تغییر ریل سیاستگذاری فرهنگی و اجتماعی، بدون تحقق کامل وعدهها
گروه سیاسی دفاعپرس: در جریان انتخابات ریاستجمهوری سال ۱۴۰۳، تغییر شیوه حکمرانی و اصلاح نحوه مواجهه با مسائل فرهنگی و اجتماعی، یکی از محورهای اصلی وعدهها بود. در این میان، موضوعاتی مانند رفع فیلترینگ، مخالفت با برخوردهای قهری در مسئله حجاب و گشت ارشاد، استفاده بیشتر از ظرفیت زنان، اقوام و مذاهب، توجه به دانشگاه و نخبگان و ایجاد فضای مناسبتر برای فعالیت هنرمندان و اصحاب فرهنگ، برجستگی بیشتری داشت.
دو سال بعد، ارزیابی این وعدهها نشان میدهد میان «تغییر رویکرد» و «تحقق کامل» فاصله قابلتوجهی وجود دارد. در برخی حوزهها اقدامات ملموسی انجام شده، اما در مواردی نیز محدودیتهای حقوقی، نهادی و سیاسی مانع از تحقق کامل وعدهها شده است.
رفع فیلترینگ را میتوان روشنترین نمونه تحقق نسبی وعدهها دانست. پس از ماهها رایزنی و با مشارکت نهادهای مختلف، واتساپ و گوگلپلی در دی ۱۴۰۳ رفع فیلتر شدند. این اقدام اگرچه نخستین گام عملی در مسیر کاهش محدودیتهای اینترنتی بود، اما به معنای تحقق وعده رفع کامل فیلترینگ نبود. ادامه محدودیتها و اختلافنظر میان نهادهای تصمیمگیر نشان داد که این مسئله صرفاً در اختیار قوه مجریه قرار ندارد. تحولات امنیتی و شرایط جنگی نیز در ادامه این روند تأثیرگذار بود.
در موضوع حجاب، تغییر رویکرد محسوستر بود. مخالفت با برخوردهای قهری و جلوگیری از اجرای شتابزده قانون عفاف و حجاب، مهمترین نشانه این تغییر محسوب میشود. با این حال، مسئله حجاب همچنان حلنشده باقی مانده و میان نهادهای مختلف درباره نحوه سیاستگذاری و اجرای قانون اختلاف دیدگاه وجود دارد. بنابراین، در این حوزه بیشتر میتوان از تغییر شیوه مواجهه سخن گفت تا تحقق یک سیاست اجتماعی جدید و جامع.
دانشگاه نیز یکی دیگر از حوزههای مورد توجه بود. بازگشت برخی استادان و دانشجویان و تأکید بر استفاده از ظرفیت دانشگاهها و نخبگان، بخشی از این رویکرد را تشکیل داد. همچنین ایده مأموریتمحور شدن دانشگاهها و نقشآفرینی آنها در حل مسائل کشور مطرح شد. با این حال، تبدیل این رویکرد به تحول پایدار در ساختار آموزش عالی نیازمند زمان و سیاستگذاری مستمر است.
در زمینه حضور زنان، اقوام و مذاهب، امکان ارزیابی عملکرد ملموستر است. حضور چهار زن در کابینه و انتصاب استاندارانی از میان اقوام کرد، عرب و بلوچ نشان داد که بخشی از وعده استفاده از ظرفیت گروههای مختلف اجتماعی وارد مرحله اجرا شده است. البته میزان موفقیت این سیاست تنها با تعداد انتصابات قابل سنجش نیست و میزان اثرگذاری واقعی این افراد در فرآیند تصمیمگیری نیز اهمیت دارد.
در حوزه فرهنگ و هنر نیز مهمترین تغییر را باید در لحن و فضای مدیریتی جستوجو کرد. تعامل بیشتر با هنرمندان و تلاش برای کاهش تنشهای اجتماعی، در کنار اقداماتی برای توسعه زیرساختهای فرهنگی، بخشی از این مسیر بوده است. با این حال، برخلاف موضوعاتی مانند فیلترینگ یا گشت ارشاد، وعدههای انتخاباتی مشخص و قابلاندازهگیری درباره سینما، تئاتر، موسیقی و کتاب ارائه نشده بود؛ بنابراین ارزیابی این حوزه بیشتر باید بر اساس جهتگیری کلی سیاست فرهنگی صورت گیرد.
در مجموع، کارنامه دو ساله در حوزه فرهنگی و اجتماعی را نمیتوان نه شکست کامل دانست و نه تحقق کامل وعدهها. مهمترین ویژگی این دوره، تلاش برای تغییر «ریل سیاستگذاری» در برخی مسائل حساس اجتماعی است؛ اما این تغییر هنوز در بسیاری از حوزهها به نتیجه نهایی و پایدار نرسیده است. رفع کامل فیلترینگ محقق نشده، مسئله حجاب همچنان محل اختلاف است، حضور زنان و اقوام افزایش یافته، اما به تحول ساختاری منجر نشده و در حوزه فرهنگ و هنر نیز بیشتر تغییر فضای مدیریتی مشاهده میشود تا دگرگونی بنیادی.
به همین دلیل، دقیقترین توصیف از این کارنامه را باید «تحقق مرحلهای و محدود همراه با تغییر رویکرد» دانست؛ مسیری که بخشی از وعدهها را وارد مرحله اجرا کرده، اما برای رسیدن به نتایج نهایی همچنان با موانع نهادی، حقوقی و اجتماعی مواجه است.
انتهای پیام/381
