تجربههای زنان جنگزده را ببنیم و روایت کنیم
به گزارش گروه حماسه و جهاد دفاعپرس، نشست تخصصی «نقش بانوان در دوران جنگ اخیر و بازتاب رسانهای آن» با هدف بررسی نقش زنان در بحرانها، بازخوانی تجربههای کمتر دیدهشده آنان و ضرورت توجه رسانهها به روایتهای اجتماعی برگزار شد.
در این نشست زینب شریعتمدار، پژوهشگر و فعال حوزه بینالملل و زنان، با اشاره به تجربه خود از تحولات اجتماعی و فعالیت در حوزه زنان اظهار داشت:از سالهای گذشته، مسئله زنان، کنشگری فرهنگی و نقشآفرینی آنان برای من اهمیت بیشتری پیدا کرد.
شریعتمدار با اشاره به جنگ ۱۲ روزه اخیر گفت: این جنگ برای همه ما تجربهای متفاوت بود. صبحی را آغاز کردیم که قرار بود جشن داشته باشیم، اما ناگهان خود را در فضایی دیدیم که به جای جشن، مراسم بزرگداشت شهدا برگزار میشد و همین اتفاق، فضای کشور را تغییر داد.
فعال حوزه بینالملل با بیان اینکه جنگ نرم، جنگ ترکیبی و جنگ شناختی سالهاست مورد تأکید قرار دارد، گفت: با وجود تأکیدهای فراوان، هنوز جنگ شناختی آنگونه که باید مورد توجه قرار نگرفته است.
وی افزود: به اعتقاد من، نقطه تمرکز اصلی جنگهای نرم، ترکیبی و شناختی، زنان و بهویژه دختران نوجوان و جوان هستند و رسانهها باید توجه بیشتری به این مسئله داشته باشند.
خبرنگار؛ مردمنگار جامعه
این پژوهشگر حوزه زنان با تأکید بر نقش متفاوت خبرنگاران در جامعه خاطرنشان کرد: خبرنگار صرفاً خبررسان نیست، بلکه مردمنگار جامعه است. خبرنگار باید جامعه را بشناسد، خلأها را شناسایی کند، مسائل را پیش از تبدیل شدن به بحران ببیند و آنها را برای مردم بازنمایی کند.
وی ادامه داد: خبرنگار باید مانند یک رادار اجتماعی عمل کند؛ وارد میدان شود، رفتار مردم را ببیند، نقاط قوت و ضعف را شناسایی کند و نشان دهد که کجا نیازمند حضور و اقدام بیشتری هستیم.»
شریعتمدار با اشاره به اهمیت بازنمایی درست هویت زنان گفت: یک زن تنها در یک نقش تعریف نمیشود؛ بلکه در کنار مادری و همسری میتواند کنشگر اجتماعی، فعال فرهنگی، معلم، پژوهشگر و فعال بینالمللی نیز باشد.
وی افزود: اگر رسانه نتواند این چندلایه بودن هویت زن را نشان دهد، تصویری ناقص از زنان ارائه خواهد کرد.
روایتهای مغفول از حضور زنان در جنگ
شریعتمدار با انتقاد از کمرنگ بودن برخی روایتهای مربوط به زنان در جنگ اخیر گفت: نقش زنان در امدادرسانی، آموزش، پشتیبانی، آواربرداری، مدیریت بحران و حمایت از آسیبدیدگان کمتر مورد توجه رسانهها قرار گرفت، در حالی که این ظرفیتها میتوانست سوژههای ارزشمند خبری باشد.
وی ادامه داد: رسانهها نباید فقط همان موضوعاتی را دنبال کنند که همه به آن پرداختهاند، بلکه باید به سراغ بخشهایی بروند که کمتر دیده شده است؛ از زنان آواربردار و امدادگر گرفته تا خانوادههای آسیبدیده و افرادی که در پشت صحنه بحرانها نقشآفرینی میکنند.
این فعال حوزه زنان تصریح کرد: زنانی که پس از آسیب دیدن خانههایشان مجبور شدند در هتلها، حسینیهها یا مکانهای دیگر زندگی کنند، تجربههایی دارند که باید دیده و روایت شود.
زن ایرانی؛ مجموعهای از نقشها و مسئولیتها
شریعتمدار با اشاره به چندلایه بودن نقش زنان اظهار کرد: زنان بهطور همزمان نقشهای متعددی مانند مادری، همسری، فرزندی و فعالیتهای اجتماعی را بر عهده دارند و میدانند در هر مقطع زمانی کدام نقش را باید در اولویت قرار دهند. زن ایرانی توانسته است میان نقشهای مختلف خود تعادل برقرار کند و در عین حضور اجتماعی، ویژگیهایی مانند لطافت، مهربانی و مادری خود را حفظ کند.
این پژوهشگر حوزه زنان گفت: زن ایرانی نه کالایی است و نه موجودی منزوی و بیهویت؛ بلکه در طول تاریخ در عرصههای اجتماعی، فرهنگی و تاریخی نقشآفرینی کرده است.
شکلگیری شبکه مردمی در روزهای جنگ
شریعتمدار با اشاره به آغاز جنگ ۱۲ روزه اظهار کرد: با شروع جنگ، بسیاری از برنامههای شخصی و کاری ما متوقف شد و این پرسش مطرح شد که هر فرد متناسب با توانایی خود چه نقشی میتواند در بحران ایفا کند.
