شجاعی: تصحیح نسخ خطی، اقدامی بنیادین برای حفظ گنجینه ادبیات فارسی است
به گزارش گروه فرهنگ دفاعپرس، آیین رونمایی از دو کتاب «قطره دریای همت» و «سفر در حباب» تازهترین آثار امیرحسین مدرس، با حضور جمعی از اهالی فرهنگ و ادبیات در فرهنگسرای رسانه برگزار شد؛ آثاری که با هدف معرفی و احیای آثار کمترشناختهشده شاعران فارسیزبان و با رویکرد تصحیح و پژوهش نسخ خطی به همت نشر نیستان هنر منتشر شدهاند.
در این مراسم، سیدمهدی شجاعی، نویسنده و مدیر نشر نیستان، زهیر طَیب، مدرس و پژوهشگر زبان و ادبیات فارسی و رئیس انجمن تصحیح نسخ، سیدعلی کاشفی خوانساری، پژوهشگر و نویسنده و امیرحسین مدرس، شاعر، نویسنده و پژوهشگر حضور داشتند و درباره اهمیت تصحیح نسخ خطی، احیای متون کمترشناختهشده و ضرورت توجه به میراث ادبی فارسی سخن گفتند.
کتاب «قطره دریای همت» گزیدهای از کلیات طالبعلی لکهنویی متخلص به «عیشی» است که با انتخاب، تدوین و تصحیح امیرحسین مدرس منتشر شده است. طالبعلی لکهنویی از شاعران قرن سیزدهم قمری است که پیش از این تصحیح، آثارش به صورت مستقل معرفی و منتشر نشده بود. کتاب «سفر در حباب» نیز گزیدهای از اشعار فارسی «شُکری هندی»، شاعر ایرانیتبار مقیم هند، است؛ شاعری از قرن دوازدهم قمری که به فارسی و ترکی شعر میسروده و نام و آثارش در تذکرهها ثبت نشده بود.
شجاعی: کار مدرس در تصحیح نسخ خطی یک اقدام بنیادین فرهنگی است
سیدمهدی شجاعی در این مراسم با اشاره به اهمیت فعالیتهای امیرحسین مدرس در حوزه تصحیح نسخ خطی اظهار کرد: توجه و اهتمام مدرس به موضوع تصحیح نسخ خطی در این ایام بسیار قابل توجه است. فعالیت او در این عرصه جزو اقدامات بنیادین و اساسی فرهنگی است، اما کمتر دیده میشود.
وی با بیان اینکه آثار امروز ما از شعرای قدیمی، حاصل تلاشهای فراوان بزرگان در گذشته است، افزود: این کار رنج و زحمت زیادی میبرد و اگر کتاب مدرس را مطالعه کنید، متوجه میشوید که با چه دقت و وسواسی تکتک کلمات انتخاب شده تا این مجموعه در اختیار مخاطبان قرار بگیرد.
شجاعی با اشاره به شرایط فرهنگی امروز و دشواری انجام کارهای عمیق پژوهشی، تصحیح این دو اثر را اقدامی ارزشمند دانست و گفت: مدرس در شرایطی کار علمی و متمرکزی انجام داده که چنین کاری برای امروز و فردای ما سرمایه است.
وی همچنین بر اهمیت انجام کار ادبی و فرهنگی عمیق تأکید کرد و افزود: انجام کار ادبی شیعی خالص، هم خدمت به شیعه و هم خدمت به ادبیات فارسی است و در شرایطی که بسیاری از افراد ممکن است به سمت کارهای سطحی بروند، انتخاب مسیر پژوهش و کار عمیق نیازمند عمق، ژرفنگری و صبوری است.
کاشفی: هنوز بخش کوچکی از گنجینه ادبیات فارسی احیا شده است
سیدعلی کاشفی خوانساری نیز در این نشست با اشاره به گستردگی حوزه نسخهشناسی و تصحیح متون گفت: در خوشبینانهترین حالت، یکدهم از متون ادبیات فارسی خوانده شده، دیده شده و بازنشر شده است و هنوز صدها هزار و چهبسا چندین میلیون نسخه از این آثار فهرست نشده، شناخته نشده و احیا نشدهاند.
