای شروع زندگی زیر بار بدهی‌های سنگین می‌رود، طبیعتاً بنیان زندگی‌اش از روز اول بر پایه‌های سست و پراسترس بنا می‌شود. بنابراین، راهکار مقابله با طلاق، از «جهاد فرهنگی برای ساده‌زیستی» و «مبارزه با اشرافی‌گری در مراسم ازدواج» آغاز می‌شود.

جنگ نرم و ترویج فردگرایی؛ تهدیدی علیه کیان خانواده

یکی از عمیق‌ترین تحلیل‌های رهبر انقلاب درباره ریشه‌های طلاق، اشاره به «جنگ نرم» و تهاجم فرهنگی است. ایشان معتقدند که غرب با ترویج فلسفه «فردگرایی افراطی» مفهوم فداکاری، گذشت و تعهد که ستون‌های اصلی خانواده هستند را هدف قرار داده است. ایشان در بیانات مختلف، از جمله در دیدار با مسئولان و فرهنگیان، بار‌ها به خطر سبک زندگی غربی اشاره کرده‌اند. در این الگوی وارداتی، «لذت آنی» و «آزادی مطلق فردی» بر «مسئولیت‌پذیری جمعی» و «تعهد زناشویی» ارجحیت پیدا می‌کند. رهبر انقلاب در این باره تأکید دارند که باید در برابر این موج، «سبک زندگی اسلامی-ایرانی» را احیا کرد. سبکی که در آن، زن و شوهر نه رقیب یکدیگر، بلکه مکمل و مایه آرامش هم هستند (هُنَّ لِباسٌ لَکُمْ وَ أَنْتُمْ لِباسٌ لَهُنَّ). مقابله با طلاق، نیازمند یک «جهاد تبیین» گسترده است تا قبح طلاق در اذهان عمومی بازسازی شود و ارزش «ساختن» به جای «بریدن» ترویج یابد.

وظیفه حاکمیت و قوه قضائیه: تسهیل‌گری و ترویج سازش

رهبر شهید انقلاب اسلامی تنها به نصیحت اخلاقی بسنده نکرده‌اند، بلکه تکالیف مشخصی را نیز متوجه دستگاه‌های حاکمیتی، به‌ویژه قوه قضائیه دانسته‌اند. از منظر ایشان، قانون و رویه‌های قضایی باید به گونه‌ای باشد که طلاق به عنوان آخرین راه حل مطرح شود و نه راه حل اصلی و اساسی. 

ایشان در پیام‌های خود به همایش‌های ملی جمعیت و خانواده، همواره بر نقش نهاد‌های دخیل تأکید کرده‌اند. برای مثال، در پیام به همایش ملی جمعیت و خانواده در سال ۱۳۹۸، بر لزوم حمایت‌های همه‌جانبه از خانواده تأکید ورزیدند. در ادبیات حقوقی مورد تأیید رهبری، اصل بر «صلح و سازش» است. دادگاه‌ها و مشاوران خانواده موظفند تمام تلاش خود را برای بازگرداندن زوجین به زندگی مشترک به کار گیرند.

همچنین، رهبر انقلاب از دولت‌ها خواسته‌اند تا با ارائه تسهیلات واقعی مسکن، اشتغال و حمایت از فرزندآوری، فشار‌های اقتصادی را که محرک اصلی بسیاری از طلاق‌هاست، از دوش خانواده‌ها بردارند. ایشان معتقدند دولتی که نتواند مقدمات تشکیل آسان خانواده را فراهم کند، در برابر افزایش آمار طلاق مسئول است.

محوریت زن و نقش بی‌بدیل مادر در تحکیم خانواده

در گفتمان رهبر انقلاب، زن نه یک کالای مصرفی و نه صرفاً یک نیروی کار اقتصادی، بلکه «مدیر و محور اصلی کانون خانواده» است. ایشان با رد نگاه ابزاری غرب به زن، بر کرامت و نقش محوری او در آرامش‌بخشی و تربیت نسل تأکید دارند.

