بازخوانی نگاه راهبردی امام شهید به شرق

گروه استان‌های دفاع‌پرس ـ «علی‌محمد سابقی» رایزن فرهنگی اسبق جمهوری اسلامی ایران در چین؛ آیت‌الله «سید علی خامنه‌ای» رهبر شهید انقلاب اسلامی از جمله مسئولانی بود که اعتقاد داشت تحولات نظام بین‌الملل به‌تدریج در حال گذار و انتقال مرکز ثقل قدرت از غرب به آسیاست و جمهوری اسلامی ایران باید با درک این تغییر، جایگاه خود را در نظم نوظهور تثبیت کند.

این نگاه صرفاً در سطح اظهارات باقی نماند، بلکه در عرصه عمل نیز نمود یافت. پیگیری مستمر امضا و اجرای برنامه همکاری جامع ۲۵ ساله ایران و چین، تلاش برای افزایش مبادلات تجاری با استفاده از ارز‌های ملی، حمایت از حضور فعال شرکت‌های چینی در پروژه‌های زیرساختی، انرژی، حمل‌ونقل و فناوری و نیز تقویت همکاری‌های ایران با نهاد‌های منطقه‌ای مانند سازمان همکاری شانگهای و گروه بریکس، همگی در چارچوب همین رویکرد قابل تحلیل هستند.

از منظر رهبر شهید، توسعه روابط با چین به معنای جایگزینی یک وابستگی با وابستگی دیگر نبود، بلکه بخشی از سیاست متنوع‌سازی شرکای راهبردی و کاهش آسیب‌پذیری اقتصاد و دیپلماسی ایران در برابر فشار‌های غرب به شمار می‌رفت.

از سوی دیگر، رهبر شهید در سفر رسمی خود به چین و دیدار با مقامات عالی این کشور، بر وجود ظرفیت‌های گسترده برای همکاری بلندمدت میان دو تمدن کهن آسیایی تأکید کرد. همچنین در سال‌های اخیر، رایزنی‌های مستمر با مقامات چینی در موضوعات منطقه‌ای و بین‌المللی، از جمله بحران‌های غرب آسیا، امنیت انرژی و توسعه کریدور‌های ترانزیتی، نشان داد که روابط تهران و پکن از سطح همکاری‌های صرفاً اقتصادی فراتر رفته و ابعاد ژئوپلیتیکی و راهبردی نیز یافته است.

در اینجا لازم است به سفر رهبر شهید در دوران ریاست جمهوری به چین و اهمیت آن نیز اشاره کوتاهی شود. در اردیبهشت ۱۳۶۸، آیت‌الله سید علی خامنه‌ای در مقام رئیس‌جمهور ایران به چین سفر کرد؛ سفری که یکی از مهم‌ترین رویداد‌های دیپلماتیک جمهوری اسلامی در سال‌های پس از جنگ تحمیلی به شمار می‌رود. در این سفر، دو طرف درباره گسترش همکاری‌های سیاسی، اقتصادی، صنعتی و فناوری گفت‌و‌گو کردند و زمینه‌های افزایش تجارت و مشارکت در پروژه‌های بازسازی و توسعه ایران مورد بررسی قرار گرفت. اهمیت این سفر در آن بود که برای نخستین بار نگاه بلندمدت ایران به ظرفیت‌های چین و شرق آسیا به‌صورت عملی در سطح عالی دنبال شد.

تأکید بر همکاری با قدرت‌های نوظهور آسیایی، کاهش وابستگی به غرب و حفظ عزت و استقلال جمهوری اسلامی در تعاملات خارجی، از محور‌های اصلی این سفر بود. بسیاری از تحلیلگران، این سفر را یکی از نخستین گام‌های راهبردی ایران در مسیر تقویت روابط با چین می‌دانند؛ مسیری که بعد‌ها در قالب توسعه همکاری‌های اقتصادی، عضویت در سازمان همکاری شانگهای و بریکس و شکل‌گیری مشارکت جامع راهبردی میان تهران و پکن ادامه یافت.

با این حال، میزان آشنایی افکار عمومی چین با رهبر شهید، مانند بسیاری از شخصیت‌های سیاسی غرب آسیا، محدود است و عمدتاً در چارچوب پوشش رسانه‌های رسمی چین یا اخبار مرتبط با روابط دوجانبه شکل گرفته است.

