فصلی تازه در روابط دوجانبه صربستان و چین

گروه بین‌الملل دفاع‌پرس: برای کشوری مانند صربستان، همکاری با چین فرصتی برای تسریع روند نوسازی و تقویت جایگاه بین‌المللی به شمار می‌رود؛ در مقابل، چین نیز صربستان را متحدی راهبردی در منطقه بالکان می‌داند که دسترسی به بازار‌های اروپا را برای پکن تسهیل می‌کند. تداوم توسعه روابط صربستان و چین، علی‌رغم فشار‌های غرب که عمدتاً متوجه بلگراد و در مواردی پکن بوده، نمونه‌ای آشکار از پایبندی دو کشور به سیاست مستقل و حاکمیت‌محور محسوب می‌شود.

سفر رسمی «الکساندر ووچیچ»، رئیس‌جمهور صربستان به چین در ماه مه ۲۰۲۶ نه‌تنها دستاورد‌های پیشین را تثبیت کرد، بلکه افق‌های بلندپروازانه‌ای را نیز برای آینده ترسیم کرد. همکاری میان دو کشور دیگر صرفاً به حوزه اقتصاد محدود نیست، بلکه سیاست، امنیت، فناوری و همکاری‌های انسانی و فرهنگی را نیز در بر گرفته و پایه‌ای برای مشارکت راهبردی پایدار و بلندمدت ایجاد کرده است.

در طول دهه‌های گذشته، روابط صربستان و چین به‌تدریج به شراکتی عمیق و چندلایه تبدیل شده و در سال ۲۰۲۶ وارد مرحله‌ای کیفی جدید شده است؛ مرحله‌ای که می‌توان آن را «شراکت راهبردی جامعِ تعمیق‌یافته» نامید. در سال ۲۰۲۴، در جریان سفر «شی جین‌پینگ» به صربستان، دو کشور بیانیه‌ای مشترک برای تعمیق شراکت راهبردی و ایجاد جامعه‌ای با سرنوشت مشترک در عصر جدید امضا کردند. در همان سفر نیز نزدیک به ۳۰ توافق‌نامه همکاری و تفاهم‌نامه در حوزه‌های مختلف میان دو طرف به امضا رسید.

روابط صربستان و چین طی دو دهه اخیر تحت تأثیر چند عامل کلیدی دگرگون شده است.

نخست، همگرایی منافع راهبردی دو کشور است. هر دو بر اصول حاکمیت ملی، تمامیت ارضی و عدم مداخله در امور داخلی تأکید دارند. چین از موضع صربستان در مسئله کوزوو حمایت می‌کند و بلگراد نیز به سیاست «چین واحد» پایبند است؛ امری که پایه‌ای مستحکم برای همکاری سیاسی ایجاد کرده است.

دوم، مکمل بودن ظرفیت‌های اقتصادی دو کشور نقش مهمی دارد. صربستان به سرمایه‌گذاری و فناوری چینی نیازمند است و پکن نیز بلگراد را به‌عنوان گرهی مهم در شبکه حمل‌ونقل و پشتیبانی بالکان و حتی اروپا می‌بیند.

سوم، نزدیکی نسبی در نگرش سیاسی و ایدئولوژیک نیز در این همگرایی بی‌تأثیر نبوده است. هر دو کشور از نظم چندقطبی جهانی دفاع می‌کنند و با تحریم‌های یکجانبه و فشار سیاسی از سوی برخی قدرت‌ها مخالف‌اند.

چهارم، روابط فرهنگی و انسانی نیز رشد قابل توجهی داشته است. تبادل علمی، آموزشی، گردشگری و فرهنگی میان دو کشور به شکل چشمگیری افزایش یافته است. از سال ۲۰۰۶ مؤسسه کنفوسیوس در بلگراد فعال است؛ مرکزی فرهنگی که به آموزش زبان و فرهنگ چینی اختصاص دارد.

روابط صربستان و چین بر چند محور اصلی استوار است؛ اقتصاد، همکاری دفاعی، حمل‌ونقل، زیرساخت، انرژی، فناوری، نوآوری و پروژه‌های انسانی از محور‌های اصلی این همکاری به شمار می‌رود.

با وجود سطح بالای همکاری، این روابط در شرایط کنونی تا حدی نامتقارن است؛ به این معنا که وابستگی صربستان به چین بیش از وابستگی چین به صربستان است. بلگراد، که چین را وزنه‌ای متوازن‌کننده در برابر غرب می‌بیند، پکن را متحدی راهبردی تلقی می‌کند؛ به‌ویژه در شرایطی که روابطش با اتحادیه اروپا با تنش‌هایی همراه است.

از نگاه چین، صربستان اگرچه نقش موازنه‌گر ندارد، اما شریکی کلیدی در بالکان و «دروازه‌ای به اروپا» محسوب می‌شود.

در حوزه اقتصادی، چین یکی از بزرگ‌ترین سرمایه‌گذاران خارجی در اقتصاد صربستان است و در بخش‌های زیرساخت، انرژی، صنعت و کشاورزی سرمایه‌گذاری گسترده‌ای انجام داده است.

