دلسردی آنکارا از ناتو و تقویت ایده خودکفایی

به گزارش خبرنگار بین‌الملل دفاع‌پرس، آکادمی ملی اطلاعات ترکیه در گزارشی تحلیلی اعلام کرده است که مشکلات حل‌نشدهٔ امنیتی و محدودیت‌های اعمال‌شده از سوی متحدان ناتو، دولت ترکیه را به سمت افزایش خودمختاری راهبردی سوق داده است. تحریم‌ها و محدودیت‌های صادراتی در حوزهٔ نظامی و نیز شروط سیاسی مندرج در توافق‌های نظامی، نه تنها تنش میان اعضا را دامن می‌زند، بلکه توانایی ناتو در ایجاد توان دفاعی مشترک را نیز تضعیف می‌کند.

در گزارشی ۵۸ صفحه‌ای با عنوان «نشست آنکارا، بحث‌های ناتو ۳.۰ و ترکیه» که نشریهٔ «نوردیک مانیتور» به آن اشاره کرده، آمده است که وقتی کشور‌هایی مانند ترکیه احساس کنند انتظارات امنیتی‌شان برآورده نمی‌شود یا هدف سیاست‌های سایر اعضا قرار می‌گیرند، تمایل دارند بیش از پیش به توانایی‌های خود متکی شوند. در این سند تأکید شده که ناتو وارد مرحلهٔ جدیدی با عنوان «ناتو ۳.۰» شده که در آن قدرت نظامی به تنهایی برای بازدارندگی کافی نیست و مؤلفه‌هایی، چون تاب‌آوری، تولید نظامی، توان فناورانه، همکاری اطلاعاتی و مقابله با تهدیدات ترکیبی، به عناصر کلیدی دفاع جمعی بدل شده‌اند.

به گفتهٔ نویسندگان این گزارش، درگیری‌های امروز با حملات سایبری، هوش مصنوعی، حملات به زیرساخت‌های حیاتی و عملیات اطلاعاتی همراه شده و اعضای ناتو را ناگزیر به توسعهٔ استقلال صنعتی و فناورانه کرده است. استدلال اصلی گزارش این است که خودمختاری راهبردی باید مکمل عضویت در ناتو باشد، نه رقیب آن. کشور‌هایی با صنایع نظامی و فناوری پیشرفته می‌توانند سهم بیشتری در امنیت جمعی داشته باشند. در این گزارش، نگرانی ترکیه از نادیده‌گرفته شدن اولویت‌های امنیتی‌اش توسط متحدان، به صراحت منعکس شده است.

هرچند در این گزارش به کشور یا رویداد خاصی اشاره نشده، اما به نظر می‌رسد بازتابی از اختلافات دیرینهٔ ترکیه با دیگر اعضای ناتو، از جمله سیاست‌های سوریه، محدودیت‌های صنایع نظامی و حمایت غرب از گروه‌های کردی (که آنکارا آنها را تروریستی می‌داند) باشد. دونالد ترامپ که در ۱۶ تیر برای حضور در نشست ناتو به آنکارا رفته بود، پیش از دیدار با رجب طیب اردوغان، از لغو تحریم‌های صنایع نظامی ترکیه خبر داد. تحلیلگران اطلاعاتی ترکیه به صراحت این محدودیت‌ها را محکوم کرده و تأکید دارند که تحریم‌ها و کنترل‌های صادراتی، فراتر از اختلافات دوجانبه، به همکاری جمعی ناتو آسیب می‌زند.

آنکارا بار‌ها اعلام کرده که محدودیت‌های صنایع نظامی، مانع همکاری و هم‌افزایی عملیاتی در ناتو می‌شود و اعضای ائتلاف باید بتوانند فناوری‌های نظامی را بدون موانع سیاسی توسعه دهند. تقویت صنایع نظامی ترکیه به عنوان تهدیدی برای وحدت ناتو تلقی نمی‌شود، بلکه به عنوان کمک به توانایی‌های ائتلاف مطرح است. در این گزارش، به نمونه‌هایی مانند پهپادها، جنگ الکترونیک، فناوری رادار، سامانه‌های مدیریت و کنترل و تولید مهمات اشاره شده است.