وی با بیان اینکه هر پژوهشگر باید متناسب با علاقه و تخصص خود سراغ این گنجینه عظیم برود، اظهار کرد: طبیعیترین حالت این است که هر کس مطابق با سلیقه و سنخیت خودش، سراغ این دریای عظیم و بیانتها برود.
کاشفی درباره فرایند تصحیح نسخ خطی نیز توضیح داد: متن قدیمی که در یک کتابخانه یا گنجینه وجود دارد، ممکن است به دلایل تاریخی، سیاسی، اقتصادی، اجتماعی یا ادبی ارزشمند باشد. در حوزه ادبیات، اهمیت اصلی آن است که چنین متونی برای مخاطب امروز در دسترس قرار گیرد.
وی افزود: نسخهپژوهان با شناسایی نسخهها، گردآوری اطلاعات و مقایسه نسخههای مختلف تلاش میکنند متن صحیح را به مخاطب ارائه دهند و در کنار آن درباره گردآورنده، لغات دشوار و دیگر ویژگیهای متن توضیحاتی ارائه میکنند.
این پژوهشگر عرصه ادبیات با اشاره به ویژگی کار امیرحسین مدرس گفت: یکی از وجوه تمایز کار مدرس، توجه او به آثاری است که در دوره نزدیک به شکلگیری صنعت چاپ خلق شدهاند؛ آثاری که با وجود وجود صنعت چاپ، بسیاری از آنها منتشر نشده بودند.
کاشفی ادامه داد: صدها کتاب مربوط به دوره قاجار در کتابخانههایی مانند گنجینه سلطنتی قاجار و کتابخانه گلستان وجود دارد که چاپ نشدهاند و برخی از آنها از نظر تاریخی، جامعهشناسی، مردمشناسی، تاریخ ادبیات، زبانشناسی و اصطلاحات ارزش فراوانی دارند.
وی با تقدیر از نشر نیستان برای توجه به این حوزه گفت: دوران نزدیک به چاپ، از اواخر صفویه تا دوره قاجار، مقطع بسیار مهمی است که هم شامل نسخ چاپنشده و هم کتابهای چاپ سنگی و سربی میشود و بسیاری از آنها کمتر دیده شدهاند. تصحیح نسخه نیز الزاماً محدود به کتاب نیست و میتواند یک نامه، رساله یا نشریه قدیمی را شامل شود.
مدرس: تصحیح نسخ خطی نوعی جنون مقدس است
امیرحسین مدرس نیز در این مراسم درباره دشواریهای فعالیت در حوزه تصحیح نسخ خطی گفت: کار کردن روی نسخ خطی بسیار دشوار است و شاید نوعی جنون میخواهد. من تصحیح نسخ خطی را نوعی جنون مقدس و معطر میدانم.
وی با اشاره به دشواری دسترسی به نسخههای خطی افزود: بسیاری از گنجینهها به راحتی نسخه را در اختیار پژوهشگر قرار نمیدهند و گاهی لازم است نامهنگاریهای متعددی انجام شود. پس از دستیابی به نسخه نیز موضوع کیفیت خط، تاریخ کتابت و وجود نسخههای دیگر برای مقابله و بررسی مطرح میشود.
مدرس درباره کتاب «قطره دریای همت» نیز اظهار کرد: این اثر نخستین کتاب مستقل و فارغ از رسالههای دانشگاهی پیشین درباره طالبعلیخان عیشی است که در ایران منتشر شده و در اختیار مخاطبان عمومی قرار گرفته است.
وی با اشاره به انگیزه خود برای شناسایی شاعران کمترشناختهشده گفت: دنبال کسانی هستم که تاکنون مطرح نشدهاند و کسی سراغشان نرفته است؛ افرادی که گمنام هستند، اما آثارشان قابل ارائه است و حرفی برای گفتن دارند.
