روسیه و انگلیس در مسیر درگیری مستقیم

گروه بین‌الملل دفاع‌پرس: در بی‌سابقه‌ترین گسست دیپلماتیک میان دو قدرت دارای سلاح هسته‌ای پس از دوران جنگ سرد، مسکو سفیر خود در انگلیس را فراخواند و از معرفی سریع جانشین امتناع کرد؛ اقدامی تصاعدی که به‌دنبال تصمیم بی‌پروا و جدید «اندی برنهام»، نخست‌وزیر انگلیس، مبنی بر تعمیق مداخله مستقیم در جنگ اوکراین و انتقال داده‌های محرمانه موشکی به کی‌یف صورت گرفت.

سفارت روسیه در لندن با صدور بیانیه‌ای رسمی، روابط دوجانبه را در سطحی به شدت پایین توصیف کرده و هشدار داده است که اصرار لندن بر تبدیل شدن به حامی و هادی مستقیم حملات علیه خاک روسیه، خطر رویارویی نظامی مستقیم میان مسکو و کل اعضای ناتو را به بالاترین حد خود در دهه‌های اخیر رسانده است.

بر اساس اطلاعات رسمی منتشرشده، «آندری کلین»، سفیر روسیه در انگلیس، در اواخر ژوئیه بدون معرفی جانشین جایگاه خود را ترک کرد و به مسکو بازگشت. سخنگوی سفارت روسیه در لندن در تشریح این تصمیم اعلام کرد که کلین تلاش‌های فراوانی را برای حفظ حداقل کانال‌های ارتباطی و خطوط دیپلماتیک میان دو کشور انجام داد، اما انگلیس مسیر تقابل و تقابل‌گرایی آشکار را برگزیده است. 

به گفته این سخنگو، سفیر روسیه لندن را با این امید ترک کرد که شاید در آینده و در صورت تجدیدنظر طرف انگلیسی در سیاست‌های خصمانه خود علیه مسکو، امکان شکل‌گیری دیالوگی سازنده و محترمانه فراهم شود، اما شواهد میدانی نشان می‌دهد که لندن هیچ تمایلی برای تغییر مسیر نشان نداده است.

این تحول دیپلماتیک و خروج سفیر تنها چند روز پس از آن رخ داد که دولت انگلیس گام‌های مداخله‌جویانه تازه‌ای برداشت. در هفدهم اوت، سفارت روسیه در لندن هشدار داد که هرچه میزان دخالت انگلیس در جنگ روسیه علیه اوکراین عمیق‌تر شده و حمایتش از کی‌یف افزایش یابد، بهای سنگین‌تری را پرداخت خواهد کرد. 

«سرگئی لاوروف»، وزیر امور خارجه روسیه نیز اعلام کرد مسکو این حق کامل و قانونی را برای خود محفوظ می‌داند که حضور پرچم‌دار و اعلام‌شده نیرو‌های موشکی انگلیس در هدایت حملات علیه خاک روسیه را به عنوان مشارکت مستقیم در جنگ تلقی کرده و تمامی پیامد‌های نظامی آن را متوجه لندن سازد.

با وجود این هشدار‌های صریح، اندی برنهام نه‌تنها از موضع خود عقب‌نشینی نکرد، بلکه درست در همان روز اعلام داشت که انگلیس با همه توان به حمایت خود از اوکراین ادامه خواهد داد. شش روز بعد، دفتر نخست‌وزیری انگلیس از اتخاذ گامی بی‌سابقه خبر داد و اعلام کرد انگلیس اطلاعات طبقه‌بندی‌شده و محرمانه‌ای را در اختیار اوکراین قرار می‌دهد تا این کشور بتواند موشک‌های کروز دوربرد «استورم شَدو» را در داخل خاک خود تولید کند. 

برنهام در ادامه این اقدامات، راهی کی‌یف شد و ضمن مقایسه نبرد اوکراین با مبارزه انگلیس علیه آلمان نازی در جنگ جهانی دوم، وعده داد که موشک‌های پدافند هوایی تازه‌ای را برای مقابله با حملات روسیه به زیرساخت‌های انرژی در اختیار اوکراین قرار خواهد داد.

