دانشآموزانی که نیمکت مدرسه را به سنگر دفاع از میهن پیوند زدند
گروه جامعه دفاعپرس: دفاع مقدس را میتوان یکی از مهمترین مقاطع تاریخی در پیوند میان آموزش، تربیت و مسئولیت اجتماعی نسل جوان دانست؛ دورانی که مدرسه تنها محل فراگیری علوم و کتابهای درسی نبود و مفاهیمی همچون ایثار، مسئولیتپذیری، فداکاری و دفاع از میهن نیز در کنار آموزشهای رسمی به دانشآموزان منتقل میشد.
با آغاز جنگ تحمیلی، بخش قابل توجهی از دانشآموزان و فرهنگیان کشور در کنار سایر اقشار جامعه راهی جبههها شدند. نوجوانانی که تا پیش از آن در کلاسهای درس پشت نیمکت مینشستند، در سالهای جنگ لباس رزم پوشیدند و در مناطق عملیاتی حضور پیدا کردند.
در طول هشت سال دفاع مقدس (۵۹ تا ۶۷) بیش از ۵۵۰ هزار دانش آموز بسیجی برای مبارزه با دشمنان در جبهه ها حضور یافتند و به همراه سایر رزمندگان اسلام موفق به بیرون راندن متجاوزین از سرزمین های ایران اسلامی شدند. اهمیت این پیروزی زمانی مشخص می شود که عراق در ابتدای جنگ بخشی از خاک کشور ما را اشغال کرده بود و در طول هشت سال جنگ نیز از پشتیبانی های نظامی، مالی و اطلاعاتی اکثر کشورهای جهان نظیر آمریکا و بعضی از کشورهای اروپایی برخوردار بود. این جنگ در حالی با پیروزی رزمندگان به پایان رسید که حتی یک وجب از خاک ایران در دست دشمنان باقی نماند.
دانشآموزان رزمنده، بخشی از سرمایه انسانی دفاع مقدس بودند. بسیاری از آنان در سنین نوجوانی، در عملیاتهای مختلف شرکت کردند و تعدادی نیز جان خود را در راه دفاع از کشور از دست دادند. حضور این نوجوانان در جبهه، در کنار فعالیتهای فرهنگی و پشتیبانی مدارس، نشان داد که دفاع از کشور برای آنان صرفاً یک مفهوم نظری نبود، بلکه بخشی از مسئولیتی بود که در آن دوران برای خود احساس میکردند.
در همین راستان شهید محمدحسین فهمیده یکی از این هزاران دانش آموز بسیجی کشور بود که با خلق حماسهای بزرگ برگ زرینی از تاریخ دفاع مقدس را به خود اختصاص داد. عمل شجاعانه و قهرمانانه او هم موجب افزایش شور و هیجان بیشتر در جبهههای خودی شد و هم فرماندهان ارتش عراق را به وحشت انداخت. آنان که سالها در کلاسهای درس در دانشگاههای نظامی اصول و فنون جنگ را آموخته و تجربیات جنگی و افری داشتند، خود را مغلوب نوجوان سیزده سالهای دیدند که برای نابودی دشمنان و متجاوزین به ایران اسلامی حاضر به فداکاری و از جان گذشتگی شده بود.
در این میان، معلمان نیز نقشی دوگانه بر عهده داشتند؛ از یک سو وظیفه آموزش دانشآموزان را در مدارس دنبال میکردند و از سوی دیگر، بسیاری از آنان با حضور در جبهههای جنگ، در کنار سایر رزمندگان به دفاع از کشور پرداختند.
برخی معلمان در مناطق عملیاتی حضور پیدا کردند و در کنار وظایف نظامی و پشتیبانی، دغدغه ادامه تحصیل دانشآموزان را نیز داشتند. در شرایطی که بسیاری از مدارس و شهرها تحت تأثیر جنگ قرار گرفته بود، تلاش فرهنگیان این بود که جریان تعلیم و تربیت حتی در شرایط بحرانی متوقف نشود.
کلاسهای درس در برخی مناطق جنگی و پشت جبهه، شکل متفاوتی پیدا کرد. گاهی یک سنگر، یک مدرسه موقت یا محیطی ساده، جای کلاس رسمی را میگرفت و معلمانی که خود درگیر شرایط جنگ بودند، تلاش میکردند آموزش دانشآموزان ادامه پیدا کند.
اما نقش معلم در دوران دفاع مقدس تنها به تدریس کتابهای درسی محدود نمیشد. معلم برای دانشآموزان خود به الگویی عینی از مسئولیتپذیری تبدیل شده بود. دانشآموزی که معلم خود را در لباس رزم میدید، مفاهیمی مانند فداکاری، شجاعت و خدمت به جامعه را نه فقط در قالب کلمات، بلکه در رفتار و عمل او مشاهده میکرد.
فرهنگیان، معلمان و دانش آموزان نیز مانند دیگر قشرهای ملت ما، در دفاع مقدس نقش آفرینی کرده، در حماسههای جاویدان ملت ایران شریکند. این تلاشها، هم در پشت جبهه و هم در منطقه جنگی محسوس بود. دانش آموزان و معلمان با حضور در پایگاههای بسیج، اهدای خون به جبهه ها، کمک نقدی و غیرنقدی و کمکرسانی به مجروحان، به شیوههای گوناگون در دفاع مقدس حضور داشتند. بر اساس آمار منتشر شده از سوی بنیاد شهید ۵/۱۸ درصد شهیدان دفاع مقدس را دانش آموزان تشکیل میدهند که از حضور فعال دانش آموزان در عرصه انقلاب حکایت دارد.
از سوی دیگر، مدارس نیز به یکی از پایگاههای مهم پشتیبانی از جبههها تبدیل شدند. دانشآموزان، معلمان و خانوادهها در فعالیتهای مختلف پشتیبانی از رزمندگان مشارکت داشتند و مدارس در کنار وظیفه آموزشی، در تقویت روحیه همبستگی اجتماعی نیز نقش ایفا کردند.
شهدای دانشآموز، بخشی از تاریخ آموزش و پرورش ایران در دوران دفاع مقدس هستند. روایت زندگی آنان نشان میدهد که مدرسه در آن سالها تنها نهادی برای انتقال دانش نبود؛ بلکه یکی از محیطهای مهم شکلگیری هویت اجتماعی و مسئولیتپذیری نسل نوجوان به شمار میرفت.
امروز نیز بازخوانی زندگی شهدای دانشآموز و فرهنگیان شهید میتواند فرصتی برای شناخت بخشی از تاریخ معاصر کشور باشد؛ تاریخی که در آن نیمکت مدرسه، کلاس درس و سنگر جبهه در یک مسیر به هم رسیدند و معلم و دانشآموز، هر کدام به شیوه خود، در دفاع از کشور نقشآفرینی کردند.
در واقع، یکی از مهمترین تصاویر برجایمانده از آن دوران، معلمی است که در کلاس درس از مسئولیت و آینده کشور سخن میگفت و همان معلم در میدان نبرد نیز برای دفاع از همان آینده حاضر میشد؛ و دانشآموزی که روزی پای تخته درس میآموخت و روز دیگر در سنگر، آموختههای اخلاقی و اجتماعی خود را در عمل نشان میداد.
این پیوند میان تعلیم، تربیت و ایثار از جلوههای قابل توجه دوران دفاع مقدس است؛ جلوهای که در آن، بسیاری از دانشآموزان و معلمان نه تنها درس خواندن و درس دادن، بلکه مسئولیت اجتماعی و دفاع از میهن را نیز تجربه کردند.
انتهای پیام/ 261
