انشعاب غیرمجاز؛ شاهراه تازه قاچاق سوخت

گروه جامعه دفاع‌پرس: قاچاق سوخت در کشور پدیده‌ای که رو به رشد است و دیگر صرفاً به حمل چند گالن سوخت در مناطق مرزی محدود نمی‌شود؛ در سال‌های اخیر، شبکه‌های سازمان‌یافته با استفاده از بارنامه‌های صوری، انحراف سوخت یارانه‌ای و حتی ایجاد انشعابات غیرمجاز از خطوط اصلی انتقال، بخشی از سرمایه انرژی کشور را به مسیر قاچاق هدایت کردند.

قاچاق سوخت چیست؟

قاچاق سوخت به معنای انتقال غیرقانونی فرآورده‌های نفتی، از جمله بنزین، گازوئیل و سایر مشتقات نفتی، به خارج از مرزها یا توزیع در بازارهای داخلی به صورت غیرمجاز است. این پدیده معمولاً به دلیل تفاوت قیمت سوخت در ایران و کشورهای همسایه و همچنین سیاست‌های اقتصادی و تحریم‌ها شکل می‌گیرد. قاچاق سوخت به عنوان یک معضل اقتصادی و اجتماعی، نه تنها به کاهش درآمدهای دولت منجر می‌شود بلکه اثرات منفی بر روی جامعه و محیط زیست نیز دارد.

چرا قاچاق سوخت برای قاچاقچیان جذاب است؟

یکی از مهم‌ترین عوامل شکل‌گیری قاچاق سوخت، اختلاف قیمت داخلی و قیمت آن در بازار کشورهای همسایه است. وقتی یک فرآورده با قیمت یارانه‌ای در داخل عرضه می‌شود اما امکان فروش آن در بازار دیگری با قیمت بالاتر وجود دارد، انگیزه اقتصادی برای انتقال غیرقانونی افزایش پیدا می‌کند.

البته پایین بودن قیمت به تنهایی توضیح کاملی برای این پدیده نیست. شبکه قاچاق زمانی می‌تواند در مقیاس گسترده فعالیت کند که در کنار انگیزه اقتصادی، امکان جعل اسناد، انحراف سهمیه، سوءاستفاده از سامانه‌های تخصیص سوخت، حمل‌ونقل غیرشفاف و ایجاد دسترسی به خطوط انتقال نیز وجود داشته باشد.

به همین دلیل، مقابله با قاچاق سوخت صرفاً با توقیف خودروهای حامل سوخت امکان‌پذیر نیست و باید زنجیره کامل قاچاق از مرحله تخصیص تا انتقال و فروش رصد شود.

انشعاب غیرمجاز؛ حلقه‌ای خطرناک در زنجیره قاچاق

گزارش‌های رسمی منتشرشده از سوی پلیس در ماه‌های اخیر نشان می‌دهد که بخشی از این قاچاق در نقطه‌ای شکل می‌گیرد که کمتر در معرض دید عمومی قرار دارد و آن نیز خطوط انتقال سوخت است. قاچاقچیان با شناسایی مسیر خطوط اصلی، ایجاد دسترسی غیرمجاز و اتصال تجهیزات به خط لوله، اقدام به برداشت سوخت و انتقال آن به خودروهای حمل می‌کنند. 

طبق گزارش پلیس به عنوان مثال یکی از نمونه‌های اخیرقاچاق سوخت در استان اصفهان شناسایی شد که قاچاقچیان با ایجاد انشعاب غیرمجاز از خط اصلی انتقال سوخت، اقدام به سرقت و قاچاق فرآورده‌های نفتی کرده بودند. متهمان این پرونده به سرقت و قاچاق حدود ۲ میلیون و ۲۴۰ هزار لیتر سوخت اعتراف کردند. در پرونده‌ای دیگر در استان کرمان نیز حدود یک میلیون و ۷۰۰ هزار لیتر سوخت از طریق انشعاب غیرمجاز سرقت شده است.

در یکی دیگر از پرونده‌های اعلام‌ شده در کرمان، یک شبکه سازمان‌یافته با ایجاد دو انشعاب غیرمجاز از خطوط انتقال فرآورده‌های یارانه‌ای، طی یک سال، حدود یک میلیون لیتر سوخت سرقت کرده بود که ارزش تقریبی این میزان سوخت حدود ۷۰۰ میلیارد ریال اعلام شد.

این پرونده‌ها نشان می‌دهد که انشعاب غیرمجاز تنها یک تخلف اقتصادی نیست؛ دستکاری خطوط انتقال می‌تواند امنیت تأسیسات انرژی را نیز به خطر بیندازد و هزینه‌های سنگینی برای تعمیر و بازسازی زیرساخت‌ها ایجاد کند.

