الگوی عاشورایی «دفاع مقدس» از نظریه تا میدان نبرد
به گزارش گروه حماسه و جهاد دفاعپرس، در تاریخنگاری جنگ تحمیلی، از همان روزهای نخست، این پیکار تحت عنوان «دفاع مقدس» و با ماهیتی دفاعی-نظامی برای حفاظت از انقلاب اسلامی در برابر هجوم دشمن تعریف شد. با استناد به واقعه عاشورا، این جنگ به عنوان تقابل «مظلوم در برابر ظالم» پذیرفته شد. در این بستر معنایی، مدافعان ایران «رزمندگان اسلام» و سربازان مهاجم، «پیروان صدامِ یزید کافر» نامیده شدند و فضای نبرد، بازتابی از کربلا یافت.
مبارزه مذهبی، که یکی از ارکان اصلی نظام معنایی انقلاب اسلامی بود، صدام را نماد یزیدیت معرفی میکرد و رزمندگان ایرانی را با یاد مظلومیت امام حسین (ع) و ایثار عاشورا به میدان میکشاند. برای ایرانیان، جنگ ایران و عراق، جنگی میان اسلام و کفر بود؛ جایی که نزدیک بودن به اماکن مقدسه شیعه و یاد کربلا، منبع نیرو و انگیزه بود. قرار گرفتن در صف یاران امام حسین (ع)، نوشیدن شربت شهادت را نه تنها آسان، بلکه گوارا میساخت و الگوی ایثارگریهای حضرت عباس (ع) و علیاکبر (ع)، سرمشق اصلی سربازان بود.
این اسطورههای مذهبی که از کودکی در جان ایرانیان ریشه دوانده بودند، در جنگ فرصتی برای آزمون عملی ارادت و عشق فراهم آوردند. رزمندگان خود را سربازان امام حسین (ع) میپنداشتند و این نگاه، عطش شهادت را در آنها چندچندان میکرد. امام خمینی (ره) نیز با بهرهگیری از این زمینه تاریخی و روحی، با نامیدن جنگ به «جنگ عاشورایی» و تأکید بر تأسی به حرکت تاریخی امام حسین (ع)، به کنش دفاعی رزمندگان معنا بخشیدند. ایشان با بیدار کردن عواطف مذهبی میلیونها ایرانی، مردم را به حمایت از جبهه و مقابله با «یزید و یزیدیان زمان» فراخواندند و روحیه شهادتطلبی را در جامعه نهادینه کردند.
شبیهسازی حماسه کربلا در جبهه
تأسی رزمندگان ایرانی به آموزههای عاشورا و قیام کربلا، از نخستین روزهای جنگ مشهود بود. پس از تهاجم سنگین ارتش عراق به خرمشهر و تهدید سقوط این شهر، محمدعلی جهانآرا، فرمانده سپاه خرمشهر، نیروهای باقیمانده را گرد آورد و با یادآوری حماسه کربلا، به آنان گفت: اینجا مسئله، ماندن یا شهادت است. خارج از شهادت، گزینه دیگری وجود ندارد. هرکس میخواهد برود، برود؛ اما اگر میخواهید بمانید، باید با همان انگیزهای که یاران حسین (ع) در کربلا ماندند، بایستید. این میدان، میدان شهادت است.
حماسه ۳۵ روزه مقاومت خرمشهر، بر پایه همین روحیه شهادتطلبی شکل گرفت و ماندگار شد؛ رویدادی که داغ اشغال سهروزه خوزستان را بر دل رژیم بعث و حسرت سقوط جمهوری اسلامی را بر دل دشمنان جاودانه کرد.
شور نبرد عاشورایی در ماه محرم
یکی دیگر از مصادیق تأثیرپذیری از حماسه عاشورا، افزایش شور و اشتیاق جهادی در ایام محرم بود. فرارسیدن ماه عزای امام حسین (ع) و برپایی مراسم سوگواری، حالوهوای عاشورایی را در سراسر کشور طنینانداز کرد و موجب افزایش داوطلبان اعزامی به جبهه شد. این پدیده در طول سالهای جنگ همواره دیده میشد، مانند عملیات «محرم» در دهم آبان ۱۳۶۱ (مصادف با محرم ۱۴۰۳ هجری قمری) که با رمز «یا زینب (س)» و فرماندهی قرارگاه کربلا در دهلران اجرا شد. این عملیات با روحی عاشورایی و ضربات سنگین به دشمن، قوای عراقی را از محور ربوط و چمهندی فراری داد و محدودهای وسیعتر از طرح اولیه را از اشغال آزاد کرد.
تحمل سختیهای نبرد با تکیه بر روحیه عاشورایی
در سختترین شرایط میدان نبرد، تحت شدیدترین آتش توپخانه و خمپاره، یاد کربلا به رزمندگان یاری میرساند تا از میدان نبرد نگریزند. عملیات «خیبر» نمونه بارز این ایستادگی بود. در منطقه طلائیه، که آتش دشمن بسیار شدید و زمین تنگ بود، ایستادگی تقریباً غیرممکن به نظر میرسید. شهید حجتالاسلام میثمی در توصیف این شرایط گفت: هرکس در طلائیه ایستاد، اگر در کربلا هم بود، میایستاد.