ریشه رسیدن روابط لندن و مسکو به این نقطه تاریک را باید در یک روند انباشته‌شده سیاسی جست‌و‌جو کرد که طی سال‌های اخیر با نقش‌آفرینی چهره‌هایی همچون «دیوید کامرون»، «ترزا می»، «بوریس جانسون»، «لیز تراس»، «ریشی سوناک»، «کی‌یر استارمر» و رسانه‌های انگلیسی‌زبان شکل گرفته است. 

مسکو از زمان تشدید جنگ اوکراین در سال ۲۰۲۲، انگلیس را جدی‌ترین محرک غربی جنگ می‌داند. در آوریل ۲۰۲۲، بوریس جانسون نخست‌وزیر وقت انگلیس شخصا برای برهم زدن توافق صلح میان مسکو و کی‌یف در استانبول مداخله و در پی آن، یک سال بعد لندن ارسال موشک‌های دوربرد استورم شادو برای حمله به عمق خاک روسیه را آغاز کرد و اخیرا نیز افشا شده که اوکراین در حملات پهپادی خود به اهداف غیرنظامی در داخل روسیه از طیف وسیعی از پهپاد‌های ساخت انگلیس بهره گرفته است.

در تاریخ دیپلماسی نوین، ابعاد اقدام اخیر مسکو در فراخوانی سفیر بی‌سابقه است، زیرا در تمام تنش‌های شدید دوران پس از فروپاشی شوروی، پاسخ روسیه مواضعی خویشتن‌دارانه‌تر بود. زمانی که در سال ۲۰۰۶ ماموران امنیتی روسیه جاسوسان انگلیسی را در حال استفاده از دستگاه شنود در خارج از سفارت شناسایی کردند، کرملین تنها به رسوایی و محکومیت آنها بسنده کرد. 

در سال ۲۰۰۷ و در پی امتناع مسکو از استرداد مظنون پرونده «لیتویننکو»، انگلیس ۴ دیپلمات روس را اخراج کرد و مسکو نیز دست به اقدام متقابل زد. همچنین در سال ۲۰۱۸ و پس از ماجرای «اسکریپال» که انگلیس ۲۳ دیپلمات روس را اخراج کرد، مسکو دقیقا ۲۳ دیپلمات انگلیسی را اخراج و کنسولگری این کشور در «سنت پترزبورگ» را تعطیل کرد. 

با این حال در هیچ‌یک از این بحران‌ها، مسکو سفیر خود را فرانخوانده بود. با این حال، نبود عجله در مسکو برای تعیین جانشین کلین به معنای آغاز فوری عملیات نظامی علیه انگلیس نیست، بلکه اعترافی رسمی به فروپاشی کامل روابط تا پایین‌ترین حد ممکن است.

در پاسخ به تصمیم برنهام مبنی بر انتقال اطلاعات موشکی نیز راهبرد میدان مسکو نیز روشن و بدون ابهام است. «دمیتری پسکوف»، سخنگوی کرملین، تاکید کرد که نیرو‌های مسلح روسیه در حال جمع‌آوری اطلاعات لازم برای شناسایی دقیق محل‌های تولید این موشک‌ها و تجهیزات نظامی در اوکراین هستند و اقدامات لازم را برای انهدام کامل این مراکز انجام خواهند داد. 

عمق بحران تسلیحاتی اوکراین زمانی آشکارتر شد که ولودیمیر زلنسکی در پیامی اذعان کرد نیرو‌های نظامی کشورش تمام بودجه سال ۲۰۲۶ را تنها در شش ماه نخست سال برای خرید و ساخت پهپاد به منظور حمله به زیرساخت‌های روسیه مصرف کرده‌اند. در نتیجه این خلاء تسلیحاتی و مالی، نیرو‌های مسلح روسیه از ماه ژوئیه بدون رو‌به‌رو شدن با مانع جدی، در حال انهدام کارخانه‌های تسلیحاتی، بنادر، کشتی‌های حامل سلاح و تاسیسات انرژی در سراسر خاک اوکراین هستند و لندن ابزار موثری برای تغییر این معادله میدانی در اختیار ندارد.

