انتخاب خلیل الحیه تداوم راهبرد میدانی حماس است

گروه بین‌الملل دفاع‌پرس: انتخاب «خلیل الحیه» به‌عنوان عالی‌ترین مقام حماس، فراتر از یک جابه‌جایی تشکیلاتی، پیامی روشن از تداوم مقاومت در میانه سخت‌ترین نبرد‌های دیپلماتیک و نظامی است. او که پیش از این سکاندار مذاکرات پیچیده آتش‌بس بود، اکنون میراث‌دار شهید «یحیی سنوار» در دورانی است که جنبش با بحران‌های بی‌سابقه‌ای در تعیین مقر سیاسی و بازسازی اتحاد‌ها روبروست. الحیه با کارنامه‌ای آمیخته از تحصیلات عالی دینی و تجربه میدانی، رهبری است که مشروعیت خود را نه تنها از صندوق‌های رأی، بلکه از ایثار گسترده و شهادت ده‌ها تن از اعضای خانواده‌اش وام گرفته است. این گذار سیاسی، حماس را در برابر آزمونی بزرگ برای حفظ توازن میان دیپلماسی و پایداری در قلب غزه قرار می‌دهد.

در همین راستا خبرنگار گروه بین‌الملل دفاع‌پرس با «محمد علی حسن‌نیا» کارشناس مسائل غرب آسیا به گفت‌و‌گو پرداخته است که مشروح آن در ادامه گزارش می‌آید:

وی در ابتدای سخنان خود گفت: جنبش مقاومت اسلامی حماس با اعلام رسمی خبر انتخاب «خلیل الحیه» به عنوان رئیس جدید دفتر سیاسی خود، صفحه جدیدی در تاریخ این جنبش گشود. این انتخاب که پس از یک دوره رهبری موقت و شهادت چند تن از سران کلیدی صورت می‌گیرد، نشان از تداوم ساختار سازمانی عمیق و انعطاف‌پذیر حماس در برابر فشار‌های بیرونی دارد.

حسن‌نیا ادامه داد: خلیل الحیه در یک رقابت نزدیک با ۳۵ رأی در برابر ۳۴ رأی خالد مشعل، رئیس اسبق دفتر سیاسی، به پیروزی رسید. این انتخابات برای یافتن جانشین یحیی السنوار برگزار شد که بعد از هنیه رهبری حماس را برعهده داشت. خلیل اسماعیل ابراهیم الحیه، متولد سال ۱۹۶۰ در غزه، یکی از چهره‌های باسابقه و استوانه فکری حماس محسوب می‌شود. او دکترای خود را در رشته فقه اسلامی از دانشگاه قرآن و علوم اسلامی سودان دریافت کرده و از بنیانگذاران جنبش در جریان انتفاضه اول (۱۹۸۷) به شمار می‌رود.

وی اضافه کرد: کارنامه سیاسی او فراز و نشیب‌های زیادی دارد. او سه سال از دهه ۱۹۹۰ را به اتهام فعالیت‌های ضداسرائیلی در زندان‌های رژیم صهیونیستی سپری کرد. در سال ۲۰۰۶ به عنوان نماینده غزه به مجلس قانونگذاری فلسطین راه یافت و ریاست بلوک حماس در این مجلس را بر عهده داشت. اما مهم‌تر از همه، نقش کلیدی او به عنوان رئیس هیئت مذاکره‌کننده حماس است. الحیه در تمامی گفت‌و‌گو‌های مهم آتش‌بس، از جمله مذاکرات قاهره در سال‌های ۲۰۱۲ و ۲۰۱۴، و همچنین مذاکرات حساس سال ۲۰۲۵ که به توافق آتش‌بس انجامید، حضوری پررنگ داشته است.

حسن‌نیا بیان کرد: ارتباط خلیل الحیه با یحیی سنوار، فراتر از یک رابطه سازمانی بود. سنوار در اوت ۲۰۲۴، الحیه را به عنوان معاون خود در دفتر سیاسی حماس منصوب کرد. این انتخاب نشانگر اعتماد عمیق سنوار به الحیه و همفکری آنها در مسائل راهبردی بود.

