پشتپرده تصمیمات راهبردی ایران و عراق در جنگ هشت ساله چه بود؟
به گزارش خبرنگار فرهنگ دفاعپرس، کتاب «راهبردهای ایران و عراق در جنگ هشت ساله»، تازهترین اثر از حلقهی تولیدات پژوهشی است که با تحقیق سردار دکتر حسین علایی به رشته نگارش درآمده است و مرکز اسناد و تحقیقات و نشر معارف دفاع مقدس و مجاهدتهای سپاه آن را روانه بازار نشر کرده است.
حسین علایی در مقدمه این کتاب نوشته است:
درباره حوزههای مختلف جنگ عراق با ایران و ابعاد گوناگون دفاع مقدس تاکنون کتابها و مقالات زیادی به رشته تحریر درآمده است. اما در مقالات علمی و کتب فارسی چندان به مسائل مربوط به راهبردهای ایران و عراق در جنگ تحمیلی پرداخته نشده است. وجود این خلا باعث شد تا چند سالی در این زمینه مطالعه و تحقیق کنم حاصل این پژوهش که حدود سه سال به طول انجامیده، کتابی است که هم اینک در اختیار شماست.
در مقالات و کتابهایی که در ایران به شرح زیر منتشر شده است، اشاراتی به چگونگی تصمیم گیریها و نیز راهبردهای به کار رفته در جنگ تحمیلی، شده است که در تدوین این کتاب به مطالب همه آنها توجه شده است.
هدف از نگارش و ساختار کتاب
منظور و هدف اصلی از نگارش کتاب راهبردهای ایران و عراق در جنگ هشت ساله پی بردن به چرایی تصمیمات و اتفاقات و حوادثی است که در دوره جنگ حکومت بعثی عراق با جمهوری اسلامی ایران رخ داده است. از آنجا که معمولاً رهبران و رؤسای کشورها تصمیمات خود را برای اجرای راهبردهای رسمی و غیر رسمی و آشکار و اعلام نشده خود میگیرند لذا در این کتاب سعی شده است تا ابتدا درباره مفهوم، راهبرد سطوح راهبرد چگونگی تنظیم راهبردها و نیز راهکارهای اجرای راهبردها و همچنین دلایل موفقیت یا شکست بعضی از راهبردها مطالبی بیان شود.
همچنین درباره تجربیات تاریخی ایران درباره راهبردهای کشور و نتایج حاصل از آنها بحثی انجام شده است. از طرفی با توجه به آنکه برای اجرای راهبرد به توان و قدرت نیاز است لذا درباره ابعاد مختلف قدرت نیز بحثی صورت گرفته است. سرانجام با توجه به مطالبی که در فصول اولیه بیان شده است، سعی شده تا راهبردهای ایران و عراق از دوره قبل از شروع جنگ تا پایان جنگ و سقوط صدام استخراج استنباط و بیان گردد.
پس در این کتاب در پی آنیم تا دریابیم عراق بر مبنای چه راهبردی به ایران حمله کرده است و چه راهبردهایی را در خلال جنگ اتخاذ کرده است؟ واکنش راهبردی جمهوری اسلامی ایران نسبت به تهاجم ارتش عراق چه بوده است؟ ایران چه راهبردهایی در طول جنگ اتخاذ کرده است و چگونه آنها را به اجرا درآورده است؟ راهبرد ملی و راهبردهای نظامی ایران در شرایط مختلف دچار چه تغییرات و تحولات و اصلاحاتی شده است؟
بنابراین در این کتاب به دنبال یافتن و تبیین راهبردهای ایران و عراق در دوره جنگ تحمیلی هستیم که طبیعتاً ماهیتی پس از وقوعی دارد. یعنی میخواهیم بفهمیم الگوی تصمیم گیری کلان دو کشور ایران و عراق برای اقدامات اساسی جنگ که همان راهبرد میشود چه بوده است؟ یعنی راهبردهای عملی و به کار رفته طرفین منازعه در هر مقطع از جنگ در سطح ملی و در سطح نظامی و عملیاتی، عملاً چه بوده است و آن راهبردها در صحنه عمل چگونه به مرحله اجرا درآمدهاند. چرا راهبردهای ایران و عراق تغییر کردهاند و نقاط قوت و ضعف آن راهبردها چه بودهاند و چه پیامدها و نتایجی در بر داشتهاند؟
فرض کتاب بر این است که عملکرد ایران و عراق در دوره جنگ تحمیلی و فراز و فرودهای آن، ناشی از راهبردهای اتخاذ شده طرفین در دوران جنگ است و تمامی تصمیمات عملیاتی اجرا شده در جبهه،ها برآمده از آن راهبردهاست. در سندهای مکتوب منتشر شده، تاکنون راهبردهای مصوبی به صورت واضح و روشن برای دورههای مختلف دفاع مقدس یافت نشده است، اما از فحوای سخنان و بیانات امام خمینی (ره) و سایر مسئولان رده اول جمهوری اسلامی ایران و نیز با مطالعه اسناد و روایات و خاطرات منتشر شده میتوان به مشخص کردن و تبیین این راهبردها پرداخت.