هم‌زمان، «سلچوک بایراکتار»، رئیس هیئت مدیرهٔ شرکت بایکار و داماد اردوغان، از موفقیت جهانی پهپاد‌های جنگی خودگردان جت خبر داده و گفته که این سامانه‌ها تنها پس از اثبات در شرایط واقعی نبرد، به رسمیت شناخته می‌شوند. وی در مرکز فناوری ملی «اوزجمیر بایراکتار» در استانبول، پهپاد‌ها را «سلاحی کاملاً جدید» و «طبقه‌ای مستقل از تسلیحات نظامی» خواند که به خلبان نیاز ندارند و به نرم‌افزاری متکی‌اند که می‌توان آن را به سرعت ارتقا داد. به گفتهٔ بایراکتار، این تحول فناورانه، مشابه گذار از سامانه‌های سرنشین‌دار به خودکار در سایر صنایع است. برخلاف جنگنده‌های معمولی که نیازمند سال‌ها آموزش پرهزینهٔ خلبانان هستند، پهپاد‌های خودگردان به نرم‌افزاری وابسته‌اند که می‌توان آن را در کل ناوگان به کار گرفت. این اظهارات در جریان بازدید شرکت‌کنندگان نشست پارلمانی ناتو در استانبول در ۹ تیر بیان شد. اردوغان نیز در نشست خبری ۱۷ تیر، به رشد صنایع نظامی ترکیه و موفقیت بین‌المللی شرکت بایکار اشاره کرد.

در بخش دیگری از گزارش، به تفاوت دیدگاه اعضای ناتو دربارهٔ تهدیدات خارجی اشاره شده؛ در حالی که متحدان شرقی ناتو بر «تهدید روسیه» تمرکز دارند، ترکیه و برخی دیگر از اعضا، نگران تروریسم، ناآرامی‌های غرب آسیا، مهاجرت غیرقانونی و امنیت انرژی هستند. به باور راهبردپردازان ترک، تهدیدات جنوبی نیز شایستهٔ توجه جمعی به اندازهٔ «جناح شرقی» هستند.

ترکیه به دلیل موقعیت جغرافیایی و تجربهٔ نظامی، جایگاهی ویژه در ناتو دارد، اما استدلالات این نهاد دولتی تنها یک وجه از معادلهٔ ژئوپلیتیکی پیچیده است. خرید سامانهٔ اس-۴۰۰ روسیه توسط ترکیه، به تنش‌های جدی و خروج این کشور از برنامهٔ اف-۳۵ و تحریم‌های کاتسا انجامید.

اخیراً شایعاتی دربارهٔ فروش احتمالی این سامانه به کرهٔ جنوبی یا یکی از کشور‌های عربی حاشیه خلیج فارس مطرح شده که با استقبال کاخ سفید همراه بوده است. به نوشتهٔ «فیکرت بایر»، کارشناس نظامی روزنامهٔ جمهوریت، در پس این ماجرا، تلاشی هدفمند از سوی غرب برای قطع همکاری نظامی-فنی روسیه و ترکیه، با بهانه‌سازی از اس-۴۰۰ و اف-۳۵ نهفته است.

آنکارا در تلاش ناموفق برای حفظ تعادل میان دو جبهه است. اخیراً وزیر خارجهٔ ترکیه از آمادگی این کشور برای رهبری بخش دریایی «تضمین‌های امنیتی» اوکراین سخن گفته و هاکان فیدان پیشنهادآتش‌بس در دریای سیاه را مطرح کرده‌است. در همین حال، روسیه از ۲۷ تیر واردات هلو، زردآلو، گیلاس و سایر میوه‌های هسته‌دار از پنج صادرکنندهٔ ترکی را به دلیل «تشخیص سیستماتیک آفات قرنطینه‌ای» ممنوع کرده است. تحلیلگران معتقدند تداوم تنش‌زایی در روابط روسیه و ترکیه، به سود نیرو‌های مخربی است که بر بی‌ثباتی بیشتر منطقهٔ دریای سیاه و همسایگان آن تکیه دارند.

انتهای پیام/ 999