در واقع، توانمندی انگلیس برای تصعید بیشتر جنگ فراتر از اشتراک‌گذاری داده‌ها و اهداء بسته‌های تسلیحاتی محدود، با موانع عمیق ساختاری روبروست. از یک سو آمریکا تمایلی ندارد ذخایر رو به کاهش موشک‌های پدافندی پاتریوت خود را حتی در صورت پیشنهاد خرید انگلیس به اوکراین بدهد. 

این در حالی است که سه بسته از پنج بسته تسلیحاتی انگلیس به اوکراین در سال جاری شامل بیش از ۲۵۰۰ موشک دفاعی بوده که تقریبا تمام آنها توسط نیرو‌های کی‌یف مصرف شده‌اند. از سوی دیگر، ورود مستقیم نظامی انگلیس می‌تواند به یک نبرد هسته‌ای ویرانگر میان روسیه و ناتو منجر شود، در حالی که ارتش انگلیس نیز به دلیل دهه‌ها کاهش بودجه، به ضعیف‌ترین وضعیت خود رسیده‌است.

گزارش‌های نظامی نشان می‌دهد که انگلیس به لحاظ آمادگی نیرو‌های نظامی، آمادگی تسلیحاتی و سمانه‌های دفاعی، در شرایط مطلوبی برای یک جنگ همه‌جانبه قرار ندارد. این حقایق تلخ سبب شده تا برخی از برجسته‌ترین مقامات دفاعی انگلیس خواستار خویشتن‌داری شوند. 

«ژنرال تونی راداکین» و جانشینش «ریچارد نایتون» تلاش کرده‌اند با «ژنرال والری گراسیموف»، رئیس ستاد کل نیرو‌های مسلح روسیه، ارتباط برقرار کنند تا مانع افزایش شدت نبرد در عرصه دریایی شوند. همچنین «فیلد مارشال لرد دیوید ریچاردز» تاکید کرده که اوکراین بدون مداخله مستقیم ناتو شانسی برای پیروزی ندارد و صلح تنها راهکار موجود است.

در همین راستا، حتی «جان فورمن»، وابسته نظامی سابق انگلیس در مسکو، قطع ارتباطات میان ارتش‌های دو کشور در سال ۲۰۲۴ را اقدامی نادرست خوانده و خواستار ازسرگیری گفت‌و‌گو‌های استراتژیک شده است. «مارک گالیوتی»، تحلیل‌گر برجسته امنیتی مرتبط با نهاد‌های اطلاعاتی انگلیس نیز اذعان کرده که در پشت در‌های بسته، بسیاری از مقامات دیپلماتیک و امنیتی انگلیس پذیرفته‌اند که شعار‌های تکراری مانند «حمایت تا هر زمان که طول بکشد» دیگر با منافع واقعی انگلیس همخوانی ندارد و هر دو طرف باید به سمت نوعی توافق هدایت شوند. 

با این وجود، بعید به نظر می‌رسد که اندی برنهام سرمایه سیاسی خود را صرف بازسازی دیپلماسی با مسکو کند، زیرا این اقدام او را در معرض حملات احزاب رقیب و گرگ‌های در کمین حزب کارگر قرار می‌دهد.

با این حال، تداوم این رویارویی دیپلماتیک و عدم تعویض سفیر، نشان‌دهنده بن‌بست جدی در کانال‌های گفتگوی مستقیم میان دو کشور است. از یک سو، لندن ادامه تامین تسلیحات و داده‌های نظامی به اوکراین را گامی در جهت حمایت از تمامیت ارضی این کشور و بازدارندگی در برابر پیشروی‌های مسکو می‌داند. 

از سوی دیگر، مسکو این اقدام را به عنوان مداخله مستقیم در مناقشه قلمداد کرده و نسبت به پیامد‌های تصاعدی آن هشدار می‌دهد. در نتیجه، خالی ماندن صندلی سفیر روسیه در لندن، خطر کدرتر شدن افق دیپلماتیک و افزایش تنش‌های میدانی و نظامی میان دو کشور را متناسب با گام‌های بعدی طرفین بیش از پیش تقویت می‌کند.

انتهای پیام/ ۴۶۱