مدرس درباره شُکری هندی نیز توضیح داد که با بررسی نزدیک به ۴۹ تذکره، نامی از این شاعر در آنها پیدا نکرده است و برای شناخت او ناچار شده علاوه بر مطالعه دیوان اشعار، شرایط اقتصادی، سیاسی و اجتماعی دوران زندگی او را نیز بررسی کند.
تأکید بر ضرورت حفظ ارتباط نسل جوان با ادبیات فارسی
این هنرمند و پژوهشگر با اشاره به گستردگی دانش مورد نیاز برای تصحیح متون، گفت: مصحح باید خط و خوشنویسی را بشناسد و با قواعد و شیوههای مختلف آشنا باشد. همچنین در مواجهه با اصطلاحات تخصصی در حوزههایی مانند نجوم، طب، هندسه، ریاضیات، فلسفه، حکمت و موسیقی، باید معنای لغوی و کاربرد تاریخی آنها را بررسی کند تا بتواند مقصود شاعر را به درستی توضیح دهد.
مدرس درباره انگیزه خود از ورود به این عرصه نیز گفت: دغدغه و حساسیت من روی زبان و ادبیات فارسی بسیار بالاست و خودم را مقیم اقلیم و ولایت زبان و ادبیات فارسی میدانم. من برای امروز کار نمیکنم؛ میدانم اوضاع نشر امروز چگونه است، اما صدای این کتاب ۵۰ سال دیگر درمیآید و نسلی که امروز در حال اضافه شدن است، نیازمند این گنجینه غنی زبان و ادبیات فارسی خواهد بود.
وی همچنین با انتقاد از فاصله گرفتن نسل نوجوان و جوان از ادبیات فارسی، بر ضرورت توجه بیشتر به این حوزه تأکید کرد و گفت که زبان و ادبیات فارسی پایه بسیاری از دانشهاست و گسترش دایره واژگان برای انتقال مفاهیم علمی نیز اهمیت دارد.
طیب: نسخهپژوه باید گرد و غبارها را از متن کنار بزند
زهیر طَیب، مدرس و پژوهشگر زبان و ادبیات فارسی و رئیس انجمن تصحیح نسخ نیز با اشاره به اهمیت نسخههای خطی گفت: نسخههای خطی فقط از جهت ادبی اهمیت ندارند، بلکه میتوانند برای کسانی که در روزگار امروز به دنبال کشف و انتقال در زمان هستند، اهمیت داشته باشند.
وی با بیان خاطراتی از کشف نسخههای ارزشمند ادامه داد: در میان مجموعهای از کتابهای خطی، نسخهای پیدا شده که تنها یک نسخه از آن در جهان وجود داشته و نویسنده آن از شاگردان عبدالرحمن جامی بوده است. در نمونهای دیگر نیز نسخهای با دستخط شاعر و لحظه خلق یک شعر مشهور پیدا شده است.
طیب با اشاره به اهمیت تصحیح دقیق متون گفت: نسخهپژوه مانند یک باستانشناس موظف است با دقت تمام گرد و خاکها را کنار بزند تا به اصل اثر برسد. او این کار را درباره متن انجام میدهد و باید دخل و تصرفهایی را که ممکن است به دلیل کمسوادی کاتب یا دیدگاههای کلامی و اعتقادی او ایجاد شده باشد، شناسایی کند.
وی همچنین با انتقاد از جایگاه تصحیح نسخ خطی در نظام آموزشی دانشگاهی، خواستار توجه بیشتر به این حوزه شد و گفت که کمتوجهی به ارزش علمی تصحیح متون میتواند انگیزه پژوهشگران برای ورود به این عرصه را کاهش دهد.
در پایان این مراسم، ضمن تقدیر از امیرحسین مدرس، از دو کتاب «قطره دریای همت» و «سفر در حباب» رونمایی شد. همچنین جشن امضای این دو کتاب و دو مجموعه شعر دیگر مدرس با عناوین «مبتلای اقیانوس» و «بانوی اعتدال بهاران» برگزار شد.
انتهای پیام/ 121