این کارشناس مسائل غرب آسیا گفت: الحیه که خود چهار پسر به نام‌های اسامه، حمزه، همام و عزام را در حملات اسرائیل از دست داده و بار‌ها هدف ترور قرار گرفته است، تجربه‌ای نزدیک به سنوار دارد که او نیز سال‌ها در زندان بود و اعضای خانواده‌اش را در جنگ‌ها از دست داد. در سپتامبر ۲۰۲۵، خود الحیه در یک سوءقصد در دوحه هدف قرار گرفت که منجر به شهادت پسرش همام شد، اما او از آن جان سالم به در برد.

وی اظهار کرد: تحلیلگران انتخاب الحیه را نشانه‌ای از تداوم راهبرد‌های میدانی و مقاومت می‌دانند. او که نسبت به خالد مشعل، روابط نزدیکتری با محور مقاومت به ویژه ایران دارد، توانسته است در عین حفظ مواضع نظامی حماس، به عنوان یک دیپلمات خبره در عرصه بین‌المللی نیز عمل کند. با توجه به ساختار عمیق سازمانی حماس، این انتخاب نشان می‌دهد که این جنبش علی‌رغم شهادت رهبران ارشد خود، همچنان از توانایی بازسازی و چرخش قدرت برخوردار است.

این کارشناس مسائل غرب آسیا گفت: انتخاب خلیل الحیه بیش از آنکه نشان‌دهنده تغییر راهبردی باشد، بیانگر تلاش حماس برای حفظ انسجام رهبری و تداوم خط‌مشی پیشین است. فرایند انتخاباتی که به دور دوم کشیده شد و عدم کسب نصاب لازم توسط هیچ‌یک از نامزد‌ها در دور اول، نشان از شکاف عمیق در این گروه درباره سیاست‌گذاری آینده دارد. الحیه به‌عنوان ادامه‌دهنده راه یحیی سنوار شناخته می‌شود و این انتخاب را باید تداوم راهبردی دانست تا تغییر آن.

حسن‌نیا گفت: انتخاب الحیه نشان می‌دهد حماس علی‌رغم تلفات سنگین رهبران خود، هنوز توان نهادی برای بازسازی رهبری دارد. برگزاری انتخابات داخلی با مشارکت ۶۹ عضو باقیمانده در شرایطی که رهبران کلیدی مانند هنیه و سنوار را از دست داده، حاکی از بقای ساختار‌های تشکیلاتی و تلاش برای تداوم حیات سیاسی و نظامی است. حماس خود این فرایند را «تأکیدی بر اینکه جنبشی است که نهاد‌های خود و سازوکار شورایی آن را اداره می‌کنند» معرفی کرده است.

وی ادامه داد: الحیه هم مذاکره‌کننده ارشد بوده و هم به شبکه مقاومت نزدیک است. این ترکیب او را به چهره‌ای منحصر‌به‌فرد تبدیل می‌کند. او از سال‌ها پیش ریاست هیئت مذاکره‌کننده حماس را برعهده داشته، از جمله مذاکرات ۲۰۱۲ و ۲۰۱۴ در قاهره و پس از ۷ اکتبر نیز نقش کلیدی در مذاکرات آتش‌بس داشته است. در عین حال، او نقش اساسی در بازسازی روابط با ایران و حزب‌الله پس از قطع آن در دوران سوریه ایفا کرد. این ویژگی دوگانه، او را از سنوار که بیشتر چهره نظامی-میدانی داشت و هنیه که بیشتر چهره سیاسی-دیپلماتیک بود متمایز می‌کند. حضور فردی که هم مذاکره‌کننده است و هم به محور مقاومت متصل، می‌تواند برای اسرائیل پیچیده‌تر و چالش‌برانگیزتر باشد، زیرا او قادر است همزمان از دو اهرم دیپلماسی و بازدارندگی نظامی استفاده کند.

به گفته حسن‌نیا، اسرائیل به انتخاب الحیه واکنش رسمی نشان نداده است. با توجه به اینکه الحیه از سوی اسرائیل تهدید به ترور شده و در حمله به دوحه در سال ۲۰۲۵ هدف قرار گرفته بود، احتمال ادامه فشار نظامی وجود دارد. با این حال، از آنجا که الحیه مذاکره‌کننده ارشد در آتش‌بس بوده و هم‌اکنون هیأتی به ریاست او برای مذاکره وارد قاهره شده است، مسیر مذاکرات نیز جدی‌تر دنبال خواهد شد. مجموعه این عوامل نشان می‌دهد اسرائیل احتمالاً هر دو مسیر را به‌طور هم‌زمان پیگیری خواهد کرد.