وی افزود: پس از بررسی نیازهای موجود، شبکهای از فعالیتهای مردمی شکل گرفت و برای زنان، مردان، بازنشستگان و حتی کودکان متناسب با تواناییهایشان مسئولیتهایی تعریف شد.
فعال حوزه بینالملل و زنان ادامه داد: پیش از این تصور میکردم فعالیتهایی مانند پشتیبانی و تهیه غذا برای نیروهای حاضر در میدان، کار سادهای است، اما در جریان جنگ متوجه شدم همین اقدامات نقش اساسی در مدیریت بحران دارد.
جنگ؛ تجربهای که انسانها را تغییر میدهد
شریعتمدار با تأکید بر آثار اجتماعی جنگ اظهار کرد: جنگ، انسانها را تغییر میدهد و کسانی که آن را تجربه کردهاند، دیگر همان افراد پیش از جنگ نخواهند بود. آنچه زیر پوست شهر اتفاق افتاد، هنوز بهدرستی دیده و روایت نشده است. تجربه خانوادههایی که خانههایشان آسیب دیده، کودکانی که با اضطراب جنگ مواجه شدهاند و مردمی که به یکدیگر پناه دادهاند، باید ثبت شود.
وی تأکید کرد: خبر فقط روایت یک اتفاق نیست؛ هر خبر میتواند آغاز مجموعهای از گزارشها و روایتها درباره زندگی انسانهایی باشد که تحت تأثیر آن اتفاق قرار گرفتهاند.
رسانه باید صدای مردم باشد
شریعتمدار با اشاره به مسئولیت اجتماعی خبرنگاران گفت: رسانه باید صدای مردم باشد. مردم مطالبات، سؤالها و دغدغههایی دارند و خبرنگار باید بتواند این صدا را بشنود و به مسئولان منتقل کند.
وی ادامه داد: خبرنگار باید از سطح خبر عبور کند و به زندگی مردم برسد؛ زیرا پشت هر خبر، یک انسان وجود دارد که تحت تأثیر آن اتفاق قرار گرفته است.
هر خبر، آغاز یک روایت است
هاله حیدری، پژوهشگر تاریخ و سیاست، در ادامه این نشست با اشاره به تجربه روزهای آغاز جنگ اظهار داشت: با آغاز جنگ، بسیاری از برنامههای روزمره متوقف شد و همه ناچار شدند بر اساس توانایی خود در مدیریت بحران نقشآفرینی کنند.
وی افزود: شبکهای از نیروهای مردمی شکل گرفت و برای زنان، مردان، بازنشستگان و حتی کودکان متناسب با ظرفیتشان نقشهایی تعریف شد.
حیدری ادامه داد: پیش از این تصور میکردم فعالیتهایی مانند پشتیبانی و تهیه غذا اهمیت کمتری دارد، اما در جریان جنگ متوجه شدم همین اقدامات یکی از ارکان اصلی مدیریت بحران است.
روایت زندگی مردم پس از بحران
این پژوهشگر تاریخ و سیاست با بیان اینکه جنگ تجربه اجتماعی مردم را تغییر میدهد، گفت: ما معمولاً تخریب ساختمانها، خسارتهای مالی و اخبار رسمی را میبینیم، اما تغییراتی که در ذهن، روان و روابط اجتماعی مردم ایجاد میشود، کمتر مورد توجه قرار میگیرد. خانوادهای که خانه خود را از دست داده، فقط با یک آسیب ساختمانی مواجه نیست؛ بلکه بخشی از احساس امنیت و آرامش زندگی خود را از دست داده است.
حیدری تأکید کرد: خبرنگار نباید فقط اتفاق را ببیند، بلکه باید انسان پشت اتفاق را نیز بشناسد؛ زیرا اگر انسانها دیده نشوند، بخش مهمی از حقیقت از دست خواهد رفت.
رسانه؛ حافظ تجربه جامعه
حیدری با اشاره به اهمیت ثبت تجربههای اجتماعی گفت: رسانه فقط برای ثبت لحظهها کار نمیکند، بلکه وظیفه دارد حافظه اجتماعی جامعه را حفظ کند.
وی افزود: اگر فقط تصاویر و آمار را ثبت کنیم، بخشی از تاریخ را نگه داشتهایم، اما اگر انسانها و تجربههایشان را ثبت کنیم، روح آن تاریخ را حفظ کردهایم.
این پژوهشگر تاریخ و سیاست ادامه داد: بسیاری از مهمترین اقدامات اجتماعی در سکوت انجام میشوند، اما همین اقدامات پایههای یک جامعه مقاوم را شکل میدهند.
روایت درست؛ راه مقابله با جنگ شناختی
در بخش پایانی نشست، بر ضرورت تولید روایتهای دقیق از جامعه و نقش رسانه در مقابله با جنگ شناختی تأکید شد.
شریعتمدار گفت: جامعهای که روایت خودش را تولید نکند، ناچار خواهد شد روایت دیگران را مصرف کند. روایت درست به معنای پنهان کردن ضعفها نیست، بلکه یعنی جامعه بتواند ظرفیتها و مشکلات خود را برای اصلاح بهتر بشناسد. خبرنگار امروز تنها انتقالدهنده اطلاعات نیست، بلکه باید تجربههای اجتماعی را ثبت کند، مسائل واقعی جامعه را ببیند و روایتهای کمتر دیدهشده را برای جامعه بازگو کند.
انتهای پیام/ 119