پس از واگذاری مأموریت طلائیه به لشکر امام حسین (ع)، حسین خرازی، فرمانده لشکر، با الهام از اقدام امام حسین (ع) در شب عاشورا، کادرهای یگان را فراخواند و در تاریکی و فضایی معنوی گفت: امشب شب عاشوراست؛ نماینده امام دستور داده در طلائیه عمل کنیم. هرکس توانایی ایستادگی دارد، بماند و هرکس توانایی ندارد، آزاد است که برود.
لشکر امام حسین (ع) در آن شب آماده تهاجم شد و نبردی سخت تا صبح به طول انجامید. حسین خرازی در این نبرد دست راست خود را از دست داد، اما با همت رزمندگان، محور جاده طلائیه تا ۶ کیلومتر باز شد و یک تیپ دشمن متلاشی گردید. همانطور که اشاره شد، تأسی به آموزههای قیام امام حسین (ع)، سختیها را برای رزمندگان آسان میساخت و به آنها کمک میکرد تا با تکیه بر مصیبتهای اهل بیت (ع)، بر رنجهای جنگ غلبه کنند.
نگرش عاشورایی؛ زیربنای فرهنگ دفاع مقدس
سردار شهید علیمحمد نائینی، مسئول تبلیغات جبهه غرب در دوران دفاع مقدس (که در جنگ تحمیلی سوم و در دفاع مقدس ۴۰ روزه به شهادت رسید)، نقش فرهنگ عاشورا را در روحیه بخشی به رزمندگان اینگونه تبیین میکند: اولین کاری که امام انجام دادند، دادن ماهیت اعتقادی به جنگ بود. ایشان پیوندی میان انقلاب اسلامی، جنگ و عاشورا ایجاد کردند. این پیوند، جنگ تحمیلی را به جنگی میان کفر و ایمان تبدیل کرد و جبهه حق و باطل را شکل داد. رزمندگان احساس میکردند اگر توفیق حضور در عاشورای سال ۶۱ را نداشتند، اینجا در تکرار آن نبرد، نقشآفرینی میکنند و باید فرمان امام را لبیک بگویند.
در طول هشت سال جنگ، نامهای یاران امام حسین (ع) در اسم رمزها، نام راهها، قرارگاهها، لشکر و تیپها موج میزد. ادبیات و فرهنگ جنگ تحمیلی، ریشه در عاشورا، قرآن و آموزههای امام خمینی (ره) داشت. فرهنگ دفاع مقدس، آمیزهای از حماسه و عرفان بود که بر تمام تولیدات هنری و ادبی دوران جنگ تأثیر گذاشت.
امام خمینی (ره) نیز همواره بر این پیوند تأکید داشتند. ایشان در پیام عملیات فتحالمبین فرمودند: کل یوم عاشورا و کل ارض کربلاست» و در عملیات کربلای ۵ افزودند: «سرچشمه پیروزیهای ما همه از عاشوراست؛ یعنی تمام رشادتها متأثر از عاشورا بود.
این فرهنگ در رفتار رزمندگان، وصیتنامهها، تابلوهای تبلیغاتی، مراسم بدرقه و تشییع شهدا تجلی یافت. نامهایی مانند لشکر عاشورا، امام حسین (ع)، ثارالله، کربلا، قمر بنیهاشم (ع)، مسلم بن عقیل، ابوالفضل (ع)، علیاکبر (ع)، زهیر و علقمه، همگی برگرفته از فرهنگ کربلا بودند. پیشانیبندها، اسم رمزها و نام قرارگاهها نیز همگی از این منبع الهام گرفته بودند. همانگونه که فرهنگ عاشورا در پیروزی انقلاب اسلامی مؤثر بود، در دفاع مقدس نیز چنین بود. هنر حضرت امام این بود که انقلاب را به عاشورا و دفاع مقدس را به انقلاب پیوند زد و این پیوستگی را به یک فرهنگ جاودانه تبدیل کرد.
منابع:
۱. نعمتی وروجنی، یعقوب، قدرت متعالی (الگوی قدرت جمهوری اسلامی ایران در دوران دفاع مقدس)، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی: مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس، تهران، ۱۳۹۹، صص ۲۵۰ تا ۲۵۵ و ۲۵۸، ۲۵۹.
۲. بهداروند، محمدمهدی، با نوای کاروان: تاریخ شفاهی دفاع مقدس: روایت حاج محمدصادق آهنگران، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی: مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس و مجاهدتهای سپاه، تهران، ۱۳۹۹، صص ۳۶۳، ۳۶۸، ۳۶۹.
انتهای پیام/ 122