اگرچه هنوز آن نسل از چینی‌هایی که در زمان سفر ایشان به چین حضور داشتند، خاطرات آن سفر، بویژه دیدار و ملاقات با رهبران چین و بازدید از منطقه مسلمان‌نشین سین کیانگ و حضور و سخنرانی تاریخی در نماز جمعه مسجد عیدگاه کاشغر را هیچوقت فراموش نکرده‌اند و نسل جوان چینی نیز در دوران جنگ تحمیلی ۱۲ روزه و جنگ سوم آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران و پس از شهادت ایشان با قدرت و صلابت و استقامت رهبر شهید علیه تجاوزگران را مورد ستایش قرار دادند.

همچنین، در میان محافل دانشگاهی، پژوهشی، دیپلماتیک و اندیشکده‌های چین، ایشان به‌عنوان یکی از معماران تقویت روابط ایران و چین و از حامیان اصلی سیاست «نگاه به شرق» شناخته می‌شد.

تحلیل‌ها و گزارش‌های منتشرشده در مراکز مطالعاتی چین نیز غالباً از ایشان به‌عنوان سیاستمداری عمل‌گرا یاد می‌کنند که نقش مهمی در تعمیق مشارکت جامع راهبردی دو کشور ایفا کرد.

براساس اطلاعات موجود، تعداد آثار منتشرشده از آیت‌الله سید علی خامنه‌ای به زبان چینی اگر چه محدود است، اما چند اثر شاخص تاکنون ترجمه و منتشر شده یا در چین عرضه شده‌اند: 

۱. «خون دلی که لعل شد»؛ مهم‌ترین اثر ترجمه‌شده به زبان چینی است. این کتاب که خاطرات ایشان از دوران مبارزه، زندان و تبعید در رژیم پهلوی را روایت می‌کند، ابتدا به عربی نگاشته شد و سپس به فارسی منتشر شد. نسخه چینی آن توسط رایزنی فرهنگی ایران در چین طی سال‌های اخیر منتشر شده و در نمایشگاه‌های کتاب چین و سکو‌های نشر دیجیتال این کشور نیز مورد استقبال قرار گرفته است.

۲. گزیده‌ای از بیانات و آثار درباره اندیشه سیاسی و تمدنی بخشی از سخنان و پیام‌های آیت‌الله خامنه‌ای درباره موضوعاتی مانند تمدن نوین اسلامی، حکمرانی، مقاومت و روابط بین‌الملل، توسط رایزنی فرهنگی ایران در چین و برخی مراکز مطالعاتی به زبان چینی ترجمه و در قالب کتابچه یا مجموعه مقالات منتشر شده‌اند. این آثار غالباً برای مخاطبان دانشگاهی و پژوهشی تهیه شده‌اند، نه برای بازار عمومی کتاب.

۳. مجموعه‌های منتخب برخی گزیده‌های موضوعی از آثار و بیانات ایشان، از جمله مباحث مرتبط با فرهنگ، اخلاق، خانواده و انقلاب اسلامی، به صورت محدود در چین ترجمه و در دانشگاه‌ها و مراکز مطالعات ایران‌شناسی توزیع شده‌اند، اما اطلاعات کتاب‌شناختی کامل و فهرست جامعی از آنها به‌صورت عمومی منتشر نشده است.

نکته قابل توجه این است که برخلاف ترجمه آثار آیت‌الله خامنه‌ای به زبان‌های عربی، اردو، انگلیسی، اسپانیایی و روسی، ترجمه آثار ایشان به زبان چینی هنوز گسترده نیست و بیشتر در چارچوب دیپلماسی فرهنگی و فعالیت‌های رایزنی فرهنگی ایران انجام شده است. در حال حاضر، شناخته‌شده‌ترین و مستندترین کتاب منتشرشده به زبان چینی، «خون دلی که لعل شد» است.

امروز، در آستانه بزرگداشت رهبر شهید، مرور این بخش از میراث سیاسی و دیپلماتیک ایشان می‌تواند یادآور این واقعیت باشد که توسعه روابط با چین صرفاً یک تاکتیک مقطعی نبود، بلکه بخشی از یک راهبرد بلندمدت برای افزایش قدرت ملی، تنوع‌بخشی به شرکای بین‌المللی و بهره‌گیری از فرصت‌های ناشی از تحول در موازنه قدرت جهانی محسوب می‌شد.

استمرار این رویکرد، در کنار حفظ استقلال و توازن در سیاست خارجی، می‌تواند یکی از مهم‌ترین میراث‌های ماندگار ایشان برای آینده روابط تهران و پکن باشد.

انتهای پیام/