بارنامه‌های صوری؛ قاچاق از مسیر اسناد

مسیر دیگر قاچاق سوخت، استفاده از اسناد و اطلاعات جعلی برای دریافت سوخت یارانه‌ای است. در یکی از پرونده‌های اعلام‌شده از سوی پلیس امنیت اقتصادی، بیش از یک میلیون بارنامه و باربرگ صوری شناسایی شد که بر اساس آنها، بدون انجام پیمایش واقعی، سوخت یارانه‌ای دریافت شده بود. در این پرونده، پلیس میزان سوخت قاچاق و مصرف‌شده را بیش از ۱۹۱ میلیون لیتر اعلام کرده و از احضار یک‌هزار و ۵۴۶ شرکت حمل‌ونقل متخلف خبر داده است.

همچنین پیش از این نیز پلیس از کشف ۵۴۰ هزار بارنامه صوری خبر داده بود که حدود ۲۰ هزار مورد آن با حمل فرآورده‌های سوختی مرتبط بوده و بررسی‌ها نشان داده بود حدود ۳۰۰ میلیون لیتر سوخت نفت‌گاز یارانه‌ای از طریق این روش از شبکه توزیع خارج شده است.

شیوه‌های قاچاق سوخت در کشور

شیوه‌های قاچاق سوخت در کشور متنوع و پیچیده هستند. برخی از روش‌های رایج مانند انتقال از طریق خودرو‌های شخصی است که قاچاقچیان با استفاده از خودرو‌های شخصی اقدام به حمل مقادیر کم سوخت به مناطق مرزی می‌کنند.

برخی قاچاقچیان از تانکر‌های بزرگ برای حمل مقادیر زیاد سوخت به خارج از کشور استفاده می‌کنند. برخی افراد نیز با خرید سوخت از پمپ بنزین‌ها و فروش آن به قیمت بالاتر در بازار سیاه، اقدام به قاچاق سوخت می‌کنند.

بعضی از قاچاقچیان نیز از مسیر‌های غیررسمی و دورافتاده برای عبور از مرز‌ها استفاده می‌کنند تا از کنترل‌های مرزی فرار کنند و گروه‌های سازمان‌یافته نیز ممکن است با همکاری شبکه‌های بین‌المللی، اقدام به قاچاق سوخت به کشور‌های همسایه کنند.

سردار رحیمی: حدود ۱۰۰ مسیر قاچاق سوخت را شناسایی کرده‌ایم

سردار حسین رحیمی رئیس پلیس امنیت اقتصادی فراجا با اشاره به طرح‌های این پلیس برای مقابله با قاچاق سوخت اظهار داشت: در طرح‌های مبارزه با قاچاق سوخت، حدود ۱۰۰ مسیر قاچاق را پیدا کردیم.

رحیمی با اشاره به اینکه جایگاه‌های سوخت نیز در میان مسیر‌های مورد بررسی پلیس قرار دارند، افزود: یکی از آن مسیر‌هایی که پیدا کردیم، همین پمپ‌بنزین‌ها بود.

وی با بیان اینکه نظارت بر جایگاه‌های سوخت در دستور کار پلیس امنیت اقتصادی قرار دارد، ادامه داد: در پمپ‌بنزین‌ها، در واقع جزو برنامه‌های ما بوده و در چندین مورد، به‌خصوص در دو استان بوشهر و هرمزگان، تخلفات سنگینی از چندین پمپ‌بنزین شناسایی شده است.

رئیس پلیس امنیت اقتصادی فراجا از برخورد با جایگاه‌های متخلف خبر داد و متذکر شد: چندین جایگاه‌دار احضار شده‌اند و با آنها برخورد شده است.

رحیمی تأکید کرد که این اقدامات مقطعی نیست و طرح مقابله با تخلفات و قاچاق سوخت ادامه خواهد داشت.

ضربه قاچاق سوخت به اقتصاد کشور 

قاچاق سوخت می‌تواند آسیب‌های جدی به اقتصاد کشور وارد کند که در ادامه به چند مورد آن اشاره می‌شود.

- قاچاق سوخت باعث کاهش درآمد‌های مالیاتی و عوارض مرتبط با فروش سوخت می‌شود و این درآمد‌ها برای تأمین بودجه عمومی و پروژه‌های زیرساختی ضروری هستند.