در این کتاب سعی میشود تا محتوای سه رکن اساسی هر راهبرد که همان «هدف»، «مسیر و استفاده از ابزارهاست واکاوی و بررسی شوند تا مشخص شود که هر راهبردی چگونه درک شده است؟ چگونه بیان» و «اعلان شده است؟ و چگونه «عمل» شده است؟
در این کتاب سعی شده است تا به پرسشهای مختلف درباره چیستی و چرایی اتخاذ راهبردهای ملی و نظامی ایران و عراق در دوره جنگ تحمیلی پاسخ داده شود. همچنین این کتاب با تکیه بر تحلیل محتوای سخنان و نوشتههای امام (ره)، اسناد شورای عالی دفاع، رؤسای جمهور و مسئولان عالی رتبه دوران جنگ تحمیلی و تکیه کامل بر اسناد سازمانهای حفظ آثار دفاع مقدس ارتش و سپاه و ستاد کل نیروهای مسلح راهبردهای جمهوری اسلامی ایران در دوره جنگ را توضیح میدهد.
با توجه به ماهیت این پژوهش که به دنبال تبیین و تحلیل راهبردهای ایران در یکی از مهمترین وقایع تاریخ معاصر ایران یعنی جنگ تحمیلی است، از روش توصیفی- تحلیلی استفاده شده است. در این روش از اطلاعات و دادههای پژوهشهای توصیفی تاریخی تحلیلی و تفسیری بهره برده میشود تا باعث درک و فهم بهتر پدیدهها و دریافت بهتر راهبردهای تنظیم شده و اجرا شده در گذشته و درک روندهای قبلی شود.
در این کتاب تلاش شده تا اهداف و اجزای راهبردهای کلان و نظامی جمهوری اسلامی ایران و عراق در طول دوره جنگ تحمیلی، تبیین معرفی و بررسی شوند. هدف اصلی این کتاب مشخص کردن راهبردهای دفاعی و نظامی ایران و عراق در دوران جنگ تحمیلی است. در واقع میخواهیم در سطح ملی و کلان راهبردی و تا حدودی در سطح عملیاتی مدیریت و فرماندهی جنگ را بررسی و تبیین و تا حدی ارزیابی کنیم در هر صورت تمرکز کتاب بر تجزیه و تحلیل راهبردهای نظامی ایران و عراق و ابعاد عملیاتی آنها میباشد و به تاکتیکهای طرفین نمیپردازیم از خوانندگان محترم انتظار میرود که از نظرات خوب خویش نویسنده این کتاب را بی بهره نگذارند.
علایی که در دوران دفاع مقدس، از فرماندهان ارشد سپاه بوده در این کتاب، با اتخاذ رویکردی تحلیلی و پسینی، میکوشد به «چرایی تصمیمات و اتفاقات و حوادثی» بپردازد که در دوره جنگ رخ داده است. او در پس این تحلیل، دنبال کشف «راهبردهای رسمی و غیررسمی و آشکار و اعلام نشده» تصمیمسازان و تصمیمگیران دو کشور ایران و عراق است. وجه بداعت این پژوهش، تمرکزش بر شناخت راهبردهای دو طرف است.
کتاب حاضر در هفت فصل گردآوری شده است. فصل اول به موضوع ژئوپلیتیک ایران و جنگ میپردازد. در فصل دوم از مبانی نظری راهبرد سخن گفته میشود. موضوع فصل سوم، امنیت ملی و راهبردهای دفاعی و نظامی است. در فصل چهارم، مشخصا راهبردهای ایران و عراق در جنگ هشت ساله مورد بررسی قرار میگیرد. فصل پنجم از راهبردهای دیپلماسی، تبلیغاتی و مالی در جنگ سخن میگوید. راهبردهای خاتمه جنگ، محور فصل ششم است؛ و نهایتاً در فصل هفتم، به راهبردهای رایج در جنگها پرداخته میشود.
«راهبردهای ایران و عراق در جنگ هشت ساله» از سوی مرکز اسناد، تحقیقات و نشر معارف دفاع مقدس و مجاهدتهای سپاه، در ۴۷۶ صفحه منتشر و به تازگی روانه بازار نشر و فرهنگ شده است.
انتهای پیام/ 121