در حوزه امنیتی و دفاعی نیز همکاری‌ها شامل تبادل اطلاعات، آموزش نیروها، خرید تسلیحات و رزمایش‌های مشترک می‌شود. صربستان تنها کشور اروپایی است که تسلیحات چینی خریداری کرده و زرادخانه خود را با سامانه‌های ساخت چین ارتقا داده است.

در سال ۲۰۲۵ نیرو‌های نظامی دو کشور رزمایش مشترکی با عنوان «نگهبان صلح ۲۰۲۵» در چین برگزار کردند.

در حوزه زیرساخت، پروژه‌های مهمی در چارچوب ابتکار «کمربند و جاده» اجرا شده‌اند؛ از جمله نوسازی خطوط ریلی و ساخت بزرگراه‌ها. همکاری‌های انرژی نیز شامل پروژه‌های سنتی و انرژی‌های تجدیدپذیر است. در بخش فناوری، همکاری در زمینه فناوری دیجیتال، هوش مصنوعی و شبکه‌های نسل پنجم (۵G) گسترش یافته است.

پیش از سال ۲۰۲۶ نیز دو کشور مجموعه‌ای از توافق‌های مهم امضا کرده بودند که بستر همکاری‌های گسترده‌تر را فراهم ساخت.

در سال ۲۰۱۶ تفاهم‌نامه‌ای برای پیشبرد مشترک ابتکار کمربند و جاده امضا شد که نقطه آغاز پروژه‌های زیربنایی مهم بود.

در نتیجه این همکاری‌ها، حجم تجارت دو کشور از حدود ۸۰۰ میلیون دلار در سال ۲۰۱۰ به نزدیک ۴ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۵ افزایش یافت و چین را به یکی از پنج شریک تجاری اصلی صربستان تبدیل کرد.

سفر رسمی الکساندر ووچیچ به چین در ماه مه ۲۰۲۶ را می‌توان نقطه اوج روند نزدیک شدن دو کشور طی سال‌های اخیر دانست. این سفر هم‌زمان با پانزدهمین سالگرد شراکت راهبردی صربستان و چین انجام شد و آغازگر مرحله‌ای تازه در همکاری‌های دوجانبه بود.

برنامه سفر شامل دیدار و گفت‌و‌گو با شی جین‌پینگ، ملاقات با نخست‌وزیر چین و دیگر مقام‌های عالی‌رتبه، شرکت در مجمع اقتصادی «صربستان–چین؛ افق‌های نو»، بازدید از شرکت‌های فناوری پیشرفته در پکن، شانگهای و شنژن، و همچنین برنامه‌های فرهنگی و دیدار با جامعه صرب‌های مقیم چین بود.

دستاورد‌های این سفر بسیار گسترده بود و حوزه‌های مختلفی را در بر گرفت.

در سطح سیاسی، دو کشور بار دیگر شراکت راهبردی خود را در عالی‌ترین سطح تأیید کردند. همچنین بیانیه‌ای مشترک درباره حمایت متقابل از حاکمیت و تمامیت ارضی صادر شد؛ موضوعی که شامل حمایت چین از موضع صربستان درباره کوزوو نیز می‌شود.

طرفین همچنین بر مواضع مشترک خود درباره امنیت بین‌المللی و ضرورت حرکت جهان به سمت نظمی چندقطبی تأکید کردند.

از منظر سیاست خارجی، اهمیت چین برای بلگراد بیش از گذشته آشکار شده است. در چارچوب سیاست خارجی چندجانبه صربستان، پکن یکی از مهم‌ترین منابع جایگزین برای توسعه و نوسازی کشور و همچنین موازنه در برابر بروکسل به شمار می‌آید.

با وجود فشار‌های روزافزون غرب، به‌ویژه در فضای امنیتی متشنج اروپا و افزایش شکاف‌های ایدئولوژیک در اتحادیه اروپا، صربستان همچنان بر حفظ روابط سازنده با قدرت‌های غیرغربی تأکید دارد.

علاوه بر چین، بلگراد روابط نزدیکی با روسیه، ترکیه، امارات، ایران، قزاقستان، ازبکستان و آذربایجان نیز دارد.

این سیاست نشان می‌دهد بلگراد بخش قابل توجهی از استقلال راهبردی خود را حفظ کرده و همچنان قادر است در حوزه سیاست خارجی تا حد زیادی مستقل تصمیم‌گیری کند؛ موضوعی که در اروپا کمتر دیده می‌شود.

با این حال، چالش‌هایی نیز در رابطه میان دو کشور وجود دارد؛ از جمله این چالش‌ها می‌توان به ضرورت حفظ توازن در روابط با غرب، روسیه و چین،  مدیریت خطر وابستگی بدهی به وام‌های چینی،  تضمین پایداری زیست‌محیطی پروژه‌های زیرساختی و رقابت با سایر کشور‌های منطقه برای جذب سرمایه چینی اشاره کرد.

در مجموع، سفر الکساندر ووچیچ به چین نه‌تنها دستاورد‌های گذشته را تثبیت کرد، بلکه نشان داد روابط بلگراد و پکن وارد مرحله‌ای تازه و عمیق‌تر شده است؛ مرحله‌ای که همکاری دو کشور را از سطح صرفاً اقتصادی فراتر برده و آن را به شراکتی جامع در حوزه‌های سیاست، امنیت، فناوری و توسعه بلندمدت تبدیل کرده است.

انتهای پیام/ ۹۹۹