هشدار ۶۰ دانشمند برجسته: سیاره زمین نفسهای آخر را میکشد
گروه بینالملل دفاعپرس: در آستانه برگزاری نشستهای سالانه اقلیم و مجمع عمومی سازمان ملل متحد، تازهترین ارزیابی جامع بینالمللی با عنوان «ارزیابی سلامت سیاره» (Planetary Health Check)، هشداری بیسابقه و تکاندهنده درباره افول چشمگیر سیستمهای حیاتی زمین مخابره کرد. بر اساس این گزارش کلیدی که توسط ائتلافی از ۶۰ دانشمند برجسته جهان و زیر نظر «موسسه تحقیقات تاثیرات اقلیمی پوتسدام» (PIK) تهیه شده است، از مجموع ۹ مرز زیستمحیطی تعیینکننده برای پایداری و ادامه حیات متمدنانه بشر روی زمین، اکنون ۷ مرز بهطور کامل شکسته شده و تمام آنها در عمیقترین و خطرناکترین سطح تجاوز از محدوده امن قرار گرفته و خطر وقوع تغییرات ناگهانی، مداوم و بازگشتناپذیر را در سراسر کره زمین به اوج خود رسانده است.
مفهوم «مرزهای سیارهای» به ۹ شاخص کلیدی و خطوط قرمزی اطلاق میشود که تعادل زیستکره را طی ۱۰ هزار سال گذشته تضمین کردهاند و خروج از آنها زمین را وارد انحرافی ناشناخته و پرریسک میسازد. گزارش تازه نشان میدهد که فشار بیامان فعالیتهای صنعتی، آلودگیهای شیمیایی، تخریب زیستگاهها و مصرف بیرویه منابع طبیعی سبب شده است تا تعادل زیستشناختی سیاره در آستانه گسست قرار گیرد.
۷ مرزی که اکنون در «منطقه خطر» تثبیت شده و وضعیت آنها طی یک سال گذشته مجددا وخیمتر شده است عبارتاند از: تغییرات اقلیمی، یکپارچگی زیستکره (تنوع زیستی)، تغییرات گسترده در سیستمهای سرزمینی و جنگلها، اختلال در چرخه آب شیرین، دستکاری چرخههای زیستشیمیایی (نیتروژن و فسفر)، ورود آلایندههای ساخت بشر و مواد نوظهور نظیر پلاستیکها، و در نهایت اسیدی شدن اقیانوسها که طی سال گذشته برای نخستینبار مرز امن خود را رد کرد.
در میان این بحرانهای متداخل و زنجیرهای، تنها دو شاخص در طول ۱۰ سال گذشته روند بهبودی نسبی را تجربه کردهاند؛ نخست «کاهش لایه اوزون در استراتوسفر» و دوم «بار ذرات معلق و هواپخشها در جو». با این حال، دانشمندان حاضر در این پژوهش تاکید دارند که وضعیت مثبت این دو شاخص نباید موجب آسودگی خاطر شود، چرا که غلظت ذرات معلق آلاینده همچنان در برخی مناطق پرجمعیت و صنعتی جهان در سطوح فوقالعاده خطرساز برای سلامت انسان قرار دارد و بحرانهای دیگر را تشدید میکند.
دکتر «بوریس ساکشفسکی»، پژوهشگر ارشد و نویسنده نخست این ارزیابی بینالمللی، وضعیت کنونی کره زمین را به بیماری بدحال تشبیه میکند که تمام علائم حیاتیاش همزمان در آستانه فروپاشی قرار گرفته است. وی با ابراز نگرانی شدید از نتایج این بررسی تأکید کرد که تشخیص پزشکی جامعه علمی درباره زمین صددرصد روشن و بیابهام است؛ فشارهای مخرب بر تمامی مرزهای زیستمحیطی که پیشتر از محدوده امن خارج شده بودند، لحظهبهلحظه اوج میگیرد.
به گفته «ساکشفسکی»، این رویکرد انفعالی بدان معناست که ریسک بروز دگرگونیهای ساختاری، دائمی و غیرقابلبازگشت در مقیاس سیارهای بهشدت جهش یافته، در حالی که حاشیه خطای انسان برای عقبنشینی و مهار این بحرانهای زنجیرهای، با شتابی بیسابقه در حال صفر شدن است.
یکی از نگرانکنندهترین یافتههای این ارزیابی علمی، افت شدید کارایی و آسیبدیدگی شدید سپرهای طبیعی زمین در برابر گازهای گلخانهای و آلایندهها است. اقیانوسها و جنگلها که همواره بزرگترین جذبکنندههای کربن مازاد بوده و نقش تعدیلکننده اقلیم را ایفا میکردند، اکنون بر اثر فشار بیحدومرز انسان، توان و ظرفیت جذب خود را از دست دادهاند.
دانشمندان هشدار میدهند که جنگلهای بارانی آمازون بهعنوان یکی از مهمترین ذخیرهگاههای کربن و ریه تنفسی جهان، در آستانه رسیدن به یک «نقطه عطف» ناگهانی قرار گرفتهاند؛ حادثهای که میتواند این زیستبوم غنی را به یک ساوانای خشک (دشتهای کمدرخت) تبدیل کرده و پیامدهای مخربی برای ثبات اقلیمی، امنیت غذایی و دسترسی به آب شرب در سراسر جهان به همراه داشته باشد.
انتشار این گزارش هشداردهنده با وقایع عینی، ملموس و فاجعهباری که در گوشه و کنار جهان رخ میدهند، همزمان شده است. طی یک سال گذشته، موجهای گرمای بیسابقه و آتشسوزیهای گسترده در اروپا و کانادا، ثبت گرمترین تابستان تاریخ در آمریکا، سیلابهای ویرانگر و نابودکننده در مرز نپال و تبت، و ثبت رکوردهای جدید دمایی در اعماق اقیانوسها، همگی گواهی عینی بر خارج شدن سیاره از تعادل طبیعی و صحت یافتههای این گزارش هستند.
«هندو اومارو ابراهیم» فعال برجسته محیط زیست و رئیس ائتلاف «نگهبانان سیاره» (Planetary Guardians)، با اشاره به این فجایع اقلیمی خاطرنشان کرد که این رخدادها بحرانهایی مجزا از هم نیستند، بلکه زمین در تمام پهنههای جغرافیاییاش یکصدا فریاد میزند که تعادل حیاتیاش برهم خورده است. وی تاکید کرد که گزارش علمی تازه، دادههای سخت و دقیق دانشمندان را پشت همان واقعیتی قرار میدهد که جوامع خط مقدم بحرانهای زیستمحیطی، هر روز با تمام وجود لمس میکنند.
در پایان، چهرههای برجسته بینالمللی خواستار اقدام فوری سیاسی و اقتصادی شدند. «خوآن مانوئل سانتوس»، رئیسجمهور سابق کلمبیا و برنده جایزه صلح نوبل، ترمیم و عقبنشینی از این مرزهای سرخ را یک پیمان صلح ضروری میان انسان و طبیعت خواند که نیازمند همکاری تمامی دولتهاست.
همچنین پروفسور «یوهان راکستروم»، مدیر موسسه تحقیقات پوتسدام، تصریح کرد که اگرچه فرصت بهسرعت در حال از دست رفتن است، اما بشریت هنوز دانش فنی، راهحلهای نوآورانه و ظرفیت اجرایی لازم برای بازگرداندن زمین به محدوده امن را دارد و تسریع در اقدامات عملی، تنها راه نجات معیشت و بقای نسلهای آینده خواهد بود.
انتهای پیام/ ۴۶۱