وی گفت: الحیه در گذشته مواضع تندی علیه تشکیلات خودگردان محمود عباس داشته و آن را «نامشروع» خوانده است. انتخاب او احتمالاً شکاف میان فتح و حماس را عمیق‌تر می‌کند و جایگاه عباس را تضعیف می‌نماید، زیرا حماس با انتخاب رهبری تندروتر و مقاوم‌تر، عملاً گزینه آشتی و تشکیل دولت وحدت ملی را به تعویق می‌اندازد. همچنین، الحیه در انتخابات پارلمانی ۲۰۰۶ به‌عنوان عضو حماس انتخاب شد و از آن زمان تاکنون، آخرین انتخابات فلسطینی برگزار شده است.

این کارشناس مسائل غرب‌آسیا با بیان اینکه این انتخاب را باید به نفع ایران و محور مقاومت دانست، مطرح کرد: الحیه از نزدیک‌ترین متحدان سنوار، خواهان ادامه همکاری‌های نظامی و امنیتی با محور مقاومت و «قبول قیمومیت جمهوری اسلامی بر گروه‌های فلسطینی» است. او شخصاً در پروژه بازسازی روابط با ایران و حزب‌الله نقش محوری داشت و در سال‌های اخیر با رهبران ایران و حزب‌الله دیدار کرده است.

وی در پایان سخنان خود تاکید کرد: ترکیه و قطر همچنان نقش میانجی‌گری کلیدی در مذاکرات دارند. اخیراً این دو کشور به همراه مصر، چارچوبی از اصول کلیدی برای مذاکره میان ایران و آمریکا ارائه کرده‌اند. قطر میزبان دفتر سیاسی حماس است و الحیه نیز در دوحه حضور دارد. ترکیه نیز با حماس روابط سیاسی دارد. این دو کشور به‌عنوان بازیگران مؤثر در معادلات سیاسی-انسانی غزه، همچنان به ایفای نقش خود ادامه می‌دهند.

حسن‌نیا افزود: با توجه به مرز مشترک رفح و دغدغه‌های امنیتی در سینا، انتخاب رهبری نزدیک به ایران و حزب‌الله، نگرانی‌های مصر را افزایش خواهد داد. با این حال، مصر دست خود را برای میانجی‌گری بازتر خواهد دید، زیرا الحیه سابقه مذاکرات طولانی با مقامات مصری دارد. او هیئت‌های مذاکره‌کننده را در مذاکرات ۲۰۱۲ و ۲۰۱۴ در قاهره رهبری کرده و هم‌اکنون نیز برای مذاکره وارد قاهره شده است. مصر می‌تواند از این رابطه برای پیشبرد آتش‌بس استفاده کند.

این کارشناس مسائل غرب آسیا عنوان کرد: انتخاب الحیه نشان می‌دهد حماس همچنان اولویت را با مقاومت مسلحانه و تداوم همکاری با محور مقاومت می‌دهد. او مخالف خلع سلاح حماس است. در سناریوی پساجنگ، با توجه به تخریب گسترده غزه و حضور نظامی اسرائیل در بیش از ۶۰ درصد منطقه ساحلی، حکمرانی حماس در غزه با چالش‌های عظیم مواجه خواهد بود. با این حال، او به‌عنوان رهبر موقت و انتقالی انتخاب شده و اولویت خود را «متوقف کردن تجاوز، حفاظت از حقوق ملت فلسطین و تلاش برای کاهش رنج مردم غزه» اعلام کرده است. آینده حماس به توانایی آن در حفظ هم‌زمان دو بال نظامی و سیاسی بستگی دارد، اما انتخاب الحیه نشان از سنگین‌تر بودن کفه نظامی-مقاومتی دارد.

گفت‌وگو از الناز رحمت‌نژاد

انتهای پیام/ ۱۳۴