رهبر انقلاب در دیدار‌های متعدد با بانوان، از جمله در ۲۸ آذر ۱۳۹۱، فرمودند: زن، محور خانواده است. اگر خانواده‌ای متزلزل شد، اگر خانواده‌ای از هم پاشید، در بیشتر موارد، نبودِ آن مدیریت زنانه و آن عاطفه‌ی زنانه مؤثر بوده است؛ در حقیقت این بیان به هیچ وجه به معنای سلب مسئولیت از مردان نیست، بلکه تأکیدی بر قدرت نرم و تأثیرگذاری شگرف زن در مدیریت بحران‌های درون خانواده است. رهبر انقلاب هشدار می‌دهند که اگر جامعه به جای تقدیر از مقام مادر و همسر، او را به میدان رقابت‌های فرساینده اقتصادی یا فرهنگی بکشاند و از وظیفه اصلی و فطری‌اش غافل شود، طبیعی است که کانون خانواده سرد و متلاشی شود. بنابراین، مقابله با طلاق نیازمند بازتعریف جایگاه زن در جامعه بر اساس معیار‌های اسلام است؛ جایگاهی که در آن عفت، وقار و مدیریت داخلی خانه، بالاترین ارزش‌ها محسوب می‌شوند.

نقش نخبگان، روحانیون و معتمدین محلی

رهبر انقلاب همواره بر نقش واسطه‌های خیر و معتمدین در حل اختلافات تأکید داشته‌اند. در فرهنگ اسلامی، نهاد «حکمیت» (وَ إِنْ خِفْتُمْ شِقاقَ بَیْنِهِمَا فَابْعَثُوا حَکَمًا مِنْ أَهْلِهِ وَ حَکَمًا مِنْ أَهْلِها) یک مکانیسم دقیق برای جلوگیری از طلاق است.

ایشان از روحانیون مساجد، بزرگان طوایف و معتمدین محلی می‌خواهند که به جای انفعال، در مواقع بروز اختلاف بین زوجین، با درایت و مداخله خیرخواهانه، گره‌های کور را باز کنند. بسیاری از طلاق‌ها ناشی از سوءتفاهم‌های کوچک است که با وساطت یک فرد مورد اعتماد و دلسوز، قابل حل است. رهبر انقلاب این نقش اجتماعی را یک وظیفه شرعی و انقلابی می‌دانند.

نیاز به یک عزم ملی برای نجات خانواده

مرور بیانات تاریخی و راهبردی مقام معظم رهبری نشان می‌دهد که مسئله طلاق، یک معضل تک‌بعدی نیست که با یک دستور اداری حل شود. این پدیده شوم، ریشه در اقتصاد، فرهنگ، قضاوت و سبک زندگی دارد.

نسخه رهبر انقلاب برای مقابله با طلاق، یک بسته سیاستی جامع است که شامل موارد زیر است:

مبحث فرهنگی؛ تغییر نگرش از عادی‌سازی طلاق به سمت ترویج گذشت، سازش و ساده‌زیستی.

اقتصادی؛ حذف موانع ازدواج (مهریه‌های سنگین و تشریفات زائد) و حمایت دولت از مسکن و اشتغال جوانان.

قضایی؛ تقویت نهاد‌های مشاوره و داوری پیش از صدور حکم طلاق و ترویج فرهنگ صلح.

بازتعریف نقش خانواده با جلوگیری از فرهنگ ویرانگر طلاق

هنگامی که رهبر شهید انقلاب اسلامی فرمودند: «طلاق یک مصیبت است» این جمله خیلی معنی داشته و دارد؛ اگر یک زن و شوهر طلاق بگیرند احتمال ایجاد مفسده برای زن و مرد به میزان زیادی وجود دارد؛ همچنین یک آینده نامعلوم و یک وضعیت بسیار بد اجتماعی در انتظار زوج و زوجه خواهد بود که به ضرر همه طرف هاست.

امروز بیش از هر زمان دیگری، جامعه اسلامی ایران نیازمند آن است که به این رهنمود‌های حکیمانه رهبر شهید انقلاب بازگردد. خانواده‌های ایرانی با تکیه بر ایمان، فرهنگ غنی ایرانی-اسلامی و الگوگیری از بیانات رهبر شهید انقلاب، می‌توانند در برابر طوفان حوادث و تهاجم فرهنگی دشمنان، دژی مستحکم باقی بمانند و نسل آینده‌ساز این مرز و بوم را در کانونی گرم و پایدار تربیت کنند؛ تحقق این امر، نیازمند عزمی ملی و همدلی تمام دستگاه‌ها و آحاد مردم است.

انتهای پیام/281