بازگشایی مشروط به اجرای تعهدات آمریکا

گزارش گروه سیاسی‌ دفاع‌پرس: تفاهم جدید ایران و عمان درباره تنگه هرمز در شرایطی حاصل شده که تحولات امنیتی و نظامی اخیر، معادلات حاکم بر یکی از مهم‌ترین گذرگاه‌های انرژی جهان را تغییر داده است. بر اساس توضیحات ارائه‌شده، تهران معتقد است شرایط تنگه دیگر مشابه دوره پیش از درگیری‌های نظامی نیست و به همین دلیل باید ترتیبات جدیدی برای عبور و مرور کشتی‌های تجاری در نظر گرفته شود.

بر اساس این تفاهم، مسیر ورود کشتی‌ها از دریای عمان به خلیج فارس به‌طور کامل در آب‌های سرزمینی ایران قرار خواهد گرفت و در مسیر خروج نیز بخشی از مسیر از آب‌های سرزمینی ایران عبور خواهد کرد. این مسیر به صورت یک کریدور رفت‌وبرگشتی طراحی شده و فاصله میان مسیر ورود و خروج حدود دو مایل خواهد بود. عرض کلی کریدور نیز با احتساب مسیر‌های عبور و فاصله میان آنها حدود هفت مایل اعلام شده است.

مقام‌های ایرانی تأکید کرده‌اند که واژه «موقت» به معنای آزمایشی بودن این کریدور نیست. این مسیر پس از بررسی‌های فنی و کارشناسی و با مشارکت نهاد‌های نظامی و دریایی دو کشور طراحی شده است. وزارت امور خارجه، سازمان بنادر و دریانوردی، نیروی دریایی سپاه و ستاد کل نیرو‌های مسلح ایران در فرآیند بررسی و تعیین مسیر مشارکت داشته‌اند. هدف نهایی آن است که در مذاکرات بعدی، این مسیر موقت جای خود را به یک طرح ترافیک دریایی دائمی و پایدار بدهد.

یکی از مهم‌ترین تغییرات مورد نظر تهران، پایان دادن به مسیر جنوبی تنگه هرمز است؛ مسیری که در آب‌های داخلی عمان قرار دارد و پس از تحولات اخیر به یکی از محور‌های اصلی اختلاف تبدیل شده است. ایران معتقد است باز شدن این مسیر برخلاف ترتیبات پیش‌بینی‌شده در تفاهم اسلام‌آباد بوده و آن را عاملی برای افزایش تنش و آسیب‌پذیری امنیتی خود می‌داند.

در صورت اجرایی شدن تفاهم تهران و مسقط، مسیر جنوبی به طور رسمی بسته خواهد شد و موضوع آن نیز به سازمان بین‌المللی دریانوردی اعلام می‌شود. در کنار آن، مذاکرات ایران و عمان برای تعیین ترتیبات آینده اداره تنگه هرمز و جایگزینی طرح ترافیک دریایی موجود که حدود ۵۸ سال سابقه دارد، آغاز خواهد شد. این مذاکرات بنا بر توضیحات ارائه‌شده می‌تواند ۳۰ تا ۶۰ روز به طول بینجامد.

با این حال، مهم‌ترین نکته درباره این تفاهم آن است که تهران آن را به معنای بازگشایی فوری تنگه هرمز نمی‌داند. بازگشایی تنگه همچنان مشروط به مجموعه‌ای از شرایط است و صرف دستیابی ایران و عمان به تفاهم درباره کریدور دریایی برای آغاز تردد کشتی‌ها کافی نیست.

در این چارچوب، ایران بر اجرای تعهدات آمریکا در تفاهم اسلام‌آباد تأکید دارد. از جمله این تعهدات، توقف پایدار درگیری‌های نظامی، عدم تهدید و عدم انجام عملیات نظامی علیه ایران، رفع محاصره اقتصادی، آزادسازی منابع مالی بلوکه‌شده، عدم اعمال تحریم‌های جدید و خودداری از افزایش نیرو و تجهیزات نظامی در منطقه عنوان شده است. تهران تأکید دارد که پیش از هرگونه اقدام متقابل درباره بازگشایی تنگه، اجرای این تعهدات باید قابل مشاهده و راستی‌آزمایی باشد.

این موضع در واقع تفاهم جدید با عمان را از مذاکرات مستقیم احتمالی با آمریکا تفکیک می‌کند. ایران اعلام کرده است که مذاکرات با عمان درباره مسیر‌های دریایی، بخشی از ترتیبات طبیعی میان دو کشور ساحلی تنگه هرمز است و نباید به عنوان نشانه‌ای از بازگشت یک‌جانبه تهران به تفاهم پیشین با واشنگتن تلقی شود. از نگاه ایران، طرفی که از تعهدات قبلی عدول کرده باید برای بازگشت به آن چارچوب، ابتدا تعهدات خود را اجرا کند.

در همین حال، موضوع شناور‌های نظامی نیز در ترتیبات مورد بحث قرار گرفته است. بر اساس توضیحات ارائه‌شده، در صورت لازم‌الاجرا شدن تفاهم، کریدور جدید صرفاً برای شناور‌های تجاری خواهد بود و هیچ شناور نظامی اجازه عبور از آن را نخواهد داشت. همچنین موضوع امنیت کریدور و پاکسازی مسیر از مین‌های دریایی از دیگر مسائل مرتبط با روند بازگشایی احتمالی تنگه عنوان شده است.

همزمان با این تحولات، آمریکا بسته تحریمی جدیدی علیه ایران اعلام کرده است؛ اقدامی که تهران آن را ادامه سیاست فشار اقتصادی می‌داند. در واکنش، مقام‌های ایرانی تأکید کرده‌اند که سیاست آینده صرفاً بر کاهش آثار تحریم‌ها متمرکز نخواهد بود و مقابله با منافع اقتصادی طرف مقابل نیز می‌تواند در دستور کار قرار گیرد. در این نگاه، تنگه هرمز یکی از ابزار‌های موجود برای اعمال فشار متقابل است، اما تنها ابزار تهران محسوب نمی‌شود.

در مجموع، تفاهم ایران و عمان را می‌توان تلاشی برای بازطراحی ترتیبات دریایی تنگه هرمز در شرایط جدید دانست؛ تفاهمی که از یک سو مسیر مشخصی برای تردد تجاری پیشنهاد می‌کند و از سوی دیگر، بازگشایی تنگه را به تحولات گسترده‌تر امنیتی و سیاسی گره می‌زند. بنابراین، نقطه تعیین‌کننده در مرحله بعد نه صرفاً اجرای توافق فنی تهران و مسقط، بلکه نحوه رفتار آمریکا و میزان پایبندی آن به تعهدات پیشین خواهد بود. تا زمانی که این الزامات از نگاه ایران محقق نشود، تنگه هرمز همچنان بسته باقی خواهد ماند.

انتهای پیام/381