هاکان فیدان؛ میانجی جدید میان روسیه و اوکراین

گروه بین‌الملل دفاع‌پرس: هاکان فیدان وزیر امور خارجه ترکیه، در تاریخ ۲۴ و ۲۵ تیر به اوکراین سفر کرد. انجام این سفر بلافاصله پس از اجلاس ناتو که به میزبانی آنکارا برگزار شد و همچنین تلاش‌های مداوم ترکیه از آغاز جنگ برای آشتی دادن دو برادر اسلاو (روسیه و اوکراین)، باعث شده تا ابعاد رسانه‌ای این سفر فراتر از کشور‌های منطقه باشد. از سوی دیگر، موضوعات مطرح شده در این سفر، امید‌های تازه‌ای را مبنی بر نزدیک شدن به پایان جنگ در اوکراین ایجاد کرد. به ویژه اینکه هاکان فیدان پس از دیدار با همتای اوکراینی خود، ضمن اشاره به خطر گسترش بیشتر جنگ، اظهار داشت که کشور‌ها از نظر روانی برای آتش‌بس آماده شده‌اند.

اگرچه اجلاس ناتو و به دنبال آن نشست سران ائتلاف داوطلبان در پاریس نشان داد که حمایت کشور‌های اروپایی به ویژه اتحادیه اروپا از اوکراین ادامه خواهد یافت و این به معنای کاهش امید‌ها برای آتش‌بس است، اما آنکارا عملاً یک میانجی‌گری جدید را آغاز کرده است. سفر هاکان فیدان به روسیه در ماه خرداد، پیش از اجلاس ناتو نیز باید در همین چارچوب ارزیابی شود.

طرفین در ابتدای جنگ، با میانجی‌گری ترکیه بسیار به صلح نزدیک شده بودند و در سال‌های بعد، آنکارا در زمینه‌هایی مانند تبادل اسرا و باز شدن دالان انتقال غلات کمک‌های شایانی به روسیه و اوکراین کرد. با این وجود، روی کار آمدن دونالد ترامپ رئیس‌جمهور آمریکا باعث شد که میانجی‌گری به واشنگتن منتقل شود. اگرچه اجلاس ترامپ و پوتین در آلاسکا و مذاکرات هیئت‌های روسیه و اوکراین در استانبول و سایر شهر‌ها نشانه‌هایی از برقراری صلح داشت، اما هیچگاه به آتش‌بس و صلح واقعی منجر نشد. ناکامی میانجی‌گری آمریکا، این واقعیت که ترکیه یکی از معدود کشور‌هایی است که با همه طرف‌ها در ارتباط است، و افزایش وزن بین‌المللی ترکیه که در اجلاس ناتو نیز مشهود بود، همگی در آغاز این ابتکار جدید از سوی آنکارا نقش مهمی داشته‌اند.

دلیل دیگر برای مطرح شدن مجدد موضوع میانجی‌گری توسط ترکیه، پتانسیل گسترش جنگ، به ویژه در دریای سیاه است. این موضوع در واقع از ابتدای جنگ مورد توجه آنکارا بوده است. درگیری‌های روسیه و اوکراین، نه تنها تردد امن دریایی در دریای سیاه را تهدید می‌کند، بلکه امنیت انرژی را نیز تحت تأثیر منفی قرار داده است. بنابراین، باید گفت که یکی از اهداف سفر هاکان فیدان، موضوع امنیت منطقه بوده است. همچنین می‌توان گفت که آنکارا چنین ابتکاری را به موقع انجام داده است، زیرا در حالی که اوکراین دوباره حمایت کشور‌های ناتو را به دست می‌آورد، روسیه نیز ممکن است پس از انتخابات پارلمانی شهریورماه، حضور قدرتمندتری در خط مقدم نبرد داشته باشد.

از سوی دیگر، موضوع بازسازی اوکراین و تضمین‌های امنیتی پس از آتش‌بس، هم‌اکنون در دستور کار ترکیه قرار داشته و بدون شک ترکیه یکی از مهم‌ترین کشور‌هایی خواهد بود که در این فرآیند نقش آفرینی خواهد کرد، میزان روابط اقتصادی میان ترکیه و اوکراین در حدی است که با وجود جنگ، حجم تجارت میان دو کشور به ۶.۶ میلیارد دلار رسیده است. تصویب موافقتنامه تجارت آزاد ترکیه و اوکراین توسط پارلمان اوکراین اندکی پیش از سفر وزیر امور خارجه ترکیه به اوکراین، نشان می‌دهد که این رقم افزایش خواهد یافت. هاکان فیدان همچنین اعلام کرد که شرکت‌های ترکی آماده مشارکت در فعالیت‌های بازسازی زیرساخت‌ها پس از جنگ هستند.

در زمینه تضمین‌های امنیتی حفظ آتش‌بس نیز آنکارا اعلام کرده است که می‌تواند مسئولیت این تضمین‌ها را بر عهده گرفته و در این باره با کشور‌های متحد در ناتو گفت‌و‌گو کرده است. موضوع دیگری که فیدان در سفر خود به اوکراین بر آن تأکید کرد، تداوم مطمئن تجارت غلات است.

همانطور که از موضوعات مطرح شده در این سفر و اظهارات وزرای خارجه دو کشور برمی‌آید، به نظر می‌رسد مذاکرات استانبول در ماه‌های آینده از جایی که متوقف شده بود، ادامه یابد. اگرچه مقام‌های ترک بار‌ها بر حمایت خود از تمامیت ارضی اوکراین تأکید کرده‌اند، آنکارا در سال‌های اخیر همکاری خود با مسکو را نیز ادامه داده است. تماس‌های دیپلماتیک میان روسیه و ترکیه هرگز قطع نشده، حجم تجارت با روسیه نیز افزایش یافته و پیشرفت قابل توجهی در روند ساخت نیروگاه هسته‌ای «آک‌کویو» در ترکیه حاصل شده است. در این فرآیند، ترکیه تبدیل به دروازه‌ای رو به جهان برای شهروندان روسی شده است. ترکیه شاید تنها کشوری باشد که ضمن حفظ منافع خود و صلح و ثبات در منطقه، با هر دو طرف در ارتباط و همکاری است. این موضوع به آنکارا امکان میانجی‌گری می‌دهد.  

با وجود ادامه جنگ، اشاره هاکان فیدان به اینکه در روز‌های آینده «چیز‌های خوبی» در انتظار ماست، نشان می‌دهد که آنکارا برنامه‌های جدیدی دارد که فعلاً با افکار عمومی در میان نگذاشته است. با این حال، دستیابی به آتش‌بس و توافق کار آسانی به نظر نمی‌رسد چراکه هر دو طرف در مورد مسائل ارضی مایل به مصالحه نیستند. با وجود این، همانطور که مقام‌های ترک همواره تأکید می‌کنند، ادامه مذاکرات بدون وقفه بسیار حائز اهمیت است. تبادل اسرا و پیکر سربازان کشته شده، ادامه فعالیت دالان انتقال غلات، تأمین امنیت تردد دریایی و هوایی و امنیت انرژی، نه تنها برای روسیه و اوکراین، بلکه برای تمام کشور‌های منطقه از اهمیت بالایی برخوردار است.

انتهای پیام/ ۹۹۹