- قاچاق سوخت می‌تواند به ایجاد نوسانات قیمتی در بازار داخلی منجر شود. این نوسانات می‌تواند به افزایش هزینه‌های انرژی برای مصرف‌کنندگان و کاهش قدرت خرید مردم منجر شود.

- حمل و نقل غیرقانونی سوخت می‌تواند به آلودگی خاک، آب و هوا منجر شود. همچنین استفاده از تجهیزات غیرمجاز و بی‌کیفیت در این فرآیند نیز می‌تواند خطرات زیست‌محیطی جدی ایجاد کند.

- قاچاقچیان معمولاً از زیرساخت‌های ضعیف و غیررسمی برای حمل و نقل سوخت استفاده می‌کنند که می‌تواند به تخریب این زیرساخت‌ها و افزایش هزینه‌های تعمیرات منجر شود.

- قاچاق سوخت می‌تواند به افزایش جرم و جنایت در مناطق مرزی و همچنین تضعیف امنیت اجتماعی منجر شود، زیرا گروه‌های سازمان‌یافته‌ای که در این زمینه فعالیت می‌کنند، ممکن است با دیگر فعالیت‌های غیرقانونی نیز در ارتباط باشند.

ضرورت برخورد جدی و مجازات‌های سنگین‌تر برای قاچاقچیان سوخت

با توجه به آسیب‌های جدی که قاچاق سوخت به اقتصاد و جامعه وارد می‌کند، برخورد قاطع و جدی با این پدیده بسیار ضروری است. 

به عنوان مثال،‌ دولت باید نظارت‌ها بر روی تأسیسات نفتی، پمپ بنزین‌ها و مناطق مرزی را تقویت کند تا از وقوع قاچاق جلوگیری شود. همچین تعیین مجازات‌های سنگین‌تر برای قاچاقچیان و افرادی که در این زمینه فعالیت می‌کنند، می‌تواند عامل بازدارنده‌ای باشد. 

اصلاح سیاست‌های قیمت‌گذاری سوخت و ارائه مشوق‌هایی برای مصرف‌کنندگان نیز می‌تواند انگیزه قاچاق را کاهش دهد. همچنین افزایش آگاهی عمومی درباره خطرات قاچاق سوخت و تأثیرات آن بر جامعه و اقتصاد می‌تواند مردم را به مشارکت در مبارزه با این پدیده ترغیب کند. این اقدامات نه تنها به حفظ منابع ملی کمک می‌کند، بلکه امنیت اقتصادی و اجتماعی کشور را نیز تقویت خواهد کرد.

راهکار؛ از برخورد قاطع انتظامی تا اصلاح نظام توزیع

کارشناسان برای مقابله پایدار با قاچاق سوخت، مجموعه‌ای از اقدامات را ضروری می‌دانند؛ از جمله هوشمندسازی کامل زنجیره توزیع، اتصال سامانه‌های حمل‌ونقل و تخصیص سوخت، کنترل دقیق پیمایش خودروها، شناسایی مصرف‌کنندگان غیرواقعی، پایش مستمر خطوط انتقال و استفاده از تجهیزات هوشمند برای تشخیص افت فشار و برداشت غیرمجاز.

همچنین برخورد با شبکه‌های سازمان‌یافته باید به جای تمرکز صرف بر عوامل خُرد، متوجه حلقه‌های اصلی تأمین مالی، اسناد صوری، انتقال و فروش باشد.

قاچاق سوخت را نمی‌توان صرفاً یک تخلف مرزی یا پدیده‌ای ناشی از فعالیت سوخت‌بران دانست. پرونده‌های اخیر نشان می‌دهد که بخشی از این فعالیت به شکل شبکه‌ای و از طریق انشعابات غیرمجاز خطوط انتقال، بارنامه‌های صوری و انحراف سوخت یارانه‌ای انجام می‌شود.

وقتی میلیون‌ها لیتر سوخت از شبکه رسمی خارج می‌شود، مسئله فقط از دست رفتن یک فرآورده نفتی نیست؛ منابع عمومی، یارانه‌های پرداخت‌شده، زیرساخت‌های انرژی و در نهایت منافع اقتصادی مردم تحت تأثیر قرار می‌گیرد.

از این منظر، مبارزه با قاچاق سوخت باید همزمان سه ضلع داشته باشد: شفافیت و هوشمندسازی، نظارت دقیق و برخورد قاطع با شبکه‌های سازمان‌یافته. بدون اصلاح مسیر‌های ایجادکننده رانت، برخورد‌های مقطعی اگرچه می‌تواند برخی شبکه‌ها را متوقف کند، اما به تنهایی برای ریشه‌کن کردن قاچاق کافی نخواهد بود.

انتهای پیام/ 261